Công cụ này làm gì?
Máy tính áp suất nước theo độ sâu giúp ước tính áp suất mà chất lỏng tác dụng tại một điểm nằm dưới mặt thoáng. Công cụ áp dụng phương trình áp suất thủy tĩnh, kết hợp áp suất khí quyển đè xuống từ phía trên với trọng lượng của cột chất lỏng nằm trên điểm cần tính. Đây là kiến thức vật lý áp dụng được ở khắp mọi nơi — hữu ích cho thợ lặn, kỹ sư, người thiết kế bể cá, học sinh, sinh viên và bất kỳ ai làm việc với các công trình ngập nước.
Cách sử dụng
Nhập độ sâu tính từ mặt thoáng theo mét, khối lượng riêng của chất lỏng (1000 kg/m³ với nước ngọt, khoảng 1025 kg/m³ với nước biển), gia tốc trọng trường tại nơi đó (9,81 m/s² trên Trái Đất) và áp suất khí quyển tại bề mặt (101.325 Pa ở mực nước biển). Công cụ sẽ trả về áp suất tuyệt đối theo pascal, kèm theo các giá trị quy đổi tiện lợi sang kilopascal và atmosphere, cùng áp suất dư (phần áp suất chỉ do riêng cột nước tạo ra).
Giải thích công thức
Mối liên hệ cơ bản là $$P = \text{P}_{atm} + \rho \cdot g \cdot h$$ trong đó \(P\) là áp suất tuyệt đối, \(\text{P}_{atm}\) là áp suất khí quyển tại bề mặt, \(\rho\) là khối lượng riêng của chất lỏng, \(g\) là gia tốc trọng trường và \(h\) là độ sâu. Số hạng \(\rho g h\) chính là áp suất thủy tĩnh hay áp suất dư — nó tăng tuyến tính theo độ sâu. Áp suất tăng khoảng 9.810 Pa (xấp xỉ 0,097 atm) cho mỗi mét nước ngọt, nên độ sâu nhanh chóng trở thành yếu tố chi phối.
Ví dụ minh họa
Một thợ lặn ở độ sâu 10 m trong nước ngọt. Với \(\rho = 1000\) kg/m³, \(g = 9{,}81\) m/s² và \(h = 10\) m, áp suất dư là $$1000 \times 9{,}81 \times 10 = 98{.}100 \text{ Pa}$$ Cộng thêm áp suất khí quyển 101.325 Pa, ta được áp suất tuyệt đối là 199.425 Pa, tương đương khoảng 199,4 kPa hay xấp xỉ 1,97 atmosphere.
Áp suất ở các độ sâu thông thường: Nước ngọt so với nước biển
Bảng sử dụng \(P = P_{atm} + \rho g h\) với g = 9.81 m/s², Patm = 101,325 Pa (khí quyển chuẩn ở mực nước biển), nước ngọt 1000 kg/m³ và nước biển 1025 kg/m³. Áp suất đo được là \(\rho g h\) riêng, còn áp suất tuyệt đối bằng áp suất đo cộng thêm áp suất khí quyển. Các giá trị đã được làm tròn.
| Độ sâu | Nước ngọt (1000 kg/m³) | Nước biển (1025 kg/m³) | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Áp suất đo (kPa) | Áp suất đo (atm) | Áp suất tuyệt đối (kPa) | Áp suất tuyệt đối (atm) | Áp suất đo (kPa) | Áp suất đo (atm) | Áp suất tuyệt đối (kPa) | Áp suất tuyệt đối (atm) | |
| 1 m | 9.81 | 0.097 | 111.14 | 1.10 | 10.06 | 0.099 | 111.38 | 1.10 |
| 10 m | 98.10 | 0.968 | 199.43 | 1.97 | 100.55 | 0.992 | 201.88 | 1.99 |
| 30 m | 294.30 | 2.90 | 395.63 | 3.90 | 301.66 | 2.98 | 402.98 | 3.98 |
| 100 m | 981.0 | 9.68 | 1,082.3 | 10.68 | 1,005.5 | 9.92 | 1,106.9 | 10.92 |
| 1000 m | 9,810 | 96.82 | 9,911.3 | 97.82 | 10,055.3 | 99.24 | 10,156.6 | 100.24 |
Điểm chính: ở độ sâu 10 m trong nước ngọt, áp suất tuyệt đối là 199.425 kPa, tương đương khoảng 1.97 atm: một atmosphere không khí cộng với gần một atmosphere nước nữa. Nước biển đặc hơn khoảng 2.5%, nên áp suất của nó tăng nhanh hơn khoảng 2.5% theo độ sâu.
