Máy tính lượng khí hàn tiêu thụ là gì?
Công cụ này giúp bạn ước tính một mối hàn hay một công trình tiêu tốn bao nhiêu khí bảo vệ và một bình khí dùng được trong bao lâu. Khí bảo vệ như argon, CO2 hoặc hỗn hợp argon che chắn vũng hàn nóng chảy khỏi không khí trong quá trình hàn MIG và TIG. Nắm được mức tiêu thụ giúp bạn dự trù chi phí khí, lên kế hoạch cho các công việc dài và tránh tình trạng hết khí giữa chừng khi đang hàn.
Cách sử dụng
Bạn chỉ cần nhập ba giá trị: lưu lượng khí tính bằng lít/phút (đọc trên đồng hồ lưu lượng), tổng thời gian hàn (thời gian có hồ quang) tính bằng phút, và dung tích khí ở điều kiện thường chứa trong một bình đầy. Máy tính sẽ trả về ngay tổng lượng khí đã dùng cùng thời gian sử dụng của một bình đầy, tính theo cả phút và giờ.
Giải thích công thức
Lượng khí tiêu thụ đơn giản bằng lưu lượng nhân với thời gian, còn thời gian dùng của bình bằng dung tích bình chia cho lưu lượng:
$$V_{gas} = Q \times t \qquad t_{run} = \frac{V_{cyl}}{Q}$$Trong đó \(Q\) = lưu lượng khí (L/phút), \(t\) = tổng thời gian hồ quang (phút), \(V_{cyl}\) = dung tích khí tự do trong bình (lít), \(V_{gas}\) = lượng khí tiêu thụ, và \(t_{run}\) = số phút hàn mà một bình đầy cung cấp được.
Ví dụ minh họa
Giả sử bạn hàn trong 20 phút với lưu lượng 15 L/phút, dùng bình chứa 6000 L khí. Lượng khí đã dùng và thời gian dùng của bình là:
$$V_{gas} = 15 \times 20 = 300\,\text{L}$$ $$t_{run} = \frac{6000}{15} = 400\,\text{min} = 6.67\,\text{h}$$Như vậy công việc này tốn 300 lít, và một bình đầy đủ cho khoảng 6,7 giờ hồ quang liên tục.
Các cỡ bình thông dụng và dung tích khí tự do
Hãy nhập dung tích khí tự do của bình vào máy tính. Đó là lượng khí mà bình đầy giải phóng ra ở áp suất khí quyển, chứ không phải kích thước của chính chiếc bình. Bình khí thường được ghi nhãn theo hai cách chính. Ở Mỹ, bình được bán theo số feet khối khí danh định. Ở châu Âu và nhiều nước dùng hệ mét, bình được ghi theo dung tích nước (thể tích bên trong tính bằng lít) và áp suất nạp (bar).
Để đổi cỡ bình theo feet khối của Mỹ sang lít, dùng \(1\ \text{ft}^3 = 28.317\ \text{L}\). Với bình hệ mét, có thể ước tính như sau:
$$\text{Free gas volume (L)} \approx \text{Water capacity (L)} \times \text{Fill pressure (bar)}$$| Bình (hệ thống ghi nhãn) | Kích cỡ / áp suất nạp | Dung tích khí tự do xấp xỉ |
|---|---|---|
| Cỡ feet khối của Mỹ | 40 ft³ | ≈ 1.130 L (40 × 28,317) |
| Cỡ feet khối của Mỹ | 80 ft³ | ≈ 2.265 L (80 × 28,317) |
| Cỡ feet khối của Mỹ | 125 ft³ | ≈ 3.540 L (125 × 28,317) |
| Cỡ feet khối của Mỹ | 300 ft³ | ≈ 8.500 L (300 × 28,317) |
| Châu Âu / hệ mét | Dung tích nước 10 L @ 200 bar | ≈ 2.000 L (10 × 200) |
| Châu Âu / hệ mét | Dung tích nước 20 L @ 200 bar | ≈ 4.000 L (20 × 200) |
| Châu Âu / hệ mét | Dung tích nước 50 L @ 200 bar | ≈ 10.000 L (50 × 200) |
| Châu Âu / hệ mét | Dung tích nước 50 L @ 300 bar | ≈ 14.000–15.000 L |
Lưu ý: Đây chỉ là các con số gần đúng. Lượng khí thực tế phụ thuộc vào loại khí (argon, CO₂ hoặc hỗn hợp), nhà cung cấp và áp suất nạp thực tế. Ở áp suất cao, khí cũng không hoạt động hoàn toàn lý tưởng, vì vậy bình 300 bar chứa ít hơn đôi chút so với ước tính đơn giản dung tích nước × áp suất. Muốn có con số chính xác, hãy xem nhãn trên bình hoặc bảng thông số của nhà cung cấp.
