Chuyển đổi ngày Dương lịch sang Lịch Maya

Chuyển đổi ngày Dương lịch sang Lịch Maya

Phổ biến AI Skill PRO

Nhập phép tính

Công thức

JDN=Ngày+⌊153m+25⌋+365y+⌊y4⌋−⌊y100⌋+⌊y400⌋−32045trong đó{a=⌊14−Tháng12⌋y=Năm+4800−am=Tháng+12a−3Ngày=Ngày\begin{gathered} \text{JDN} = \text{Ngày} + \left\lfloor \frac{153\,m + 2}{5} \right\rfloor + 365\,y + \left\lfloor \frac{y}{4} \right\rfloor - \left\lfloor \frac{y}{100} \right\rfloor + \left\lfloor \frac{y}{400} \right\rfloor - 32045 \\[1.5em] \text{trong đó}\quad \left\{ \begin{aligned} a &= \left\lfloor \tfrac{14 - \text{Tháng}}{12} \right\rfloor \\ y &= \text{Năm} + 4800 - a \\ m &= \text{Tháng} + 12a - 3 \\ \text{Ngày} &= \text{Ngày} \end{aligned} \right. \end{gathered}
Xem các bước tính (1)
  1. Lịch Đếm Dài Maya, Tzolkin và Haab

    D=JDN−Tương quanD=b·144000+k·7200+t·360+u·20+kinTzolkin=((D+3)mod13)+1Vị trí Haab=(348+D)mod365\begin{gathered} D = \text{JDN} - \text{Tương quan} \\[1.2em] D = b\cdot 144000 + k\cdot 7200 + t\cdot 360 + u\cdot 20 + \text{kin} \\[1.2em] \text{Tzolkin} = \big((D + 3)\bmod 13\big) + 1 \\[0.6em] \text{Vị trí Haab} = (348 + D)\bmod 365 \end{gathered}

    D = JDN - Tương quan (số ngày kể từ mốc khởi đầu lịch Maya). Lịch Đếm Dài chia D thành baktun.katun.tun.uinal.kin. Số Tzolkin = ((D+3) mod 13)+1; vị trí Haab = (348 + D) mod 365.

Thống kê sử dụng

Quảng cáo

Kết quả

Lịch Đếm Dài Maya (Long Count)
12.19.19.8.11
baktun . katun . tun . uinal . kin
Tzolkin 10 Chuen
Haab 14 Zotz
Số ngày kể từ mốc khởi đầu lịch Maya 1.871.811
Đã trôi qua (theo năm 360 ngày) 5.199 năm, 171 ngày
Số Julian Day 2.456.094

Báo lỗi nội dung trang này

Người Maya cổ đại — nền văn minh từng phát triển rực rỡ ở khu vực ngày nay là Mexico và Trung Mỹ — đã xây dựng một trong những hệ thống lịch tinh vi và chính xác bậc nhất của thế giới cổ đại. Công cụ này giúp bạn chuyển một ngày bất kỳ theo lịch phương Tây (lịch Gregory hoặc lịch Julian) sang ba bộ lịch Maya quen thuộc: Tzolkin, Haab và Long Count, đồng thời cho bạn biết số Julian Day tương ứng.

Cách sử dụng công cụ chuyển đổi

Hãy chọn loại lịch phương Tây (Gregory hay Julian), nhập niên đại (sau Công nguyên — AD, hoặc trước Công nguyên — BC) cùng năm, tháng, ngày. Sau đó chọn phương pháp tương quan (correlation) mà bạn muốn dùng. Kết quả sẽ hiển thị ngay ngày tương ứng trong từng bộ lịch Maya.

Lịch Tzolkin

Tzolkin là bộ lịch nghi lễ kéo dài 260 ngày, ghép giữa một con số từ 1 đến 13 và một trong 20 tên ngày. Đây là chu kỳ thiêng liêng, đóng vai trò trung tâm trong đời sống tâm linh và tín ngưỡng của người Maya.

Lịch Haab

Haab là bộ lịch dân sự dựa trên chu kỳ mặt trời, gồm 365 ngày. Nó được chia thành 18 tháng, mỗi tháng 20 ngày, cộng thêm một “tháng” ngắn 5 ngày cuối năm gọi là Wayeb, vốn được coi là khoảng thời gian không may mắn.

