Công cụ này dùng để làm gì
Công cụ này chuyển đổi một ngày theo Lịch Đếm Dài (Long Count) của nền văn minh Maya ở Trung Bộ châu Mỹ — được viết dưới dạng Baktun.Katun.Tun.Winal.Kin — sang ngày tương ứng theo lịch phương Tây. Kết quả gồm: ngày theo Dương lịch ngoại suy (proleptic Gregorian), ngày theo lịch Julius ngoại suy (proleptic Julian), số ngày Julius (Julian Day Number), cùng vị trí tương ứng trong hai chu kỳ lịch Maya: Tzolkin 260 ngày và Haab 365 ngày. Vì chỉ dùng phép tính số học phổ quát nên công cụ áp dụng được ở mọi nơi, không phụ thuộc quy ước của bất kỳ quốc gia nào.
Cách sử dụng
Chọn từng giá trị trong năm bậc của Lịch Đếm Dài từ các menu thả xuống. Lưu ý rằng bậc Winal chỉ chạy từ 0 đến 17, bởi 18 Winal mới tạo thành một Tun. Tiếp theo hãy chọn hằng số tương quan (correlation): GMT(584283) là giá trị Lounsbury/Goodman–Martinez–Thompson hiệu chỉnh hiện đại (mặc định, cho ra ngày 21 tháng 12 năm 2012 là thời điểm kết thúc chu kỳ), còn GMT(584285) là giá trị GMT cổ điển (cho ra ngày 23 tháng 12 năm 2012). Hai giá trị này chênh nhau đúng hai ngày.
Giải thích công thức
Trước tiên, Lịch Đếm Dài được quy về tổng số ngày D bằng cách dùng giá trị mỗi bậc tính theo ngày: Baktun = 144.000, Katun = 7.200, Tun = 360, Winal = 20, Kin = 1. Số ngày Julius khi đó là
$$\begin{gathered} \text{JDN} = D + \text{GMT} \\[1.5em] \text{where}\quad \left\{ \begin{aligned} D &= 144000\,\text{Baktun} + 7200\,\text{Katun} \\ &\quad + 360\,\text{Tun} + 20\,\text{Winal} + \text{Kin} \end{aligned} \right. \end{gathered}$$JDN = D + hằng số tương quan, trong đó hằng số tương quan chính là JDN của gốc 0.0.0.0.0. JDN được chuyển thành ngày lịch bằng thuật toán số nguyên Fliegel–Van Flandern (cho Dương lịch) và một thuật toán song song dành cho lịch Julius ngoại suy. Vị trí Tzolkin và Haab được tính bằng phép chia lấy dư trên D, neo theo gốc là 4 Ahau 8 Kumku.
Ví dụ minh họa
Lấy Lịch Đếm Dài 13.0.0.0.0 với GMT(584283).
$$D = 13 \times 144000 = 1872000 \text{ ngày}$$$$\text{JDN} = 1872000 + 584283 = 2456283$$tương ứng với ngày 21 tháng 12 năm 2012 theo Dương lịch. Vòng lịch (Calendar Round) quay về đúng ngày nổi tiếng 4 Ahau 3 Kankin.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao lại có hai hằng số tương quan? Các học giả vẫn còn tranh luận về việc chính xác ngày Julius nào ứng với mốc gốc của lịch Maya. Hai giá trị 584283 và 584285 được trích dẫn nhiều nhất; chúng làm lệch mọi ngày phương Tây đi hai ngày nhưng không làm thay đổi tên gọi Tzolkin và Haab, vì những tên này chỉ phụ thuộc vào \(D\).
Sự khác biệt giữa Dương lịch và lịch Julius ở đây là gì? Cả hai đều là sự suy chiếu của lịch hiện đại ngược về quá khứ. Với những ngày trước năm 1582, lịch Julius ngoại suy lệch dần so với Dương lịch ngoại suy với số ngày ngày càng tăng.
Năm 1 trước Công nguyên được xử lý ra sao? Bên trong, thuật toán dùng cách đánh số năm thiên văn, trong đó năm 0 tương đương năm 1 TCN, và kết quả hiển thị sẽ chuyển các năm không dương thành nhãn "TCN" (trước Công nguyên).
