Đường kính của hình trụ là gì?
Đường kính của hình trụ chính là chiều rộng của đáy tròn — đoạn thẳng đi qua tâm đường tròn và nối hai điểm trên đường viền. Nó luôn bằng đúng hai lần bán kính. Công cụ này giúp bạn tìm đường kính theo hai cách: trực tiếp từ bán kính, hoặc gián tiếp từ thể tích và chiều cao của hình trụ.
Cách sử dụng máy tính
Trước tiên hãy chọn dạng dữ liệu bạn có. Nếu đã biết bán kính, chọn Bán kính và nhập giá trị — đường kính chỉ đơn giản là gấp đôi con số đó. Nếu bạn chỉ biết thể tích và chiều cao, hãy chọn Thể tích & Chiều cao; công cụ sẽ giải ngược ra bán kính từ công thức thể tích rồi nhân đôi lên. Lưu ý: mọi độ dài phải dùng cùng một đơn vị (ví dụ cm), còn thể tích phải dùng đơn vị lập phương tương ứng (ví dụ cm³).
Giải thích công thức
Thể tích của hình trụ là \(V = \pi r^2 h\). Giải ra bán kính, ta được \(r = \sqrt{V / (\pi \cdot h)}\). Vì đường kính \(d = 2r\), kết hợp lại ta có:
$$d = 2\sqrt{\dfrac{V}{\pi \cdot h}}$$
Khi bạn nhập trực tiếp bán kính, máy tính sẽ bỏ qua bước này và tính ngay \(d = 2r\).
Ví dụ minh họa
Giả sử một hình trụ có thể tích 1000 cm³ và chiều cao 10 cm. Trước hết tính bán kính: $$r = \sqrt{\frac{1000}{\pi \times 10}} = \sqrt{\frac{1000}{31{,}4159}} = \sqrt{31{,}831} \approx 5{,}642 \text{ cm}.$$ Khi đó đường kính là $$d = 2 \times 5{,}642 \approx 11{,}28 \text{ cm}.$$
Đường kính theo thể tích và chiều cao khác nhau
Khi biết thể tích \(V\) và chiều cao \(h\) của hình trụ, đường kính được suy ra từ \(V = \pi r^2 h\), do đó \(r = \sqrt{V/(\pi h)}\) và
$$d = 2r = 2\sqrt{\frac{V}{\pi h}}$$Bảng sử dụng đơn vị nhất quán (thể tích tính bằng cm³, chiều cao tính bằng cm, nên bán kính và đường kính có đơn vị cm).
| Thể tích V (cm³) | Chiều cao h (cm) | V/(πh) (cm²) | Bán kính r (cm) | Đường kính d (cm) |
|---|---|---|---|---|
| 500 | 10 | 15.92 | 3.99 | 7.98 |
| 1000 | 5 | 63.66 | 7.98 | 15.96 |
| 1000 | 10 | 31.83 | 5.64 | 11.28 |
| 1000 | 20 | 15.92 | 3.99 | 7.98 |
| 2000 | 10 | 63.66 | 7.98 | 15.96 |
Ví dụ thay thế cho hàng đầu tiên: \(d = 2\sqrt{500/(\pi \times 10)} = 2\sqrt{15.915} \approx 2 \times 3.989 = 7.98\) cm.
Quy luật: với thể tích cố định, đường kính phụ thuộc vào căn bậc hai của \(1/h\). Tăng gấp đôi chiều cao làm đường kính nhân với \(1/\sqrt{2} \approx 0.707\) (so sánh 1000 cm³ ở h = 10 cm, d = 11.28 cm, với h = 20 cm, d = 7.98 cm). Tương tự, tăng gấp đôi thể tích ở chiều cao cố định làm đường kính nhân với \(\sqrt{2} \approx 1.414\). Chỉ có tỉ số \(V/h\) là quan trọng, đó là lý do hàng 1 và hàng 4 cho cùng một đường kính.
Chuyển đổi đơn vị đường kính
Dùng một đơn vị chiều dài cho đường kính, bán kính và chiều cao, và đơn vị khối tương ứng cho thể tích. Các giá trị dưới đây được làm tròn đến 6 chữ số có nghĩa khi không chính xác.
