Silindirin çapı nedir?
Bir silindirin çapı, dairesel tabanının genişliğidir; yani dairenin merkezinden geçerek bir kenardan diğerine uzanan doğru parçasıdır. Çap, yarıçapın tam olarak iki katıdır. Bu hesaplama aracı çapı iki farklı yoldan bulur: doğrudan yarıçaptan ya da dolaylı olarak silindirin hacim ve yüksekliğinden.
Bu araç nasıl kullanılır?
Önce giriş yönteminizi seçin. Yarıçapı biliyorsanız Yarıçap seçeneğini işaretleyip değeri girin; çap basitçe iki katına çıkarılır. Yalnızca hacim ve yüksekliği biliyorsanız Hacim ve Yükseklik seçeneğini kullanın; araç önce hacim formülünden yarıçapı geri hesaplar, ardından bunu ikiyle çarpar. Tüm uzunluklar aynı birimde olmalıdır (örneğin cm) ve hacim de o birimin küpü cinsinden girilmelidir (örneğin cm³).
Formülün açıklaması
Bir silindirin hacmi \(V = \pi r^2 h\) ile verilir. Bu denklemi yarıçap için çözdüğümüzde \(r = \sqrt{\dfrac{V}{\pi \cdot h}}\) elde edilir. Çap \(d = 2r\) olduğundan, bu ifadeleri birleştirdiğimizde şu sonuca ulaşırız:
$$d = 2\sqrt{\dfrac{V}{\pi \cdot h}}$$
Yarıçapı doğrudan girdiğinizde araç bu adımı atlar ve yalnızca \(d = 2r\) işlemini yapar.
Örnek çözüm
Diyelim ki bir silindirin hacmi 1000 cm³ ve yüksekliği 10 cm olsun. Önce yarıçapı bulalım: $$r = \sqrt{\dfrac{1000}{\pi \times 10}} = \sqrt{\dfrac{1000}{31{,}4159}} = \sqrt{31{,}831} \approx 5{,}642 \text{ cm}.$$ Buna göre çap $$d = 2 \times 5{,}642 \approx 11{,}28 \text{ cm}$$ olur.
Farklı Hacim ve Yükseklikler İçin Çap
Bir silindirin hacmi \(V\) ve yüksekliği \(h\) biliniyorsa, çap \(V = \pi r^2 h\) ifadesinden elde edilir; buradan \(r = \sqrt{V/(\pi h)}\) ve
$$d = 2r = 2\sqrt{\frac{V}{\pi h}}$$Tabloda tutarlı birimler kullanılmıştır (hacim cm³ cinsinden, yükseklik cm cinsinden; böylece yarıçap ve çap cm cinsinden çıkar).
| Hacim V (cm³) | Yükseklik h (cm) | V/(πh) (cm²) | Yarıçap r (cm) | Çap d (cm) |
|---|---|---|---|---|
| 500 | 10 | 15.92 | 3.99 | 7.98 |
| 1000 | 5 | 63.66 | 7.98 | 15.96 |
| 1000 | 10 | 31.83 | 5.64 | 11.28 |
| 1000 | 20 | 15.92 | 3.99 | 7.98 |
| 2000 | 10 | 63.66 | 7.98 | 15.96 |
İlk satır için yerine koyma örneği: \(d = 2\sqrt{500/(\pi \times 10)} = 2\sqrt{15.915} \approx 2 \times 3.989 = 7.98\) cm.
Örüntüler: sabit hacimde çap, \(1/h\) değerinin kareköküne bağlıdır. Yüksekliği iki katına çıkarmak çapı \(1/\sqrt{2} \approx 0.707\) ile çarpar (h = 10 cm iken 1000 cm³ için d = 11.28 cm ile h = 20 cm iken d = 7.98 cm karşılaştırın). Benzer şekilde, sabit yükseklikte hacmi iki katına çıkarmak çapı \(\sqrt{2} \approx 1.414\) ile çarpar. Yalnızca \(V/h\) oranı önemlidir; bu yüzden 1. ve 4. satırlar aynı çapı verir.
