Công cụ này là gì?
Máy tính độ co ngót gỗ giúp ước tính kích thước của một tấm ván thay đổi bao nhiêu theo chiều ngang thớ khi độ ẩm của gỗ thay đổi. Gỗ là vật liệu hút ẩm: khi độ ẩm thấp hơn điểm bão hòa thớ gỗ (khoảng 28-30%), gỗ sẽ mất hoặc hút nước và biểu hiện ra bằng hiện tượng co hoặc nở. Tính trước mức thay đổi này giúp bạn chừa khe hở phù hợp khi làm sàn gỗ, tấm panel và các mối ghép mộng.
Giải thích công thức
Máy tính sử dụng phương pháp hệ số thay đổi kích thước trong sách Wood Handbook (Sổ tay về gỗ):
$$\Delta D = D \times C \times (M_i - M_f)$$trong đó \(D\) = kích thước ban đầu theo chiều ngang thớ, \(C\) = hệ số thay đổi kích thước của loài gỗ ứng với mỗi phần trăm độ ẩm thay đổi, \(M_i\) = độ ẩm ban đầu (%), và \(M_f\) = độ ẩm cuối (%). Nếu \(\Delta D\) dương, gỗ bị co; nếu âm, gỗ bị nở. Kích thước cuối cùng là \(D_f = D - \Delta D\).
Cách sử dụng
Nhập chiều rộng hiện tại của tấm ván, hệ số của loài gỗ (hệ số tiếp tuyến thường từ \(0.002\) đến \(0.003\), hệ số xuyên tâm nhỏ hơn), cùng độ ẩm ban đầu và độ ẩm cuối. Kết quả sẽ cho biết mức thay đổi kích thước và kích thước hoàn thiện. Hãy giữ cả hai giá trị độ ẩm dưới điểm bão hòa thớ gỗ, vì trên mức này gỗ không co giãn thêm.
Ví dụ minh họa
Một tấm ván rộng \(12\text{ in}\) có hệ số \(0.00265\) được sấy khô từ \(12\%\) xuống \(6\%\):
$$\Delta D = 12 \times 0.00265 \times (12 - 6) = 0.1908\,\text{in}$$Như vậy tấm ván co khoảng \(0.19\) in và còn \(D_f = 12 - 0.1908 = 11.8092\,\text{in}\), tức giảm khoảng \(1.59\%\) so với chiều rộng ban đầu.
Câu hỏi thường gặp
Công cụ này có tính được độ nở không? Có. Nếu độ ẩm cuối cao hơn độ ẩm ban đầu thì \(\Delta D\) âm, nghĩa là tấm ván nở ra.
Tìm hệ số ở đâu? Các bảng tra theo loài gỗ trong Wood Handbook có liệt kê hệ số thay đổi kích thước theo hướng tiếp tuyến và xuyên tâm; với ván xẻ tiếp tuyến (flatsawn) hãy dùng giá trị tiếp tuyến.
Tại sao chỉ tính ngang thớ? Gỗ gần như không co giãn dọc theo thớ (chiều dài), nên mô hình này áp dụng cho chiều rộng và chiều dày.