Công cụ này làm được gì
Trong mọi tam giác vuông, cosin của một góc nhọn θ được định nghĩa là độ dài cạnh kề với góc đó chia cho cạnh huyền (cạnh dài nhất, nằm đối diện với góc vuông). Công cụ này tính trực tiếp cos(θ) từ hai số đo đó, đồng thời trả về luôn số đo góc θ theo cả đơn vị độ và radian nhờ hàm cosin ngược (arccos).
Cách sử dụng
Hãy nhập độ dài cạnh kề với góc của bạn và độ dài cạnh huyền, sau đó xem kết quả hiển thị. Cạnh kề và cạnh huyền có thể dùng bất kỳ đơn vị nào miễn là thống nhất (cm, m hay inch) bởi vì cosin là một tỉ số — các đơn vị sẽ tự triệt tiêu. Cạnh huyền phải là cạnh lớn nhất; nếu cạnh kề lớn hơn cạnh huyền thì tỉ số sẽ được giới hạn lại trong khoảng hợp lệ \([-1, 1]\) trước khi tính góc.
Giải thích công thức
Mối liên hệ cốt lõi là $$\cos\theta = \frac{\text{cạnh kề}}{\text{cạnh huyền}}$$. Để tìm số đo góc, ta lấy hàm ngược: $$\theta = \arccos\left(\frac{\text{cạnh kề}}{\text{cạnh huyền}}\right)$$. Hàm arccos cho ra giá trị nằm trong khoảng từ 0 đến 180 độ (0 đến \(\pi\) radian), bao trùm mọi góc hợp lệ trong tam giác vuông.
Ví dụ minh họa
Giả sử cạnh kề bằng 4 và cạnh huyền bằng 5. Khi đó $$\cos\theta = \frac{4}{5} = 0{,}8.$$ Lấy cosin ngược, ta được \(\theta = \arccos(0{,}8) \approx 36{,}8699°\), tương đương khoảng \(0{,}6435\) radian. Đây chính là một trong các góc của tam giác vuông kinh điển có tỉ lệ cạnh 3-4-5.
Giá trị Cosin thông dụng của các góc chuẩn
Trong tam giác vuông, \(\cos\theta = \frac{\text{kề}}{\text{huyền}}\). Bảng liệt kê cosin của các góc chuẩn. Giá trị được viết dưới dạng chính xác khi có thể, còn số thập phân được làm tròn đến bốn chữ số thập phân.
| Góc (độ) | Góc (radian) | cos θ chính xác | cos θ thập phân |
|---|---|---|---|
| 0° | 0 | 1 | 1 |
| 30° | π/6 | √3/2 | 0.8660 |
| 45° | π/4 | 1/√2 = √2/2 | 0.7071 |
| 60° | π/3 | 1/2 | 0.5 |
| 90° | π/2 | 0 | 0 |
| 180° | π | −1 | −1 |
Tam giác vuông có hai góc nhọn, mỗi góc lớn hơn 0° và nhỏ hơn 90°. Các giá trị tại 0°, 90° và 180° là các trường hợp giới hạn. Dòng 180° được đưa vào vì hàm arccosin trả về các góc từ 0 đến π radian (0° đến 180°). Khi góc tăng từ 0° đến 90°, cosin giảm từ 1 xuống 0.
Cosin thay đổi thế nào theo tỉ số kề/huyền
Tỉ số kề ÷ huyền luôn nằm giữa 0 và 1 với một góc nhọn trong tam giác vuông, vì cạnh huyền là cạnh dài nhất. Tỉ số càng lớn thì góc càng nhỏ. Góc được tìm bằng \(\theta = \arccos\left(\frac{\text{kề}}{\text{huyền}}\right)\).
| Kề | Huyền | cos θ | θ (độ) | θ (radian) | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 2 | 0.5 | 60° | 1.0472 | Góc chuẩn π/3 |
| 3 | 5 | 0.6 | 53.1301° | 0.9273 | Tam giác 3-4-5, góc đối diện cạnh 4 |
| 4 | 5 | 0.8 | 36.8699° | 0.6435 | Tam giác 3-4-5, góc nhọn còn lại |
| 5 | 13 | 0.3846 | 67.3801° | 1.1760 | Tam giác 5-12-13 |
| 12 | 13 | 0.9231 | 22.6199° | 0.3948 | Tam giác 5-12-13, góc nhọn còn lại |
| 1 | 1 | 1 | 0° | 0 | Suy biến: kề bằng huyền |
Ví dụ thay số cho tam giác 3-4-5: \(\cos\theta = \frac{3}{5} = 0.6\), nên \(\theta = \arccos(0.6) \approx 53.13^\circ\). Góc nhọn còn lại cho \(\cos\theta = \frac{4}{5} = 0.8\), nên \(\theta \approx 36.87^\circ\). Hai góc cộng lại bằng 90°, như mong đợi. Các góc của tam giác 5-12-13 (67.38° và 22.62°) cũng cộng lại bằng 90°.
Thuật ngữ chính: Kề, Huyền, Cosin và Arccosin
- Cạnh huyền: cạnh dài nhất của tam giác vuông, đối diện với góc 90°.
- Cạnh kề: cạnh góc vuông tiếp giáp với góc đã chọn và không phải cạnh huyền.
- Cạnh đối: cạnh góc vuông nằm đối diện với góc đã chọn, không chạm vào góc đó.
- Cosin (cos): tỉ số \(\cos\theta = \frac{\text{kề}}{\text{huyền}}\). Đây là một số không có đơn vị.
- Arccosin (hàm cosin ngược, arccos hoặc cos⁻¹): hàm trả về góc ứng với một giá trị cosin cho trước. Miền giá trị chính của nó là 0 đến π radian (0° đến 180°), và đầu vào phải nằm trong khoảng từ −1 đến 1.
- Độ và radian: một vòng đầy đủ là 360° hoặc 2π radian, nên \(180^\circ = \pi\) rad. Để đổi độ sang radian, nhân với \(\frac{\pi}{180}\). Để đổi radian sang độ, nhân với \(\frac{180}{\pi}\).
- Cạnh nào là cạnh kề phụ thuộc vào góc: trong tam giác vuông, mỗi góc nhọn có cạnh kề và cạnh đối riêng. Cạnh góc vuông kề với góc nhọn này lại đối diện với góc nhọn kia. Cạnh huyền là như nhau với cả hai góc. Luôn xác định góc trước, rồi mới chọn cạnh kề.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao cạnh huyền luôn phải là cạnh dài nhất? Theo định nghĩa, cạnh huyền nằm đối diện góc vuông và luôn là cạnh dài nhất, nên tỉ số cạnh kề/cạnh huyền tối đa chỉ bằng 1, giúp giá trị cosin luôn hợp lệ.
Nếu cos(θ) = 1 thì sao? Cosin bằng 1 nghĩa là góc bằng 0°, xảy ra khi cạnh kề bằng đúng cạnh huyền — đây là một tam giác suy biến (bị "dẹp" thành đường thẳng).
Chuyển radian sang độ như thế nào? Nhân số radian với \(180/\pi\). Công cụ này đã tính sẵn cả hai giá trị cho bạn.