Quảng cáo

Long Count (Lịch Đếm Dài)

Để ghi lại những khoảng thời gian dài, người Maya dùng lịch Long Count, biểu diễn theo dạng baktun . katun . tun . uinal . kin. Đây chính là bộ lịch từng làm dấy lên những đồn đoán về “ngày tận thế năm 2012”, khi một chu kỳ baktun khép lại — nhưng thực ra đó chỉ là sự kết thúc một chu kỳ và bắt đầu chu kỳ mới, hoàn toàn không phải tận thế.

Hằng số tương quan GMT

Việc liên kết lịch Maya với lịch phương Tây phụ thuộc vào một “hằng số tương quan” — con số quy đổi giữa số Julian Day và ngày 0 của lịch Long Count. Phổ biến nhất là hằng số GMT (Goodman–Martínez–Hernández) với giá trị 584283; một biến thể khác là 584285 do Lounsbury đề xuất. Công cụ này cho phép bạn chọn giữa hai phương pháp đó.

Lưu ý về lịch sử và phạm vi áp dụng

Đây là công cụ mang tính học thuật và tham khảo về một hệ lịch cổ của nền văn minh Maya ở Trung Mỹ, không phải lịch âm dương hay can chi mà người Việt thường dùng. Kết quả chủ yếu phục vụ học tập, nghiên cứu lịch sử và tìm hiểu văn hóa, chứ không liên quan đến cách tính ngày tháng trong đời sống hằng ngày tại Việt Nam.

Quảng cáo

Cách Chuyển Đổi Ngày Lịch Gregory Sang Lịch Maya Bằng Tay

Mỗi phép chuyển đổi đều trải qua một số trung gian: Số Ngày Julian (JDN), một phép tính liên tục của các ngày bỏ qua các cải cách lịch. Khi bạn có JDN, bạn không cần suy nghĩ về tháng hoặc năm nhuận nữa — các chu kỳ Maya là số học mô-đun thuần túy. Tất cả các phép chia dưới đây là phép chia nguyên (sàn), và \(\bmod\) luôn trả về phần dư không âm.

Bước 1 — Chuyển Đổi Ngày Lịch Gregory Sang Số Ngày Julian

Đối với một ngày trong lịch Gregory (Gregory suy diễn cho các ngày trước cải cách):

$$a=\left\lfloor\frac{14-M}{12}\right\rfloor,\qquad y=Y+4800-a,\qquad m=M+12a-3$$ $$\text{JDN}=D+\left\lfloor\frac{153m+2}{5}\right\rfloor+365y+\left\lfloor\frac{y}{4}\right\rfloor-\left\lfloor\frac{y}{100}\right\rfloor+\left\lfloor\frac{y}{400}\right\rfloor-32045$$

Đối với một ngày trong lịch Julian, bỏ hai số hạng thế kỷ và thay đổi hằng số cuối cùng:

$$\text{JDN}=D+\left\lfloor\frac{153m+2}{5}\right\rfloor+365y+\left\lfloor\frac{y}{4}\right\rfloor-32083$$

Công thức nào áp dụng tùy thuộc vào ngày và quốc gia. Cải cách Gregory có hiệu lực vào 15 tháng 10 năm 1582 (ngày hôm sau Julian 4 tháng 10 năm 1582) ở các nước Công giáo — Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, các quốc gia Ý và Ba Lan–Litva. Anh và các thuộc địa của nó chuyển sang ngày 14 tháng 9 năm 1752, và Nga chỉ vào năm 1918. Các ngày trong các nguồn thuộc địa Tây Ban Nha được sử dụng bởi các nhà nghiên cứu Maya do đó thường là Julian trước cuối năm 1582 và Gregory sau đó. Cũng lưu ý rằng JDN được tạo ra bởi các công thức này là JDN thuộc buổi trưa rơi vào ngày lịch đó, vì các Ngày Julian bắt đầu vào buổi trưa Giờ Quốc tế.

Bước 2 — Trừ Hằng Số Tương Quan

Số Ngày Maya (MDN) là số ngày trôi qua kể từ ngày cơ sở Lịch Dài Hạn 0.0.0.0.0 = 4 Ajaw 8 Kumk'u. Sử dụng hằng số tương quan Goodman–Martínez–Thompson (GMT):

$$\text{MDN}=\text{JDN}-584283$$

Bước 3 — Chia MDN Thành Lịch Dài Hạn

Chia liên tiếp theo độ dài chu kỳ, mang phần dư về phía trước:

  1. baktun \(=\left\lfloor \text{MDN}/144000\right\rfloor\), phần dư \(r_1\)
  2. katun \(=\left\lfloor r_1/7200\right\rfloor\), phần dư \(r_2\)
  3. tun \(=\left\lfloor r_2/360\right\rfloor\), phần dư \(r_3\)
  4. uinal \(=\left\lfloor r_3/20\right\rfloor\), phần dư \(r_4\)
  5. kin \(=r_4\)

Viết kết quả dưới dạng baktun.katun.tun.uinal.kin.

