Công cụ Chuyển đổi Độ truyền qua sang Độ hấp thụ là gì?
Công cụ này giúp bạn chuyển phần trăm độ truyền qua (%T) — tỷ lệ ánh sáng đi xuyên qua mẫu — thành độ hấp thụ (A), một đại lượng logarit thể hiện mức độ mẫu hấp thụ ánh sáng. Cả hai đại lượng đều bắt nguồn từ phép đo quang phổ và giữ vai trò cốt lõi trong phân tích UV-Vis, định luật Beer-Lambert cũng như nhiều phép định lượng trong hóa học và sinh học. Tuy độ truyền qua là thứ mà đầu dò thực sự đo được, nhưng độ hấp thụ thường được ưu tiên trong tính toán vì nó tỷ lệ tuyến tính với nồng độ.
Cách sử dụng
Nhập giá trị phần trăm độ truyền qua đọc được từ máy quang phổ của bạn (một số nằm trong khoảng từ 0 đến 100). Công cụ sẽ chia giá trị này cho 100 để được tỷ lệ truyền qua, rồi lấy logarit cơ số 10 với dấu âm để trả về độ hấp thụ tính bằng đơn vị hấp thụ (AU). Giá trị 100%T cho độ hấp thụ bằng 0, còn độ truyền qua càng nhỏ thì độ hấp thụ càng cao.
Giải thích công thức
Phép chuyển đổi dùng công thức $$A = -\log_{10}\left(\frac{\text{Transmittance (\%T)}}{100}\right)$$ Biểu thức \(\%T/100\) đổi giá trị phần trăm thành một tỷ lệ nằm giữa 0 và 1. Khi lấy logarit cơ số 10 của một phân số nhỏ hơn 1, kết quả là số âm, nên dấu trừ ở đầu giúp độ hấp thụ trở thành số dương. Vì mối quan hệ này mang tính logarit, mỗi lần độ truyền qua giảm mười lần thì độ hấp thụ tăng thêm 1: 10%T = 1,0 A; 1%T = 2,0 A; và 0,1%T = 3,0 A.
Ví dụ minh họa
Giả sử một mẫu truyền qua 25% ánh sáng tới. Trước tiên, đổi sang tỷ lệ: \(25 / 100 = 0{,}25\). Sau đó lấy logarit âm: $$A = -\log_{10}(0{,}25) = -(-0{,}60206) = 0{,}60206$$ Vậy 25%T tương ứng với độ hấp thụ khoảng 0,602 AU.
Bảng chuyển đổi từ %T sang độ hấp thụ
Mỗi giá trị dưới đây được tính từ \(A = -\log_{10}(\%T/100)\), trong đó phần truyền qua \(T = \%T/100\). Độ hấp thụ được làm tròn đến 3 chữ số thập phân.
| Độ truyền qua (%T) | Phần truyền qua (T) | Độ hấp thụ (A) |
|---|---|---|
| 100 | 1.000 | 0.000 |
| 90 | 0.900 | 0.046 |
| 80 | 0.800 | 0.097 |
| 70 | 0.700 | 0.155 |
| 60 | 0.600 | 0.222 |
| 50 | 0.500 | 0.301 |
| 40 | 0.400 | 0.398 |
| 30 | 0.300 | 0.523 |
| 25 | 0.250 | 0.602 |
| 20 | 0.200 | 0.699 |
| 10 | 0.100 | 1.000 |
| 5 | 0.050 | 1.301 |
| 1 | 0.010 | 2.000 |
| 0.1 | 0.001 | 3.000 |
Kiểm tra bằng ví dụ: với 50 %T, \(A = -\log_{10}(50/100) = -\log_{10}(0.5) = 0.301\). Cứ mỗi lần độ truyền qua giảm đi 10 lần, độ hấp thụ tăng đúng 1.
Diễn giải giá trị độ hấp thụ của bạn
- A = 0 nghĩa là không có ánh sáng nào bị hấp thụ: 100 %T, tức là toàn bộ ánh sáng tới mẫu đều truyền qua (so với mẫu trắng).
- Không có đơn vị: độ hấp thụ là logarit của tỷ số cường độ, nên về bản chất không có đơn vị. Theo quy ước, đại lượng này thường được ghi là AU (đơn vị hấp thụ).
- A = 0,3 tương ứng khoảng 50 %T, nghĩa là khoảng một nửa ánh sáng bị hấp thụ. Điều này là do \(10^{-0.301} = 0.5\).
- Dải làm việc đáng tin cậy nói chung: khoảng 0,1 đến 1,0 AU, tương ứng khoảng 80 %T xuống 10 %T. Độ chính xác thường tốt nhất gần 0,2 đến 0,8 AU, khoảng 63 %T đến 16 %T.
- Độ hấp thụ thấp (dưới ~0,1 AU): rất ít ánh sáng bị hấp thụ, nên nhiễu nhỏ của thiết bị và sự trôi đường nền chiếm tỷ lệ lớn trong tín hiệu. Hãy cân nhắc dùng mẫu đậm đặc hơn hoặc độ dài quang lộ lớn hơn.
- Độ hấp thụ cao (trên ~1,5 đến 2 AU): rất ít ánh sáng (dưới khoảng 3 %T đến 1 %T) tới được đầu dò. Ánh sáng lạc, giới hạn của đầu dò và nhiễu điện tử khiến số đo lệch khỏi định luật Beer–Lambert, nên đáp ứng trở nên phi tuyến. Hãy pha loãng mẫu và đo lại, sau đó nhân với hệ số pha loãng.
Để chuyển từ độ hấp thụ trở lại độ truyền qua, dùng \(\%T = 100 \times 10^{-A}\). Giới hạn chính xác của dải tuyến tính phụ thuộc vào thiết bị và mẫu, vì vậy hãy kiểm tra thông số kỹ thuật của máy quang phổ của bạn.
Câu hỏi thường gặp
100%T nghĩa là gì? Nghĩa là toàn bộ ánh sáng đều đi xuyên qua mà không bị hấp thụ, cho độ hấp thụ đúng bằng 0.
Tại sao nên dùng độ hấp thụ thay vì độ truyền qua? Độ hấp thụ tỷ lệ thuận trực tiếp với nồng độ theo định luật Beer-Lambert, nhờ đó có thể dựng được các đường chuẩn tuyến tính.
Độ truyền qua có thể bằng 0% không? Mức 0%T thực sự sẽ cho độ hấp thụ vô hạn, điều này không có ý nghĩa vật lý. Thay vào đó, hãy dùng một giá trị dương rất nhỏ.