Công cụ này làm gì
Công cụ chuyển đổi Decibel Điện áp / Công suất nhận vào một đại lượng điện duy nhất — điện áp (V), công suất (W), decibel-điện áp (dBV, so với mốc 1 V) hoặc decibel-công suất (dBW, so với mốc 1 W) — được đo trong một hệ trở kháng tải đã chọn (50, 75 hoặc 600 ohm), rồi quy đổi sang cả bốn đại lượng tương đương. Đây hoàn toàn là bài toán kỹ thuật điện và áp dụng giống hệt nhau ở mọi nơi; không có quy định riêng theo từng quốc gia.
Cách sử dụng
Chọn trở kháng tải R (50 Ω cho RF, 75 Ω cho video, 600 Ω cho đường truyền audio). Chọn loại dữ liệu bạn muốn nhập, chọn đơn vị tương ứng rồi gõ giá trị vào. Công cụ sẽ trả về điện áp, công suất, dBV và dBW tương đương.
Các công thức
Với \(R\) là trở kháng tải tính bằng ohm, công suất trên tải là $$P = \frac{V^{2}}{\text{R}}$$ và chiều ngược lại là $$V = \sqrt{P \cdot \text{R}}.$$ Mốc tham chiếu decibel dùng ở đây là $$\text{dBV} = 20\,\log_{10}\left(\frac{V}{1\ \text{V}}\right), \qquad \text{dBW} = 10\,\log_{10}\left(\frac{P}{1\ \text{W}}\right).$$ Công thức nghịch đảo là $$V = 10^{\frac{\text{dBV}}{20}}, \qquad P = 10^{\frac{\text{dBW}}{10}}.$$ Điện áp ở đây là hiệu điện thế trên tải khi mạch được kết thúc đúng bằng trở kháng tải.
Ví dụ minh họa
R = 50 Ω, đầu vào = 1 mV (điện áp). V = 0,001 V, $$P = \frac{0{,}001^{2}}{50} = 2{,}0\mathrm{e}{-8}\ \text{W}\ (20\ \text{nW}),$$ $$\text{dBV} = 20\,\log_{10}(0{,}001) = -60\ \text{dB},$$ $$\text{dBW} = 10\,\log_{10}(2{,}0\mathrm{e}{-8}) \approx -76{,}9897\ \text{dB}.$$
Giá trị tham chiếu dBV và dBW thường dùng
dBV được quy chiếu theo 1 V (RMS) và dBW theo 1 W. Công suất phụ thuộc vào trở kháng tải qua \(P = V^{2}/R\), nên cùng một mức dBV sẽ cho công suất khác nhau ở 50, 75 và 600 Ω. Các giá trị dưới đây đã được làm tròn và giả định điện áp RMS trên tải thuần trở.
dBV sang điện áp và công suất
| dBV | Điện áp (V) | Công suất ở 50 Ω | Công suất ở 75 Ω | Công suất ở 600 Ω |
|---|---|---|---|---|
| -60 | 0.001 V (1 mV) | 20 nW | 13.33 nW | 1.667 nW |
| -40 | 0.01 V (10 mV) | 2 µW | 1.333 µW | 0.1667 µW |
| -20 | 0.1 V | 200 µW | 133.3 µW | 16.67 µW |
| -6 | 0.5012 V | 5.024 mW | 3.350 mW | 0.4187 mW |
| 0 | 1 V | 20 mW | 13.33 mW | 1.667 mW |
| +6 | 1.995 V | 79.62 mW | 53.08 mW | 6.635 mW |
| +20 | 10 V | 2 W | 1.333 W | 0.1667 W |
dBW sang công suất và điện áp ở 50 Ω
| dBW | Công suất (W) | Điện áp ở 50 Ω | dBV tương đương ở 50 Ω |
|---|---|---|---|
| -30 | 0.001 W (1 mW) | 0.2236 V | -13.01 dBV |
| -10 | 0.1 W | 2.236 V | +6.99 dBV |
| 0 | 1 W | 7.071 V | +16.99 dBV |
| +10 | 10 W | 22.36 V | +26.99 dBV |
| +30 | 1000 W | 223.6 V | +46.99 dBV |
Các tỷ lệ quy tắc ngón tay cái
- +6 dB ≈ 2× điện áp (chính xác là 1.995×), tương ứng khoảng 4× công suất trên cùng một tải.
- +3 dB ≈ 2× công suất (chính xác là 1.995×), tương ứng khoảng 1.41× điện áp.
- +20 dB = 10× điện áp (và 100× công suất).