Bước 4 — Tzolkin (Vòng Tròn 260 Ngày)

$$\text{số}=\left((\text{MDN}+3)\bmod 13\right)+1,\qquad \text{chỉ số tên}=(\text{MDN}+19)\bmod 20$$

Các độ lệch +3 và +19 tồn tại vì ngày không là 4 Ajaw, và Ajaw là chỉ số 19 trong danh sách 20 tên ngày (xem các bảng dưới đây).

Bước 5 — Haab (Năm 365 Ngày)

$$p=(\text{MDN}+348)\bmod 365,\qquad \text{chỉ số tháng}=\left\lfloor p/20\right\rfloor,\qquad \text{ngày}=p\bmod 20$$

Độ lệch +348 đặt ngày không ở 8 Kumk'u (\(17\times 20+8=348\)). Các chỉ số tháng 0–17 là mười tám tháng 20 ngày; chỉ số 18 là Wayeb 5 ngày, những ngày của nó chạy từ 0–4. Haab không chứa ngày nhuận, do đó nó trôi dạt so với năm mặt trời khoảng một ngày cứ bốn năm.

Bước 6 — Một Ví Dụ Đầy Đủ: 2 Tháng 10 Năm 2026 (Gregory)

Đầu vào \(Y=2026\), \(M=10\), \(D=2\).

  1. \(a=\left\lfloor (14-10)/12\right\rfloor=\left\lfloor 0.333\right\rfloor=0\); \(y=2026+4800-0=6826\); \(m=10+0-3=7\)
  2. \(\left\lfloor (153\cdot 7+2)/5\right\rfloor=\left\lfloor 1073/5\right\rfloor=214\)
  3. \(365\cdot 6826=2491490\); \(\left\lfloor 6826/4\right\rfloor=1706\); \(\left\lfloor 6826/100\right\rfloor=68\); \(\left\lfloor 6826/400\right\rfloor=17\)
  4. \(\text{JDN}=2+214+2491490+1706-68+17-32045=\) 2461316
  5. \(\text{MDN}=2461316-584283=1877033\)
  6. \(\left\lfloor 1877033/144000\right\rfloor=13\), phần dư \(1877033-1872000=5033\)
  7. \(\left\lfloor 5033/7200\right\rfloor=0\), phần dư 5033
  8. \(\left\lfloor 5033/360\right\rfloor=13\), phần dư \(5033-4680=353\)
  9. \(\left\lfloor 353/20\right\rfloor=17\), phần dư \(353-340=13\) kin
  10. Lịch Dài Hạn \(=13.0.13.17.13\)
  11. Số Tzolkin \(=((1877033+3)\bmod 13)+1=(1877036\bmod 13)+1=5+1=6\)
  12. Tên Tzolkin \(=(1877033+19)\bmod 20=1877052\bmod 20=12\rightarrow\) B'en
  13. Haab \(p=(1877033+348)\bmod 365=1877381\bmod 365=186\); tháng \(=\left\lfloor 186/20\right\rfloor=9\rightarrow\) Yax; ngày \(=186\bmod 20=6\)

Kết Quả: 2 Tháng 10 Năm 2026 = 13.0.13.17.13, 6 B'en 6 Yax, JDN 2461316.

Một kiểm tra độc lập nhanh chóng: ngày nổi tiếng 13.0.0.0.0 có MDN \(13\times 144000=1872000\), do đó JDN \(=1872000+584283=2456283\), đó là 21 Tháng 12 Năm 2012 — và \(1877033-1872000=5033\) ngày chính xác là khoảng thời gian từ 21 Tháng 12 Năm 2012 đến 2 Tháng 10 Năm 2026.

Bảng Tên Ngày Tzolkin và Tháng Haab

Các cột chỉ số là các giá trị được tạo ra bởi các công thức trong phần trước, do đó các bảng này là bước tra cứu cuối cùng của phép chuyển đổi. Cách viết trong cột đầu tiên tuân theo chính tả tiêu chuẩn hiện đại Yucatec/Maya (với dấu ngoặc đơn đánh dấu một phụ âm bộc phát); cột thứ hai cung cấp các cách viết thuộc địa và cũ hơn mà bạn sẽ gặp trong sách, nhãn bảo tàng và phần mềm. Cả hai đều đặt tên cùng một ngày — chỉ bảng chữ cái khác nhau.

