Friedman testi hesaplayıcısı ne işe yarar?
Bu hesaplayıcı, k uygulamanın her biri b bloğun (örneğin denekler, partiler veya günler) içinde ölçüldüğünde etkilerinin aynı olup olmadığını test eder. Tekrarlı ölçümler ANOVA'nın parametrik olmayan, sıralamaya dayalı bir alternatifidir. Her blok içindeki değerleri sıralar, her uygulama için sıraları toplar ve Friedman istatistiği T1, Conover istatistiği T2, her iki p-değeri, kritik değer ile reddetme veya reddetmeme kararını döndürür.
Nasıl kullanılır?
Veri tablosunu her satırda bir blok ve her sütunda bir uygulama olacak şekilde girin. Değerleri virgül, noktalı virgül, boşluk veya sekme ile ayırın ve ondalık ayracı olarak nokta kullanın. Her satırda aynı sayıda değer bulunmalı, en az 2 blok ve 2 uygulama olmalıdır. Ardından anlamlılık düzeyini (%10, %5, %2,5 veya %1) ve karar için referans dağılımı seçin: F (Conover T2, varsayılan ve tercih edilen seçenek) ya da ki-kare (T1).
Formüller
Her blok içinde değerler sıralanır ve \(R_j\), j uygulaması için sıraların toplamıdır.
$$S=\sum_{j=1}^{k}\left(R_j-\frac{b(k+1)}{2}\right)^2$$
$$T_1=\frac{12\,S}{bk(k+1)}\quad\text{(bağ yok)},\qquad T_1=\frac{(k-1)\,S}{A_1-C_1}\quad\text{(bağ var)}$$
$$A_1=\sum_i\sum_j R(X_{ij})^2,\qquad C_1=\frac{bk(k+1)^2}{4}$$
$$T_2=\frac{(b-1)\,T_1}{b(k-1)-T_1}$$
Burada \(b\) = blok sayısı, \(k\) = uygulama sayısı, \(A_1\) = tüm karesi alınmış sıraların toplamı ve \(C_1\) = düzeltme faktörüdür. T1, \(k-1\) serbestlik dereceli ki-kare dağılımıyla; T2 ise \(k-1\) ve \((b-1)(k-1)\) serbestlik dereceli F dağılımıyla karşılaştırılır.
Kurallar ve varsayımlar
- Sıralama her blok içinde artan yöndedir; en küçük değere 1 sırası verilir. Eşit değerler, kapsadıkları sıraların ortalamasını alır. Sıralama yönü istatistiği değiştirmez.
- Herhangi bir blokta bağ varsa, bağ düzeltmeli T1 kullanılır. Bağ yoksa iki biçim aynıdır.
- T2, F yaklaşımı genellikle T1'in ki-kare yaklaşımından daha isabetli olduğu için tercih edilen istatistiktir.
- P-değerleri üst kuyruk olasılıklarıdır. H0 yalnızca istatistik kritik değerden kesinlikle büyükse reddedilir (p, alfa'nın altındaysa); eşitlik durumunda reddedilmez.
- Süreklilik düzeltmesi uygulanmaz.
- T1, b(k-1) değerine eşitse, tüm bloklar uygulamaları aynı sırada dizer, T2 sonsuzdur, F p-değeri 0'dır ve H0 reddedilir.
- Her bloktaki tüm değerler eşitse istatistik tanımsızdır ve bir hata döndürülür.
- Test sonrası çoklu karşılaştırmalar dahil değildir.
Çözümlü örnek
Veride b = 6 blok ve k = 3 uygulama vardır; alfa = 0,05 ve F referansı kullanılmıştır. Satırlar 4 5 3, 6 7 5, 8 6 9, 5 7 4, 7 9 6 ve 3 6 5 şeklindedir. Her satır içinde sıralama yapıldıktan sonra sıra toplamları 11, 16 ve 9 olur.
$$A_1=84,\qquad C_1=\frac{6\times 3\times 4^2}{4}=72$$
$$T_1=4,33333,\qquad T_2=\frac{(6-1)\times 4,33333}{6\times 2-4,33333}=2,82609$$
2 ve 10 serbestlik dereceli F p-değeri 0,10645, kritik değer ise 4,103'tür. T1 için ki-kare p-değeri 0,11456'dır. 2,82609 değeri 4,103'ün altında olduğundan (p = 0,10645, 0,05'in üzerindedir) karar: H0 reddedilmez.
Sonuç nasıl yorumlanır?
Küçük bir p-değeri, en az bir uygulamanın bloklar içinde diğerlerinden sürekli olarak daha yüksek veya daha düşük sıralandığını düşündürür. Büyük bir p-değeri ise verilerin tutarlı bir uygulama etkisi göstermediği anlamına gelir; uygulamaların eşit olduğunu kanıtlamaz. Test, hangi uygulamaların farklı olduğu konusunda bilgi vermez. Blok sayısının az olması ki-kare yaklaşımını daha az güvenilir kılar; T2'nin varsayılan olmasının nedenlerinden biri budur. Eksik değerler desteklenmez, bu nedenle her blok eksiksiz olmalıdır.
Sıkça sorulan sorular
Friedman testini ne zaman kullanmalıyım?
Aynı birimler birden fazla koşulda ölçüldüğünde ve veriler sıralı ölçekte olduğunda ya da normal dağılmadığında kullanın; bu durumda tekrarlı ölçümler ANOVA'sı uygun değildir.
Neden iki p-değeri var?
T1 yaklaşık bir ki-kare dağılımına, T2 ise genellikle daha isabetli olan yaklaşık bir F dağılımına uyar. Karar, sizin seçtiğiniz istatistiğe göre verilir.
Eşit sıralar nasıl ele alınır?
Eşit değerler sıralarının ortalamasını paylaşır ve T1, bağ düzeltmeli biçime geçer.
Sıralama yönü önemli mi?
Hayır. Azalan sırada sıralama yapmak aynı istatistiği verir.
Sonsuz T2 ne anlama gelir?
Her blok uygulamaları aynı sırada dizdiğinde ortaya çıkar. Bu durumda F p-değeri 0'dır ve H0 reddedilir.
Kaynaklar
- Dataplot FRIEDMAN TEST, NIST/ITL, 2023