VPD (Thâm Hụt Áp Suất Hơi Nước) Là Gì?
Thâm hụt áp suất hơi nước (Vapor Pressure Deficit – VPD) đo chênh lệch giữa lượng hơi nước thực tế có trong không khí và lượng hơi nước tối đa mà không khí có thể chứa khi bão hòa hoàn toàn. Được tính bằng kilopascal (kPa), VPD là một trong những chỉ số môi trường hữu ích nhất khi quản lý nhà kính, vườn trong nhà hay phòng trồng cây, bởi nó tác động trực tiếp đến tốc độ thoát hơi nước của cây. VPD cao đồng nghĩa với không khí khô, hút nước nhanh khỏi lá; VPD thấp tức không khí ẩm, làm chậm quá trình thoát hơi nước và tăng nguy cơ nấm bệnh.
Cách Sử Dụng Máy Tính
Bạn nhập nhiệt độ không khí hiện tại theo độ C và độ ẩm tương đối theo phần trăm. Máy tính sẽ trả về giá trị VPD theo kPa, cùng với áp suất hơi nước bão hòa (SVP) và áp suất hơi nước thực tế (AVP) để bạn thấy rõ kết quả được hình thành như thế nào. Đa số người trồng nhắm đến khoảng 0,4–0,8 kPa ở giai đoạn cây con và 1,0–1,5 kPa khi cây ra hoa, dù mức lý tưởng còn tùy thuộc vào từng loại cây.
Giải Thích Công Thức
Trước tiên, áp suất hơi nước bão hòa được xác định bằng phương trình Tetens:
$$\text{SVP} = 0.6108 \cdot e^{\frac{17.27\,\text{T}}{\text{T} + 237.3}}$$trong đó T là nhiệt độ tính bằng °C. Áp suất hơi nước thực tế đơn giản là \(\text{SVP} \times \text{RH}/100\). Phần thâm hụt chính là phần còn lại:
$$\text{VPD} = \text{SVP} \times \left(1 - \frac{\text{RH}}{100}\right)$$Lưu ý đây là VPD tính theo nhiệt độ không khí; nếu muốn tính VPD theo lá, bạn thay nhiệt độ bề mặt lá (thường thấp hơn nhiệt độ không khí vài độ) vào phần SVP.
Ví Dụ Cụ Thể
Ở 25 °C và độ ẩm tương đối 50%:
$$\text{SVP} = 0.6108 \times e^{\frac{17.27 \times 25}{262.3}} = 0.6108 \times e^{1.6461} \approx 3.1690 \text{ kPa}$$$$\text{VPD} = 3.1690 \times (1 - 0.50) \approx 1.585 \text{ kPa}$$với áp suất hơi nước thực tế khoảng 1,585 kPa.
Câu Hỏi Thường Gặp
VPD bao nhiêu là tốt? Nhìn chung 0,8–1,2 kPa phù hợp với hầu hết cây ở giai đoạn sinh trưởng đến ra hoa, nhưng bạn nên tham khảo hướng dẫn cho từng loại cây cụ thể.
Đây là VPD theo lá hay theo không khí? Công cụ này dùng nhiệt độ không khí. Để tính VPD theo lá, bạn hãy nhập nhiệt độ bề mặt lá thay vào.
Tại sao dùng đơn vị kPa? Kilopascal là đơn vị chuẩn trong trồng trọt; nếu cần, bạn nhân với 10 để đổi sang hPa/millibar.
