Công cụ này làm gì
Công cụ này chuyển một nồng độ được viết dưới dạng % w/v (khối lượng/thể tích — số gam chất tan trong 100 mL dung dịch) sang % w/w (khối lượng/khối lượng — số gam chất tan trong 100 g dung dịch). Hai thang đo này chỉ khớp với nhau khi bạn biết khối lượng riêng của dung dịch, bởi vì % w/v được đo theo thể tích còn % w/w được đo theo khối lượng.
Với các dung dịch nước loãng, khối lượng riêng gần bằng 1.00 g/mL, nên hai giá trị gần như giống hệt nhau. Với siro đặc, axit, nước muối hay các hỗn hợp hữu cơ, khối lượng riêng có thể cao hơn hoặc thấp hơn 1.00 khá nhiều, và khoảng cách giữa % w/v và % w/w trở nên đáng kể.
Cách sử dụng
Nhập nồng độ mà bạn đã biết theo % w/v (số gam chất tan trong 100 mL). Sau đó nhập khối lượng riêng của dung dịch thành phẩm theo gam trên mililít (g/mL). Nhấn tính và công cụ sẽ trả về giá trị % w/w tương đương, cùng với khối lượng chất tan và khối lượng dung dịch trên cơ sở 100 mL để bạn có thể tự kiểm tra lại phép tính.
Nếu bạn không có khối lượng riêng đo được, hãy dùng 1.00 g/mL để ước tính sơ bộ cho các dung dịch nước loãng, nhưng hãy nhớ rằng khi đó kết quả chỉ là gần đúng.
Giải thích công thức
Hãy tính trên cơ sở 100 mL. Theo định nghĩa, nồng độ C tính bằng % w/v nghĩa là có C gam chất tan trong 100 mL đó. Khối lượng của toàn bộ dung dịch bằng thể tích nhân với khối lượng riêng, tức là 100 nhân rho gam, trong đó rho là khối lượng riêng tính bằng g/mL. % w/w bằng khối lượng chất tan chia cho khối lượng dung dịch:
$$\%\,w/w = \frac{ \text{solute mass} }{ \text{solution mass} } \times 100 = \frac{ C }{ 100\,\rho } \times 100$$Các thừa số 100 triệt tiêu nhau, để lại quy tắc gọn gàng:
$$\%\,w/w = \frac{ \%\,w/v }{ \rho }$$Ở đây rho là khối lượng riêng của dung dịch tính bằng g/mL. Khi rho lớn hơn 1, % w/w nhỏ hơn % w/v; khi rho nhỏ hơn 1, % w/w lớn hơn % w/v.
Ví dụ minh họa
Giả sử bạn có một dung dịch 20% w/v với khối lượng riêng đo được là 1.25 g/mL. Trên cơ sở 100 mL có 20 g chất tan, và khối lượng dung dịch là 100 nhân 1.25 = 125 g. Vậy % w/w là 20 chia 125, nhân 100, bằng 16% w/w. Dùng cách rút gọn trực tiếp, 20 chia 1.25 cũng cho cùng kết quả 16% w/w.
Tỷ trọng của các dung dịch thông dụng ở 20 °C
Để chuyển đổi % w/v (gam chất tan trong 100 mL dung dịch) sang % w/w (gam chất tan trong 100 g dung dịch), ta chia cho tỷ trọng của dung dịch: \(\%\,w/w = \frac{ \%\,w/v}{\rho}\), với \(\rho\) tính bằng g/mL. Bảng liệt kê tỷ trọng điển hình ở khoảng 20 °C của các dung dịch thông dụng trong phòng thí nghiệm và dược phẩm.
| Dung dịch | Tỷ trọng xấp xỉ (g/mL) |
|---|---|
| NaCl 0.9% | ~1.005 |
| NaCl 10% | ~1.07 |
| NaCl 26% | ~1.20 |
| Sucrose 10% | ~1.038 |
| Sucrose 20% | ~1.081 |
| Sucrose 50% | ~1.230 |
| Glycerol 50% | ~1.126 |
| Ethanol 70% w/w | ~0.886 |
| HCl 37% | ~1.18 |
| H2SO4 98% | ~1.84 |
Lưu ý: đây là các giá trị điển hình. Tỷ trọng thay đổi theo nhiệt độ và nồng độ chính xác, vì vậy hãy kiểm tra với giá trị đo được hoặc phiếu dữ liệu của nhà cung cấp trước khi dùng kết quả cho bất kỳ việc gì quan trọng. Nồng độ trong bảng là % w/w trừ khi dung dịch là một chuẩn phổ biến như nước muối sinh lý.