Chiều dài (đơn vị hàng = giá trị theo đơn vị cột)
| 1 của… | mm | cm | m | in | ft |
|---|---|---|---|---|---|
| mm | 1 | 0.1 | 0.001 | 0.0393701 | 0.00328084 |
| cm | 10 | 1 | 0.01 | 0.393701 | 0.0328084 |
| m | 1000 | 100 | 1 | 39.3701 | 3.28084 |
| in | 25.4 | 2.54 | 0.0254 | 1 | 0.0833333 |
| ft | 304.8 | 30.48 | 0.3048 | 12 | 1 |
Thể tích (đơn vị hàng = giá trị theo đơn vị cột)
| 1 của… | mm³ | cm³ | m³ | in³ | ft³ |
|---|---|---|---|---|---|
| mm³ | 1 | 0.001 | 1×10⁻⁹ | 6.10237×10⁻⁵ | 3.53147×10⁻⁸ |
| cm³ | 1000 | 1 | 1×10⁻⁶ | 0.0610237 | 3.53147×10⁻⁵ |
| m³ | 1×10⁹ | 1×10⁶ | 1 | 61023.7 | 35.3147 |
| in³ | 16387.1 | 16.3871 | 1.63871×10⁻⁵ | 1 | 5.78704×10⁻⁴ |
| ft³ | 2.83168×10⁷ | 28316.8 | 0.0283168 | 1728 | 1 |
Lít
1 L = 1000 cm³ = 0.001 m³ = 1,000,000 mm³. Để dùng thể tích cho bằng lít, hãy đổi sang đơn vị khối trước. Ví dụ: hình trụ 2 L cao 25 cm có \(V = 2000\) cm³, nên \(d = 2\sqrt{2000/(\pi \times 25)} = 2\sqrt{25.465} \approx 2 \times 5.046 = 10.09\) cm.
Thuật ngữ và biến số chính
- Đường kính (d): khoảng cách thẳng qua đáy tròn đi qua tâm; bằng hai lần bán kính, \(d = 2r\). Đơn vị: chiều dài (mm, cm, m, in, ft).
- Bán kính (r): khoảng cách từ tâm đáy tròn đến mép; bằng một nửa đường kính, \(r = d/2\). Đơn vị: chiều dài.
- Thể tích (V): không gian bên trong hình trụ, \(V = \pi r^2 h\). Đơn vị: đơn vị khối chiều dài (mm³, cm³, m³, in³, ft³) hoặc lít (1 L = 1000 cm³).
- Chiều cao (h): khoảng cách vuông góc giữa hai đáy tròn. Đơn vị: chiều dài, phải cùng đơn vị với bán kính.
- Đáy tròn: mặt tròn phẳng ở mỗi đầu của hình trụ tròn đều; diện tích của nó là \(A = \pi r^2\), nên \(V = A \cdot h\).
- π (pi): tỉ số giữa chu vi đường tròn và đường kính, xấp xỉ 3.14159. Đây là đại lượng không có thứ nguyên.
Các công thức được dùng: \(d = 2r\) khi biết bán kính, và \(d = 2\sqrt{V/(\pi h)}\) khi biết thể tích và chiều cao.
Câu hỏi thường gặp
Đường kính có luôn gấp đôi bán kính không? Đúng vậy. Với bất kỳ đường tròn hay mặt cắt nào của hình trụ, ta luôn có \(d = 2r\) một cách chính xác.
Kết quả dùng đơn vị nào? Đường kính được trả về theo đúng đơn vị độ dài bạn đã nhập. Nếu thể tích tính bằng cm³ và chiều cao bằng cm, thì đường kính cũng tính bằng cm.
Nếu tôi chỉ biết diện tích bề mặt thì sao? Công cụ này dựa trên thể tích và chiều cao. Với diện tích bề mặt, bạn cần một cách biến đổi công thức khác, bởi công thức đó kết hợp cả phần thành xung quanh lẫn hai mặt đáy tròn.