Çap Birim Dönüşümleri
Çap, yarıçap ve yükseklik için tek bir uzunluk birimi, hacim için ise karşılık gelen küp birimi kullanın. Aşağıdaki değerler tam olmadığı durumlarda 6 anlamlı basamağa yuvarlanmıştır.
Uzunluk (satır birimi = sütun biriminde değer)
| 1 birim… | mm | cm | m | in | ft |
|---|---|---|---|---|---|
| mm | 1 | 0.1 | 0.001 | 0.0393701 | 0.00328084 |
| cm | 10 | 1 | 0.01 | 0.393701 | 0.0328084 |
| m | 1000 | 100 | 1 | 39.3701 | 3.28084 |
| in | 25.4 | 2.54 | 0.0254 | 1 | 0.0833333 |
| ft | 304.8 | 30.48 | 0.3048 | 12 | 1 |
Hacim (satır birimi = sütun biriminde değer)
| 1 birim… | mm³ | cm³ | m³ | in³ | ft³ |
|---|---|---|---|---|---|
| mm³ | 1 | 0.001 | 1×10⁻⁹ | 6.10237×10⁻⁵ | 3.53147×10⁻⁸ |
| cm³ | 1000 | 1 | 1×10⁻⁶ | 0.0610237 | 3.53147×10⁻⁵ |
| m³ | 1×10⁹ | 1×10⁶ | 1 | 61023.7 | 35.3147 |
| in³ | 16387.1 | 16.3871 | 1.63871×10⁻⁵ | 1 | 5.78704×10⁻⁴ |
| ft³ | 2.83168×10⁷ | 28316.8 | 0.0283168 | 1728 | 1 |
Litre
1 L = 1000 cm³ = 0.001 m³ = 1.000.000 mm³. Litre cinsinden verilen bir hacmi kullanmadan önce önce cm³ cinsine çevirin. Örnek: 25 cm yüksekliğinde 2 L'lik bir silindir için \(V = 2000\) cm³ olup \(d = 2\sqrt{2000/(\pi \times 25)} = 2\sqrt{25.465} \approx 2 \times 5.046 = 10.09\) cm.
Temel Terimler ve Değişkenler
- Çap (d): dairesel tabanın merkezinden geçen, karşılıklı iki nokta arasındaki düz çizgi mesafesi; yarıçapın iki katına eşittir, \(d = 2r\). Birim: uzunluk (mm, cm, m, in, ft).
- Yarıçap (r): dairesel tabanın merkezinden kenarına olan mesafe; çapın yarısıdır, \(r = d/2\). Birim: uzunluk.
- Hacim (V): silindirin içindeki boşluk, \(V = \pi r^2 h\). Birim: küp uzunluk (mm³, cm³, m³, in³, ft³) veya litre (1 L = 1000 cm³).
- Yükseklik (h): iki dairesel taban arasındaki dik mesafe. Birim: uzunluk; yarıçapın birimiyle aynı olmalıdır.
- Dairesel taban: dik dairesel silindirin her iki ucundaki düz dairesel yüzey; alanı \(A = \pi r^2\) olup \(V = A \cdot h\) şeklindedir.
- π (pi): bir çemberin çevresinin çapına oranı, yaklaşık 3.14159. Boyutsuzdur.
Kullanılan formüller: yarıçap biliniyorsa \(d = 2r\), hacim ve yükseklik biliniyorsa \(d = 2\sqrt{V/(\pi h)}\).
Sıkça Sorulan Sorular
Çap her zaman yarıçapın iki katı mıdır? Evet. Her daire ya da silindir kesiti için \(d = 2r\) ilişkisi tam olarak geçerlidir.
Sonuç hangi birimde çıkar? Çap, girdiğiniz uzunluk biriminin aynısında verilir. Hacim cm³, yükseklik cm cinsindense çap da cm olarak hesaplanır.
Yalnızca yüzey alanını biliyorsam ne olur? Bu araç hacim ve yükseklik üzerinden çalışır. Yüzey alanı için ayrı bir düzenleme gerekir; çünkü o formül hem yan yüzeyi hem de iki dairesel tabanı birlikte içerir.