Bảng chuyển đổi % w/v, mg/mL và ppm
Vì 1% w/v nghĩa là 1 g trong 100 mL, nên nó bằng 10 mg/mL, và 1 mg/mL bằng 1000 mg/L. Vậy \(\text{mg/mL} = \%\,w/v \times 10\) và \(\text{ppm} = \text{mg/mL} \times 1000\).
| % w/v | mg/mL | ppm (mg/L) |
|---|---|---|
| 0.0001% | 0.001 | 1 |
| 0.001% | 0.01 | 10 |
| 0.01% | 0.1 | 100 |
| 0.1% | 1 | 1000 |
| 0.9% | 9 | 9000 |
| 1% | 10 | 10000 |
| 5% | 50 | 50000 |
| 10% | 100 | 100000 |
Lưu ý: ở đây ppm nghĩa là mg/L. Giá trị này chỉ bằng ppm theo khối lượng đối với dung dịch nước loãng có tỷ trọng gần 1 g/mL. Đối với dung dịch đậm đặc hoặc dung dịch không chứa nước, ppm theo khối lượng khác với mg/L do hệ số tỷ trọng.
Tỷ trọng ảnh hưởng đến kết quả như thế nào
Với một chất tan 10% w/v cố định (10 g trong 100 mL dung dịch), khối lượng của 100 mL dung dịch là \(100\rho\) gam, nên \(\%\,w/w = \frac{10}{\rho}\). Dung dịch có tỷ trọng càng lớn thì % w/w càng thấp.
| Tỷ trọng (g/mL) | Phép tính | % w/w |
|---|---|---|
| 0.80 | 10 ÷ 0.80 | 12.5 |
| 0.90 | 10 ÷ 0.90 | 11.11 |
| 1.00 | 10 ÷ 1.00 | 10.0 |
| 1.10 | 10 ÷ 1.10 | 9.09 |
| 1.25 | 10 ÷ 1.25 | 8.0 |
| 1.50 | 10 ÷ 1.50 | 6.67 |
Khi nào có thể chấp nhận tỷ trọng 1.00 g/mL? Đối với dung dịch nước loãng (khoảng dưới 1–2%, chẳng hạn nước muối 0.9% có tỷ trọng khoảng 1.005), sai số nhỏ hơn 1% và việc xấp xỉ % w/w ≈ % w/v thường là đủ. Với dung dịch đậm đặc, siro, glycerol hoặc hỗn hợp cồn, hãy dùng tỷ trọng thực tế, vì chênh lệch có thể lên đến 10% hoặc hơn.
Câu hỏi thường gặp
Tại sao tôi cần khối lượng riêng? Phần trăm w/v là số gam trong 100 mL dung dịch, còn phần trăm w/w là số gam trong 100 g dung dịch. Việc chuyển đổi giữa cơ sở thể tích và cơ sở khối lượng đòi hỏi khối lượng riêng để liên kết mililít với gam.
Tôi nên dùng khối lượng riêng nào nếu chỉ có nước? Nước tinh khiết có khối lượng riêng khoảng 1.00 g/mL ở nhiệt độ phòng, nên với các dung dịch nước loãng thì % w/w xấp xỉ bằng % w/v. Để chính xác với dung dịch đặc, hãy đo hoặc tra cứu khối lượng riêng thực tế.
% w/w có thể lớn hơn % w/v không? Có. Nếu dung dịch có khối lượng riêng nhỏ hơn 1.00 g/mL, như nhiều hỗn hợp gốc cồn, thì việc chia cho một khối lượng riêng nhỏ hơn 1 sẽ làm cho % w/w lớn hơn % w/v.