Công cụ tính tỷ lệ công thức bia là gì?
Công thức bia homebrew thường được viết cho một dung tích mẻ nhất định, phổ biến là 19 hoặc 20 lít. Nếu bạn có nồi nấu lớn hơn, hoặc muốn nấu thử một mẻ nhỏ, mọi nguyên liệu đều phải được điều chỉnh theo đúng tỷ lệ. Công cụ này nhân lượng malt, hoa bia, men và đường priming của bạn với tỷ số giữa mẻ mới và mẻ gốc.
Cách sử dụng
Nhập dung tích mẻ gốc và dung tích mẻ bạn muốn nấu, đều tính bằng lít. Sau đó nhập lượng nguyên liệu trong công thức gốc: malt (grain bill) tính bằng kilôgam, còn hoa bia, men và đường priming tính bằng gam. Công cụ sẽ hiển thị hệ số quy đổi và lượng mới của từng nguyên liệu.
Giải thích công thức
Hệ số quy đổi là tỷ số giữa hai dung tích:
$$f = \frac{V_{\text{new}}}{V_{\text{old}}}$$trong đó \(V_{\text{new}}\) là dung tích mẻ mới và \(V_{\text{old}}\) là dung tích mẻ gốc. Lượng mỗi nguyên liệu khi đó là:
$$Q_{\text{new}} = Q_{\text{old}} \times f$$Quy đổi tuyến tính giúp tỷ trọng và độ đắng gần với công thức gốc, tuy nhiên trong thực tế các yếu tố như lượng nước bay hơi khi đun sôi, hình dạng nồi và hiệu suất chiết đắng của hoa bia có thể làm kết quả lệch đôi chút ở những mẻ rất lớn hoặc rất nhỏ.
Ví dụ minh họa
Quy đổi công thức 20 L xuống 5 L với 6 kg malt và 80 g hoa bia:
$$f = \frac{5}{20} = 0.25$$$$\text{Grain} = 6 \times 0.25 = 1.5\,\text{kg}$$$$\text{Hops} = 80 \times 0.25 = 20\,\text{g}$$Hệ số quy đổi cho các mẻ nấu phổ biến
Hệ số quy đổi là \(f = \frac{V_{\text{mới}}}{V_{\text{gốc}}}\), và mọi nguyên liệu đều được nhân với hệ số này. Bảng dưới đây quy đổi một công thức mẫu 20 L (5 kg malt, 60 g hoa bia, 11,5 g men, 100 g đường ủ men). Giá trị men được làm tròn đến hai chữ số thập phân.
| Mẻ mới | Thể tích (L) | Hệ số f | Malt (kg) | Hoa bia (g) | Men (g) | Đường ủ men (g) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 gal | 3,8 | 0,19 | 0,95 | 11,4 | 2,19 | 19 |
| 2,5 gal | 9,5 | 0,475 | 2,375 | 28,5 | 5,46 | 47,5 |
| 5 gal | 19 | 0,95 | 4,75 | 57 | 10,93 | 95 |
| 10 gal | 38 | 1,9 | 9,5 | 114 | 21,85 | 190 |
| 50 L | 50 | 2,5 | 12,5 | 150 | 28,75 | 250 |
Ví dụ: quy đổi sang 50 L cho \(f = \frac{50}{20} = 2{,}5\), nên malt là \(5 \times 2{,}5 = \) 12,5 kg.
Quy đổi thể tích và khối lượng
| Đơn vị | Tương đương |
|---|---|
| 1 gallon Mỹ | 3,785 L |
| 1 gallon Anh (UK) | 4,546 L |
| 1 lb | 0,4536 kg = 453,6 g |
| 1 oz | 28,35 g |
| Kích cỡ mẻ phổ biến ở Mỹ | Lít |
|---|---|
| 1 gal Mỹ | 3,785 L |
| 2,5 gal Mỹ | 9,46 L |
| 5 gal Mỹ | 18,93 L |
| 10 gal Mỹ | 37,85 L |
Hệ số quy đổi \(f\) không có đơn vị miễn là cả hai thể tích dùng cùng một đơn vị. Ví dụ, 10 gal ÷ 5 gal cho cùng \(f = 2\) như 37,85 L ÷ 18,93 L. Trộn lẫn đơn vị, chẳng hạn gallon Mỹ với lít, sẽ cho hệ số sai. Lưu ý rằng gallon Mỹ và gallon Anh khác nhau, vì vậy hãy kiểm tra công thức của bạn dùng loại nào.
Mẹo thực tế khi quy đổi mẻ bia
- Men: làm tròn về số gói nguyên, hoặc chuẩn bị men khởi động (starter) nếu lượng đã quy đổi nằm giữa các kích cỡ gói. Thiếu men (underpitching) là vấn đề phổ biến hơn so với dư men một chút.
- Lượng hoa bia nhỏ: cân chúng bằng cân có độ chia 0,1 g. Khi quy đổi xuống, một lượng 2 g rất dễ lệch 10% hoặc hơn nếu dùng cân có độ chia thô.
- Thể tích nước: lượng nước bay hơi và thất thoát do thiết bị (cặn trub, khoảng chết trong nồi, nước hấp thụ bởi malt) không tăng tuyến tính một cách hoàn hảo. Hãy điều chỉnh lượng nước trước khi đun sôi cho phù hợp với hệ thống của bạn.
- Hiệu suất đắng của hoa: khi tăng quy mô lớn, hiệu suất tạo vị đắng có thể thay đổi do khác biệt về thể tích đun sôi, hình dạng nồi và tỷ trọng. Hãy kiểm tra IBU bằng máy tính pha chế và điều chỉnh lượng hoa đắng nếu cần.
- Sức chứa thiết bị: kiểm tra xem nồi và thùng lên men có chứa được thể tích mới không, và có đủ khoảng trống cho quá trình đun sôi và bọt khi lên men hay không (thường là 20–30% thể tích thùng lên men).
- Đường ủ men: tính lại lượng đường cho thể tích đóng chai cuối cùng và mức carbonat hóa mục tiêu, có tính đến nhiệt độ của bia. Quy đổi tuyến tính chỉ đúng khi mức carbonat mục tiêu được giữ nguyên.
Câu hỏi thường gặp
Lượng nước có quy đổi theo cách tương tự không? Gần như vậy, nhưng lượng nước bay hơi khi đun sôi thường là một mức cố định mỗi giờ, nên bạn hãy điều chỉnh tổng lượng nước cho phù hợp với hệ thống của mình.
Men có nên quy đổi tuyến tính không? Lượng men cần cho mẻ bia dựa trên số lượng tế bào men trên mỗi lít, nên nhân men theo dung tích sẽ giữ nguyên mật độ cấy men. Các gói men thường được làm tròn lên.
Độ đắng của hoa bia có được giữ nguyên hoàn toàn không? Không hoàn toàn. Mẻ nấu lớn hơn có thể làm thay đổi hiệu suất chiết đắng của hoa bia, vì vậy hãy nếm thử và điều chỉnh cho mẻ tiếp theo.