Bảng 1 — 20 Tên Ngày Tzolkin

Chỉ Số Chính Tả Tiêu Chuẩn Các Lựa Chọn Thông Thường
0 Imix Imix', Imox
1 Ik' Ik, Iq'
2 Ak'b'al Akbal, Ak'bal
3 K'an Kan
4 Chikchan Chicchan
5 Kimi Cimi, Kame
6 Manik' Manik
7 Lamat Lambat
8 Muluk Muluc
9 Ok Oc, Oq
10 Chuwen Chuen, Chuwan
11 Eb' Eb
12 B'en Ben
13 Ix Hix, Ix'
14 Nam Men, Tz'ikin
15 K'ib' Cib, Kib
16 Kab'an Caban, Kaban
17 Etz'nab' Etznab
18 Kawak Cauac, Kawac
19 Ajaw Ahau, Ahaw

Tzolkin ghép mỗi tên với một số từ 1–13; hai chu kỳ tiến lên với nhau, do đó một cặp tên–số như 6 B'en lặp lại mỗi \(13\times 20=260\) ngày. Vì 20 là bội số của cả 13 lẫn không có gì chia sẻ với nó, các số đi qua tất cả mười ba giá trị cho mỗi tên.

Bảng 2 — 18 Tháng Haab Cộng Wayeb

Chỉ Số Tháng Các Lựa Chọn Khác Ngày Trong Tháng Các Vị Trí Haab \(p\)
0 Pop — 20 0–19
1 Wo' Uo 20 20–39
2 Sip Zip 20 40–59
3 Sotz' Zotz 20 60–79
4 Sek Tzec, Zec 20 80–99
5 Xul — 20 100–119
6 Yaxk'in Yaxkin 20 120–139
7 Mol — 20 140–159
8 Ch'en Chen 20 160–179
9 Yax — 20 180–199
10 Sak Zac 20 200–219
11 Keh Ceh 20 220–239
12 Mak Mac 20 240–259
13 K'ank'in Kankin 20 260–279
14 Muwan Muan, Moan 20 280–299
15 Pax — 20 300–319
16 K'ayab Kayab 20 320–339
17 Kumk'u Cumku 20 340–359
18 Wayeb Uayeb, Wayeb' 5 360–364

Đánh Số Ngày: 0–19 Hay 1–20?

Có hai quy ước được sử dụng, và chúng khác nhau một ngày cho cùng một ngày vật lý:

  • 0–19 (được sử dụng ở đây và bởi hầu hết các nhà nghiên cứu Maya). Ngày đầu tiên của một tháng là ngày 0, được viết trong các khắc với glyph "ngồi" (chum), tức là "sự ngồi của Pop" chứ không phải "1 Pop". Wayeb chạy từ 0–4.
  • 1–20. Một số ấn phẩm phổ biến và các tác phẩm cũ hơn đánh số lại để ngày ngồi trở thành "1 Pop" và ngày cuối cùng "20 Pop" (Wayeb 1–5).

Vì vậy ví dụ đã hoàn thành ở trên, 6 Yax theo quy ước 0–19, sẽ được in dưới dạng 7 Yax theo quy ước 1–20. Luôn kiểm tra quy ước nào mà một nguồn sử dụng trước khi so sánh hai ngày — Lịch Dài Hạn cơ bản và Số Ngày Julian không bị ảnh hưởng.

Năm thanh xếp chồng biểu thị các đơn vị Đếm Dài của người Maya: baktun, katun, tun, uinal, kin
Lịch Đếm Dài của người Maya biểu thị ngày bằng năm đơn vị: baktun.katun.tun.uinal.kin.

Các Hằng Số Sử Dụng Trong Phép Chuyển Đổi

Hằng Số Tương Quan

Hằng số tương quan là cây cầu duy nhất giữa tính toán Maya và lịch Phương Tây: nó là Số Ngày Julian được gán cho Lịch Dài Hạn 0.0.0.0.0. Giá trị tiêu chuẩn của học giả là hằng số Goodman–Martínez–Thompson (GMT), 584283 ngày, được đặt tên theo Joseph T. Goodman, Juan Martínez Hernández và J. Eric S. Thompson. Đây là giá trị được sử dụng bởi hầu hết các ấn phẩm của nhà nghiên cứu Maya và phù hợp với tính toán 260 ngày vẫn còn được giữ bởi những người giữ ngày ở vùng cao nguyên Guatemala.

