Bu hesaplayıcı ne işe yarar?
Bu araç; bir besin, öğün ya da tarifteki yağ, protein, karbonhidrat ve alkol gramlarını toplam kaloriye (kilokalori) çevirir ve her makro besinin enerjinin yüzde kaçını sağladığını gösterir. Dünya genelinde besin etiketlerinde kullanılan standart Atwater enerji katsayılarını temel aldığı için her ülkedeki her besin için çalışır.
Nasıl kullanılır?
Besin etiketinden veya tariften her makro besinin gram değerini girin. Yağ, protein ve karbonhidrat zorunludur; alkol isteğe bağlıdır ve varsayılan olarak sıfır kabul edilir. Hesaplayıcı her değeri kendi enerji katsayısıyla çarpar, hepsini toplar ve sonucu makro ve yüzde bazında ayrıştırır.
Formül nasıl çalışır?
Enerji yoğunluğu makro besine göre değişir: yağ = 9 kcal/g, protein = 4 kcal/g, karbonhidrat = 4 kcal/g ve alkol = 7 kcal/g. Toplam basitçe şöyledir:
$$\text{kcal} = 9 \times \text{yağ} + 4 \times \text{protein} + 4 \times \text{karbonhidrat} + 7 \times \text{alkol}$$
Yağ, enerji bakımından en yoğun makrodur; bu yüzden yağlı besinler, aynı ağırlıktaki karbonhidrat veya proteine göre gram başına daha fazla kalori taşır.
Örnek hesaplama
Diyelim ki bir öğünde 10 g yağ, 20 g protein, 30 g karbonhidrat ve 0 g alkol var. Yağ = \(9 \times 10 = 90\) kcal, protein = \(4 \times 20 = 80\) kcal, karbonhidrat = \(4 \times 30 = 120\) kcal. Toplam = \(90 + 80 + 120 =\) 290 kcal. Buna göre yağ enerjinin \(90/290 \approx \%31\)'ini, protein \(\approx \%27{,}6\)'sını ve karbonhidrat \(\approx \%41{,}4\)'ünü sağlar.
Makro Dağılımları Karşılaştırılıyor: Aynı Kalori, Farklı Gramlar
Altı gerçekçi yemek ve atıştırmalık, her biri şu formüle tabi tutulmuş: \(E = 9F + 4P + 4C + 7A\). Karşılaştırmanın amacı, benzer toplamların çok farklı gram kombinasyonlarından gelebileceğini ve yüzde sütunlarının gramlardan bağımsız olarak hareket ettiğini göstermektir.
| Yemek | Yağ (g) | Protein (g) | Karbonhidrat (g) | Alkol (g) | Toplam kcal | % yağ | % protein | % karbonhidrat | % alkol |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Avokado tostu (2 dilim, yarım avokado) | 22 | 10 | 40 | 0 | 398 | 49.7% | 10.1% | 40.2% | 0% |
| Izgara tavuk göğsü pirinç ve sebzeler ile | 8 | 45 | 60 | 0 | 492 | 14.6% | 36.6% | 48.8% | 0% |
| Peynirli hamburger (tek köfte, peynir, ekmek) | 30 | 28 | 35 | 0 | 522 | 51.7% | 21.5% | 26.8% | 0% |
| Whey protein shake yarı yağsız süt ile | 5 | 35 | 12 | 0 | 233 | 19.3% | 60.1% | 20.6% | 0% |
| Yapraklı salata 2 yemek kaşığı zeytinyağı sosu ve tohum ile | 28 | 6 | 14 | 0 | 332 | 75.9% | 7.2% | 16.9% | 0% |
| 500 mL bira artı 30 g çips paketi | 10 | 3 | 31 | 20 | 366 | 24.6% | 3.3% | 33.9% | 38.3% |
Bu satırlardan ikisinin nasıl kurulduğu:
$$E_\text{tostu} = 9(22) + 4(10) + 4(40) = 198 + 40 + 160 = 398\ \text{kcal}$$
$$E_\text{bira+çips} = 9(10) + 4(3) + 4(31) + 7(20) = 90 + 12 + 124 + 140 = 366\ \text{kcal}$$
Dikkate değer üç gözlem. Birincisi, avokado tostu ve bira-çips atıştırması yaklaşık 30 kcal birbirlerine yakın olsa da, biri %10 protein diğeri %3 — gram sayıları, toplamlar değil, oranı belirler. İkincisi, salata %76 yağ ancak sadece 332 kcal: yüksek yağ yüzdesi büyük bir yemek anlamına gelmez, çünkü yüzde küçük bir paydanın payıdır. Üçüncüsü, bira satırında 20 g alkol 140 kcal sağlar, o satırdaki en büyük tekil katkı ve bu, protein'i %3.3 enerjiye sıkıştıran şeydir. Her satırdaki yüzdeler %100'e toplanır (bira satırı yuvarlama sonrası %100.1'e).
Yukarıdaki gram rakamları, aritmetiği göstermek için kullanılan temsilci porsyon tahminleridir, belirli bir markalı ürünün değerleri değildir; doğru gramlar için gerçekten yediğiniz ürünün besin etiketini okuyun.
