Kısmi Pivotlamalı LU Ayrıştırma Nedir?
LU ayrıştırması, bir A kare matrisini alt üçgen L matrisi (köşegeninde 1'ler bulunan) ile üst üçgen U matrisinin çarpımı olarak yazar. Kısmi (satır) pivotlama ile birlikte bir de P satır permütasyon vektörü üretiriz; böylece \(P \cdot A = L \cdot U\) eşitliği sağlanır. Pivotlama, en büyük mutlak değere sahip pivotu olan satırı yerine taşıyarak sıfıra bölme sorununu önler ve sayısal kararlılığı belirgin biçimde artırır. Bu, tamamen doğrusal cebir konusudur ve her yerde aynı şekilde geçerlidir.
Hesaplayıcı Nasıl Kullanılır?
Önce n matris boyutunu (2 ile 5 arası) seçin, kare matrisinizin elemanlarını satır satır girin ve kaç anlamlı basamak görüntülenmesini istediğinizi belirleyin. Hesapla düğmesine bastığınızda L, U, P pivot vektörü (0 tabanlı) ve determinant sonuçlarını alırsınız. Seçilen boyutun ötesindeki hücreler dikkate alınmaz.
Algoritma
Her k sütunu için, \(|M[p][k]|\) değerini en büyük yapan p satırını (\(p \ge k\)) bulun, bu satırı k satırıyla yer değiştirin; ardından k'nin altındaki her i satırı için \(\text{çarpan} = M[i][k] / M[k][k]\) değerini hesaplayın, bunu alt kısımda saklayın ve kalan elemanları \(M[i][j] \mathrel{-}= \text{çarpan} \cdot M[k][j]\) kuralıyla güncelleyin. Tüm sütunlar bittikten sonra L, M'nin köşegeni 1 olan kesin alt kısmı; U ise köşegen dahil üst kısmıdır. Determinant, permütasyonun işaretiyle U'nun köşegen elemanlarının çarpımının çarpımına eşittir:
$$\det(A) = \operatorname{sign}(P) \prod_{i} U_{ii}$$
Çözümlü Örnek
\(A = [[2,1,1],[4,-6,0],[-2,7,2]]\) için ilk pivot 1. satırdır (\(|4|\) en büyüktür), dolayısıyla \(P = (1,0,2)\) olur. Eleme işlemi sonucunda \(L = [[1,0,0],[0.5,1,0],[-0.5,1,1]]\) ve \(U = [[4,-6,0],[0,4,1],[0,0,1]]\) elde edilir. Tek bir yer değiştirme yapıldığı için işaret -1'dir; böylece
$$\det(A) = -1 \times (4 \cdot 4 \cdot 1) = -16$$bulunur.
Sıkça Sorulan Sorular
\(L \cdot U\) neden orijinal A matrisime eşit çıkmıyor? Pivotlama nedeniyle \(L \cdot U\), A'nın satırları P'ye göre yeniden sıralanmış halidir. Önce A'nın satırlarını P'ye göre yeniden dizin, ardından \(L \cdot U\) bununla örtüşür.
Matrisim tekil ise ne olur? U'nun köşegeninde bir sıfır belirir ve determinant 0 olur; ayrıştırma yine de raporlanır.
Pivot vektörü 0 tabanlı mı? Evet. \(P[i]\), A'nın i. satıra yerleşen orijinal satırının indeksidir.