Một lựa chọn thay thế được trích dẫn rộng rãi là 584285 (biến thể Lounsbury / "GMT+2"). Vì một ngày Lịch Dài Hạn ánh xạ tới \(\text{JDN}=\text{MDN}+\text{hằng số}\), sử dụng 584285 thay đổi mỗi ngày Maya hai ngày muộn hơn trong lịch Gregory — do đó 13.0.0.0.0 rơi vào 23 Tháng 12 Năm 2012 thay vì 21 Tháng 12 Năm 2012. Ngược lại, chuyển đổi một ngày Gregory cố định với 584285 mang lại MDN nhỏ hơn hai ngày. Luôn nêu rõ hằng số nào mà một phép chuyển đổi được sử dụng; sự không đồng ý về hai ngày giữa các nguồn gần như luôn có nguyên nhân này.

Độ Dài Chu Kỳ Lịch Dài Hạn

Đơn Vị Thành Phần Ngày (kin)
kin 1 ngày 1
uinal (winal) 20 kin 20
tun 18 uinal 360
katun (k'atun) 20 tun 7200
baktun (b'ak'tun) 20 katun 144000
piktun 20 baktun 2880000

Lịch Dài Hạn gần như là cơ sở 20 thuần túy, với một ngoại lệ: vị trí uinal chạy từ 0–17 chứ không phải 0–19, để một tun là 360 ngày — gần như một năm mặt trời. "Piktun" là một tái cấu trúc hiện đại cho vị trí cao hơn tiếp theo; các khắc hiếm khi cần nó.

Độ Dài Vòng Tròn

Chu Kỳ Cấu Trúc Chiều Dài
Tzolkin 13 số × 20 tên ngày 260 ngày
Haab 18 tháng × 20 ngày + Wayeb (5 ngày) 365 ngày
Vòng Tròn Lịch \(\operatorname{lcm}(260,365)=18980\) = 73 Tzolkin = 52 Haab 18980 ngày

Ước chung lớn nhất của 260 và 365 là 5, do đó \(\operatorname{lcm}(260,365)=260\times 365/5=18980\). Một cặp Tzolkin–Haab đầy đủ chẳng hạn như "4 Ajaw 8 Kumk'u" do đó lặp lại chỉ một lần cứ 18980 ngày ≈ 51,96 năm nhiệt đới — đó là lý do tại sao Lịch Dài Hạn được cần để định ngày một khắc một cách rõ ràng.

Các Kỷ Nguyên

  • Kỷ Nguyên Số Ngày Julian: JD 0 bắt đầu vào buổi trưa Giờ Quốc tế vào 1 Tháng 1 Năm 4713 BC trong lịch Julian (= 24 Tháng 11 Năm 4714 BC trong lịch Gregory suy diễn). Các Ngày Julian là một quy ước thiên văn, không phải một lịch quốc gia, và chúng chạy từ buổi trưa đến buổi trưa.
  • Kỷ Nguyên Lịch Dài Hạn: 0.0.0.0.0 = 4 Ajaw 8 Kumk'u = JDN 584283 = 11 Tháng 8 Năm 3114 BC (Gregory suy diễn) = 6 Tháng 9 Năm 3114 BC (lịch Julian). Trong đánh số năm thiên văn đó là −3113.
  • Kết thúc của baktun thứ 13: 13.0.0.0.0 = 4 Ajaw 3 K'ank'in = JDN 2456283 = 21 Tháng 12 Năm 2012 (Gregory), sử dụng 584283. Đây là hoàn thành 13 baktun (1 872 000 ngày) từ kỷ nguyên, không phải một điểm kết thúc của Lịch Dài Hạn, nó chỉ tiếp tục vào 13.0.0.0.1 và beyond.

Một cảnh báo thực tế về đầu vào kỷ nguyên: các nhà sử học viết 1 BC ngay trước AD 1 không có năm không, trong khi các nhà thiên văn viết cùng một năm là 0. Một bộ chuyển đổi chấp nhận cờ kỷ nguyên BC/BCE thường xử lý việc thay đổi bên trong — nhưng nếu bạn thay thế năm vào các công thức bằng tay, hãy sử dụng đánh số thiên văn (1 BC = 0, 3114 BC = −3113).

Các bánh răng lồng vào nhau biểu thị chu kỳ Tzolkin và Haab khớp thành Vòng Lịch
Lịch Tzolkin 260 ngày và Haab 365 ngày khớp vào nhau như bánh răng tạo thành Vòng Lịch.
Cập nhật lần cuối:

Phổ biến nhất trong Thời gian và Ngày tháng

Xem tất cả máy tính Thời gian và Ngày tháng