Chuyển đổi đơn vị áp suất
| Đơn vị | Tương đương |
|---|---|
| 1 atm | 101,325 Pa = 101.325 kPa = 1.01325 bar = 14.696 psi = 760 mmHg |
| 1 bar | 100,000 Pa = 100 kPa = 14.504 psi |
| 1 psi | 6,894.76 Pa ≈ 6.895 kPa |
| 1 kPa | 1,000 Pa ≈ 0.145 psi |
Để đổi kết quả từ pascal sang atmosphere, hãy chia cho 101,325: \(P_{atm\text{-}units} = \frac{P}{101325}\).
Quy tắc ước lượng: mỗi 1 atm áp suất tăng thêm tương ứng với khoảng 10.3 m nước ngọt, vì \(h = \frac{101325}{1000 \times 9.81} \approx 10.33\) m. Đối với nước biển (1025 kg/m³) thì khoảng 10.1 m. Thợ lặn thường dùng khoảng 10 m cho mỗi atmosphere thêm vào như một ước tính nhanh.
Hằng số & Giá trị khối lượng riêng thông thường
| Đại lượng | Giá trị |
|---|---|
| Gia tốc trọng trường chuẩn | 9.80665 m/s² (9.81 m/s² là giá trị xấp xỉ thường dùng) |
| Áp suất khí quyển chuẩn | 101,325 Pa (1 atm) |
| Nước ngọt | khoảng 1000 kg/m³ (ở khoảng 4 °C, khi nước đặc nhất) |
| Nước biển | khoảng 1025 kg/m³ (khoảng thông thường 1020-1030) |
| Nước lợ | nằm giữa nước ngọt và nước biển, khoảng 1005-1020 kg/m³ tùy độ mặn |
| Thủy ngân | 13,534 kg/m³ |
| Dầu | khoảng 800-920 kg/m³ (tùy loại) |
Khối lượng riêng thay đổi nhẹ theo nhiệt độ và độ mặn: nước ấm đặc hơn một chút, còn nước mặn hơn thì đặc hơn. Gia tốc trọng trường thực tế cũng thay đổi nhẹ theo vĩ độ và độ cao. Với hầu hết các phép tính độ sâu thực tế, các giá trị trên đủ chính xác, nhưng hãy nhập giá trị đo được nếu bạn cần độ chính xác cao.
Câu hỏi thường gặp
Áp suất dư và áp suất tuyệt đối khác nhau như thế nào? Áp suất dư bỏ qua khí quyển và chỉ đo phần do cột nước tạo ra (\(\rho g h\)). Áp suất tuyệt đối cộng thêm áp suất khí quyển lên trên phần đó.
Hình dạng hay diện tích bề mặt có ảnh hưởng không? Không. Áp suất thủy tĩnh chỉ phụ thuộc vào độ sâu, khối lượng riêng của chất lỏng và gia tốc trọng trường — không phụ thuộc vào hình dạng hay bề rộng của bình chứa.
Có dùng được cho nước biển không? Có — bạn chỉ cần đặt khối lượng riêng khoảng 1025 kg/m³ cho nước biển thông thường, giá trị này cho áp suất cao hơn một chút so với nước ngọt.