Bình CO₂: CO₂ được nén ở dạng lỏng và bán theo khối lượng, nên công thức trên không áp dụng được. Tham khảo: 1 kg CO₂ cho khoảng 509 L khí ở 15 °C và 1 atm. Ví dụ, bình CO₂ 6 kg chứa khoảng 6 × 509 ≈ 3.050 L khí.
Quy đổi đơn vị lưu lượng và thể tích
Máy tính hoạt động với đơn vị lít và lít/phút (L/phút). Nhiều đồng hồ lưu lượng, nhất là ở Mỹ, được chia vạch theo feet khối trên giờ (CFH). Hãy dùng các hệ số sau để quy đổi sang đơn vị của máy tính:
- \(1\ \text{CFH} = 0.4719\ \text{L/min}\)
- \(1\ \text{L/min} = 2.119\ \text{CFH}\)
- \(1\ \text{ft}^3 = 28.317\ \text{L}\)
- \(1\ \text{m}^3 = 1{,}000\ \text{L}\)
Ví dụ, mức 20 CFH tương đương \(20 \times 0.4719 = 9.44\ \text{L/min}\).
| Mức trên đồng hồ lưu lượng (CFH) | Tương đương (L/phút) |
|---|---|
| 10 | ≈ 4,7 |
| 15 | ≈ 7,1 |
| 20 | ≈ 9,4 |
| 25 | ≈ 11,8 |
| 30 | ≈ 14,2 |
| 35 | ≈ 16,5 |
| 40 | ≈ 18,9 |
Để quy đổi theo chiều ngược lại, nhân L/phút với 2,119. Ví dụ, 15 L/phút ≈ 31,8 CFH.
Mẹo thực tế khi dự trù lượng khí
Máy tính giả định khí chỉ chảy khi hồ quang đang cháy. Trên thực tế, mức dùng luôn cao hơn, vì vậy hãy coi kết quả là mức tối thiểu.
- Cộng thêm khoảng 10–20% dự phòng. Khí xả trước và xả sau, xả sạch đường ống và mỏ hàn, gió lùa và các chỗ rò nhỏ đều tiêu tốn khí mà thời gian hồ quang không tính đến. Ví dụ, với 150 phút hồ quang ở 10 L/phút, lượng khí dùng là \(10 \times 150 =\) 1500 L. Cộng thêm 20% dự phòng, hãy chuẩn bị khoảng \(1{,}500 \times 1.2 = 1{,}800\) L.
- Đừng tính dùng cạn bình. Hãy để lại một chút áp suất dư trong bình. Điều này ngăn không khí và hơi ẩm lọt vào, và nhà cung cấp cũng thường yêu cầu trả vỏ bình còn dư áp. Vì vậy lượng khí thực sự dùng được hơi ít hơn dung tích khí tự do tối đa.
- So sánh lượng khí của công việc với thời gian dùng của bình. Bình 2.000 L ở 10 L/phút dùng được \(2{,}000 \div 10 =\) 200 phút hồ quang (khoảng 3,3 giờ). Công việc 1.800 L ở trên sẽ dùng khoảng 90% bình đó. Khi công việc cần gần hết một bình, hãy chuẩn bị sẵn bình dự phòng hoặc dùng bình lớn hơn để không bị hết khí giữa chừng khi đang hàn.
- Kiểm tra rò rỉ ở các đầu nối. Dùng dung dịch dò rò kiểm tra các mối nối van giảm áp, ống dẫn và mỏ hàn, nhất là sau khi thay bình. Nếu bình tụt áp qua đêm khi van mở và không hàn thì đó là dấu hiệu có rò rỉ.
- Đừng chỉnh lưu lượng cao hơn mức cần thiết. Hãy dùng lưu lượng theo quy trình hàn hoặc hướng dẫn của nhà sản xuất vật tư hàn. Lưu lượng quá lớn gây lãng phí khí, đồng thời có thể tạo dòng xoáy hút không khí vào vùng khí bảo vệ nên không giúp che chắn tốt hơn. Nếu hàn nơi có gió lùa, hãy dùng tấm chắn gió thay vì tăng lưu lượng.
Câu hỏi thường gặp
Máy tính có tính cả thời gian nghỉ không? Không. Hãy chỉ nhập thời gian có hồ quang (đang hàn), vì khí chủ yếu chảy khi bóp cò, cộng thêm lượng nhỏ khi xả trước và xả sau.
Nên dùng lưu lượng bao nhiêu? Hàn MIG thường dùng 10–20 L/phút và TIG 5–15 L/phút, nhưng hãy luôn làm theo quy trình hàn của bạn và tăng lưu lượng khi có gió lùa.
Vì sao bình khí của tôi hết nhanh hơn dự tính? Lưu lượng cao, gió lùa, rò rỉ và cài đặt thời gian xả trước/xả sau dài đều khiến mức tiêu thụ thực tế cao hơn ước tính lý tưởng này.