- +10 dB = 10× công suất (và khoảng 3.16× điện áp).
- Giá trị âm cho tỷ lệ nghịch đảo: -6 dB ≈ 0.5× điện áp, -3 dB ≈ 0.5× công suất, -20 dB = 0.1× điện áp.
Chuyển đổi giữa dBV, dBW và dBm
Độ lệch cố định (không phụ thuộc trở kháng)
- dBm = dBW + 30, vì 1 W = 1000 mW và \(10\log_{10}1000 = 30\).
- dBu được quy chiếu theo 0.7746 V, là điện áp cung cấp 1 mW lên tải 600 Ω.
- dBV = dBu - 2.218, vì \(20\log_{10}(0.7746) = -2.218\). Tương đương, dBu = dBV + 2.218.
Quan hệ phụ thuộc trở kháng
Bắt đầu từ \(P = V^{2}/R\):
$$\text{dBW} = 10\log_{10}\frac{V^{2}}{R} = \text{dBV} - 10\log_{10}R$$
| Trở kháng tải | Ứng dụng điển hình | 10·log10(R) | dBW = dBV + … | dBm = dBV + … |
|---|---|---|---|---|
| 50 Ω | RF, thiết bị đo lường | 16.99 dB | -16.99 dB | +13.01 dB |
| 75 Ω | Video, phát sóng, truyền hình cáp | 18.75 dB | -18.75 dB | +11.25 dB |
| 600 Ω | Âm thanh truyền thống, điện thoại | 27.78 dB | -27.78 dB | +2.22 dB |
Ví dụ: 0 dBV (1 V) lên tải 50 Ω cho \(0 - 16.99 = -16.99\) dBW, tức 20 mW, hoặc +13.01 dBm. Kiểm tra: \(1^{2}/50 = 0.02\) W, và \(10\log_{10}(0.02) = -16.99\).
Thuật ngữ và định nghĩa chính
- Decibel (dB)
- Đơn vị logarit biểu thị tỷ số giữa hai đại lượng. Nó không có thứ nguyên; chỉ trở thành mức tuyệt đối khi có giá trị tham chiếu được xác định.
- dBV
- Mức điện áp so với 1 V RMS: \(\text{dBV} = 20\log_{10}(V/1\,\text{V})\). Nó không phụ thuộc vào trở kháng.
- dBW
- Mức công suất so với 1 W: \(\text{dBW} = 10\log_{10}(P/1\,\text{W})\).
- dBm
- Mức công suất so với 1 mW. dBm = dBW + 30.
- dBu
- Mức điện áp so với 0.7746 V RMS (điện áp tạo ra 1 mW trên 600 Ω). Đơn vị này được dùng rộng rãi trong âm thanh chuyên nghiệp. Nó không yêu cầu tải 600 Ω; tham chiếu chỉ đơn giản là điện áp này.
- Trở kháng tải
- Điện trở (hoặc độ lớn trở kháng) mà nguồn cấp vào. Cùng với điện áp, nó xác định công suất được cung cấp: \(P = V^{2}/R\).
- Trở kháng đặc trưng
- Trở kháng của đường truyền hoặc hệ thống mà tín hiệu được ghép phối. Các quy ước phổ biến là 50 Ω cho RF và thiết bị đo lường, 75 Ω cho video và truyền hình cáp, và 600 Ω cho hệ thống âm thanh và điện thoại truyền thống.
- Vì sao dùng 20·log cho điện áp nhưng 10·log cho công suất
- Decibel ban đầu được định nghĩa cho tỷ số công suất, \(10\log_{10}(P_2/P_1)\). Vì công suất tỷ lệ với bình phương điện áp ở trở kháng cố định, \(P \propto V^{2}\), và \(\log(V^{2}) = 2\log V\), tỷ số điện áp dùng \(20\log_{10}(V_2/V_1)\) để cả hai cho cùng một giá trị dB với cùng một thay đổi vật lý.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao kết quả lại phụ thuộc vào trở kháng? Công suất phụ thuộc cả vào điện áp lẫn tải mà nó cấp (\(P = V^{2}/R\)), nên việc quy đổi giữa điện áp và công suất bắt buộc phải biết \(R\).
Mốc tham chiếu nào được dùng cho dB? dBV lấy mốc 1 V và dBW lấy mốc 1 W — đây là các mốc tuyệt đối, khác với dBm (so với 1 mW) thường gặp.
Tại sao dB có thể không xác định? Logarit của số 0 hoặc số âm là không xác định; điện áp hoặc công suất bằng 0 ứng với −∞ dB, nên công cụ báo là không xác định.