Chênh lệch giá nguyên vật liệu trực tiếp là gì?
Chênh lệch giá nguyên vật liệu trực tiếp (Direct Material Price Variance – DMPV) phản ánh khoản chênh lệch giữa số tiền doanh nghiệp thực tế phải trả cho nguyên vật liệu và số tiền dự kiến (theo định mức) phải trả, tính trên số lượng đã mua thực tế. Đây là một chỉ tiêu quan trọng trong kế toán chi phí định mức và phân tích chênh lệch, giúp bộ phận mua hàng và quản lý sản xuất nắm được liệu chi phí nguyên vật liệu có bám sát kế hoạch hay không.
Cách sử dụng công cụ này
Bạn chỉ cần nhập ba giá trị: giá thực tế đã trả cho mỗi đơn vị nguyên vật liệu, giá định mức (theo dự toán) cho mỗi đơn vị, và số lượng đơn vị thực tế đã mua. Công cụ sẽ nhân phần chênh lệch giá với số lượng và cho bạn biết chênh lệch này là thuận lợi hay bất lợi.
Kết quả dương là bất lợi — tức là bạn đã trả cao hơn mức định mức. Kết quả âm là thuận lợi — bạn đã trả thấp hơn định mức.
Giải thích công thức
$$\text{DMPV} = \left( \text{Giá thực tế} - \text{Giá định mức} \right) \times \text{Số lượng thực tế mua vào}$$ Phần trong ngoặc chính là khoảng chênh lệch giá trên mỗi đơn vị; khi nhân với số đơn vị, bạn quy đổi ra tổng tác động bằng tiền trong kỳ.
Ví dụ minh họa
Giả sử bạn mua 10.000 kg thép với giá 5,20 USD/kg, trong khi chi phí định mức là 5,00 USD/kg. Khoảng chênh lệch giá là \(5{,}20\ \text{USD} - 5{,}00\ \text{USD} = 0{,}20\ \text{USD}\) mỗi kg. Nhân với 10.000 kg, ta có chênh lệch là $$0{,}20\ \text{USD} \times 10\,000\ \text{kg} = 2\,000\ \text{USD}$$ Vì kết quả dương nên chênh lệch là bất lợi — bạn đã chi nhiều hơn dự toán 2.000 USD cho nguyên vật liệu.
Câu hỏi thường gặp
Chênh lệch thuận lợi nghĩa là gì? Nghĩa là giá thực tế thấp hơn giá định mức, giúp giảm chi phí so với kế hoạch.
Nên dùng số lượng mua hay số lượng sử dụng? Chênh lệch giá theo thông lệ được tính trên số lượng mua vào, để có thể xác định riêng ngay tại thời điểm mua hàng. Trong khi đó, chênh lệch về mức sử dụng lại dựa trên số lượng đã tiêu hao.
Nguyên nhân nào gây ra chênh lệch giá nguyên vật liệu? Các nguyên nhân phổ biến gồm: nhà cung cấp thay đổi giá, chiết khấu khi mua số lượng lớn, đơn hàng gấp, chi phí vận chuyển, hoặc mua loại nguyên vật liệu khác phẩm cấp so với kế hoạch.