Standart 9/4/4/7 Ötesinde Enerji Faktörleri
Bilinen 9/4/4/7 seti yağ, protein, karbonhidrat ve alkolü kapsar, ancak gıda etiketleme yasası diğer birkaç bileşene de özel enerji faktörleri atanır — fiber, poliollü, gliserol ve organik asitler bunların arasında. Bunlar, bir ürün şeker alkolü veya ilave fiber içerdiğinde önemlidir, çünkü bu bileşenler için 4 kcal/g kullanmak enerjiyi abartır. Aşağıdaki değerler, tüketicilere gıda bilgisi sağlanması hakkında AB Yönetmeliği (AB) No 1169/2011'in Annex XIV'te listelenen dönüşüm faktörleridir; US FDA etiketleme uygulamasının farklı olduğu yerlerde notlar yer almaktadır.
| Bileşen | kcal/g | kJ/g (kanunda listelenen şekilde) | Yetki Alanı / Notlar |
|---|---|---|---|
| Yağ | 9 | 37 | AB Yön. 1169/2011; US FDA etiketlemesinde ve genel Atwater pratiğinde kullanılan aynı faktör |
| Protein | 4 | 17 | AB Yön. 1169/2011; US etiketlemesinde de aynı |
| Karbonhidrat (poliollü hariç; genellikle "fark yoluyla" belirlenmiş) | 4 | 17 | AB Yön. 1169/2011; US etiketlemesinde de aynı |
| Alkol (etanol) | 7 | 29 | AB Yön. 1169/2011; US pratiğinde etanol için aynı 7 kcal/g rakamı kullanılır |
| Diyet fiber | 2 | 8 | AB Yön. 1169/2011. US etiketleme uygulaması farklıdır: bazı fibreler 0 kcal/g'de sayılır ve diğerleri atanmış bir değer taşır, bu nedenle aynı ürün için bir US ve bir AB etiketi uyuşmayabilir. |
| Eritritol | 0 | 0 | AB Yön. 1169/2011 eritritolü 0'da listeler. US FDA eritritol için 0.2 kcal/g kabul etmiştir. |
| Poliollü (diğer şeker alkolü, örneğin sorbitol, maltitol, ksilitol) | 2.4 | 10 | AB Yön. 1169/2011 eritritol dışındaki poliollü için tek 2.4 kcal/g faktörü kullanır; US FDA poliollü başına bireysel değerleri kabul eder, bu nedenle rakamlar poliollüye göre farklılık gösterir. |
| Gliserol | 4.3 | 18 | AB Yön. 1169/2011 |
| Organik asitler | 3 | 13 | AB Yön. 1169/2011 |
| Salatrim (düşük enerjili trigliserit yağ yerine koyucu) | 6 | 25 | AB Yön. 1169/2011 |
Kcal ve kJ Arasında Dönüştürme
Bir kilokalori 4.184 kilojoule olarak tanımlanır, bu nedenle:
$$\text{kJ} = \text{kcal} \times 4.184 \qquad\text{ve}\qquad \text{kcal} = \frac{\text{kJ} }{4.184}$$
Yönetmelikte yazılan kJ rakamları, tam ürünler değil, yuvarlanmış tam sayılardır. Yağ açık bir örnektir: \(9 \times 4.184 = 37.656\), kanun bunu 37 kJ/g'ye yuvarlar. Benzer şekilde \(4 \times 4.184 = 16.736 \to 17\), \(7 \times 4.184 = 29.288 \to 29\), ve \(2 \times 4.184 = 8.368 \to 8\) fiber için kJ/g. Bu yuvarlama nedeniyle, bir etiketin kJ değeri ve kcal değeri çarpı 4.184, hafif farklılık gösterebilir; ikisi de yönetmeliğin izin verdiği yuvarlama içinde doğrudur.
AB etiketleri enerjiyi hem kJ hem de kcal olarak göstermesi zorunludur, bu sırada; US Beslenme Gerçekleri panelleri sadece Kalori (kcal) gösterir. Beslenme yazısında, gıda etiketindeki "Kalori" bir kilokalori anlamına gelir — bu hesap makinesi'nin raporladığı aynı birim.
Bu hesap makinesi sadece standart 9/4/4/7 faktörlerini uygular. Poliollü, eritritol veya önemli bir fiber içeriğini gösteren bir etiketle çalışıyorsanız, etiketin enerji rakamı, bu gramlar için basit 4 kcal/g kullanılmasından daha düşük olacaktır; bunları hesaba katmak için yukarıdaki tabloyu kullanın.
Sıkça sorulan sorular
Sonucum neden etiketteki değerden biraz farklı çıkabilir? Etiketler bazen yuvarlanmış gram değerleri ya da ülkeye özgü katsayılar (örneğin lif için 2 kcal/g) kullanır; bu nedenle küçük farklar normaldir.
Bunlar kalori mi yoksa kilokalori mi? Besin etiketlerinde gördüğünüz "kalori" aslında kilokaloridir (kcal). Bu araç da sonucu kcal cinsinden verir.
Lifi veya şeker alkollerini dâhil etmeli miyim? Bu hesaplayıcı girdiğiniz tüm karbonhidratı 4 kcal/g üzerinden değerlendirir. Net karbonhidrat istiyorsanız girmeden önce lifi çıkarın ya da şeker alkolleri için değeri elle düzeltin.