Bu Araç Ne İşe Yarar?
Bu araç, iki veya daha fazla pozitif tam sayıdan oluşan bir küme alır ve size üç şey sunar: her sayının tüm bölenlerinin (çarpanlarının) eksiksiz listesi, bütün sayıların ortak olarak paylaştığı bölenler ve en büyük ortak bölen (EBOB). Kesirleri sadeleştirmede, ifadeleri çarpanlarına ayırmada ve sayılar teorisi ödevlerinde oldukça işe yarar.
Nasıl Kullanılır?
Tam sayılarınızı virgülle ayırarak girin; örneğin 136, 64, 24, 16, ardından sonuçları inceleyin. Her sayının bölen listesi küçükten büyüğe sıralanır; sonrasında ortak bölenler ve tek bir EBOB değeri gösterilir. Yalnızca pozitif tam sayılar kullanın; sıfır, negatif sayılar ve ondalıklı değerler geçerli bölen girişi değildir.
Formülün Açıklaması
Bir d tam sayısı, \(n \bmod d = 0\) olduğunda n sayısının bölenidir. Tüm bölenleri hızlıca bulmak için i değerini 1'den n'in kareköküne kadar döngüye sokarız; i sayısı n'i tam böldüğünde hem i hem de \(n/i\) birer bölendir. Bir listenin EBOB'u, Öklid algoritmasıyla ikişerli olarak bulunur:
$$\gcd(a, 0) = a, \quad \gcd(a, b) = \gcd(b, \; a \bmod b)$$
b sıfır olmadığı sürece (a, b) çiftini (b, a mod b) ile değiştirin; geriye kalan a değeri EBOB'dur. İşinize yarayacak güzel bir bilgi: kümenin tamamının ortak bölenleri, tam olarak EBOB'un bölenleridir.
$$\text{CommonFactors} = \{\, d : g \bmod d = 0 \,\}, \quad g = \gcd(n_1, n_2, \dots)$$
Çözümlü Örnek
136, 64, 24, 16 sayıları için: 16'nın bölenleri 1, 2, 4, 8, 16'dır; 24'ün bölenleri 1, 2, 3, 4, 6, 8, 12, 24'tür; 64'ün bölenleri 1, 2, 4, 8, 16, 32, 64'tür; 136'nın bölenleri 1, 2, 4, 8, 17, 34, 68, 136'dır. Öklid algoritması \(\gcd(16, 24) = 8\), ardından \(\gcd(8, 64) = 8\), sonra \(\gcd(8, 136) = 8\) sonucunu verir; dolayısıyla EBOB = 8 olur. 8'in bölenleri 1, 2, 4, 8'dir — işte bunlar ortak bölenlerdir.
Farklı Sayı Kümeleri İçin EBOB Sonuçları
En büyük ortak bölen (EBOB), sayıların birbirleriyle nasıl ilişkili olduğuna bağlıdır. Tablo birkaç tipik durumu göstermektedir. Herhangi bir kümenin ortak bölenleri, tam olarak EBOB'unun bölenleridir.
| Sayılar | EBOB | Ortak bölenler | İlişki türü |
|---|---|---|---|
| 8 ve 15 | 1 | 1 | Aralarında asal (1 dışında ortak bölen yok) |
| 12 ve 36 | 12 | 1, 2, 3, 4, 6, 12 | Katlı (36, 12'nin katıdır) |
| 18, 24, 30 | 6 | 1, 2, 3, 6 | Ortak bir böleni paylaşan üç sayı |
| 17 ve 31 | 1 | 1 | İki farklı asal sayı (her zaman aralarında asal) |
| 20 ve 20 | 20 | 1, 2, 4, 5, 10, 20 | Özdeş sayılar (EBOB, sayının kendisine eşit) |
| 48 ve 180 | 12 | 1, 2, 3, 4, 6, 12 | Asal çarpanlarında kısmi örtüşme |
48 ve 180 için kontrol: \(48 = 2^4 \cdot 3\) ve \(180 = 2^2 \cdot 3^2 \cdot 5\). Her ortak asal sayının en küçük kuvvetini alın: \(2^2 \cdot 3 = 12\).
EBOB Size Ne Anlatır ve Nerede Kullanılır?
- EBOB = 1 ise aralarında asaldır. Sayılar hiçbir asal çarpanı paylaşmaz. Kendileri asal olmak zorunda değildir: 8 ve 15'in ikisi de asal olmadığı halde aralarında asaldır.
- EBOB, en küçük sayıya eşittir. Bu en küçük sayı, diğer tüm sayıları böler. Örneğin, \(\gcd(12, 36) = 12\).
- Kesirleri sadeleştirme. Pay ve paydayı EBOB'larına bölmek, kesri tek adımda en sade biçimine indirir. \(\gcd(24, 36) = 12\) olduğundan, \(\frac{24}{36} = \frac{24 \div 12}{36 \div 12} = \frac{2}{3}\) elde ederiz.
- En büyük eşit gruplar. 24 kalemin ve 36 kurşun kalemin varsa ve her eşyayı kullanarak özdeş gruplar oluşturmak istiyorsan, yapabileceğin en fazla grup sayısı \(\gcd(24, 36) = 12\)'dir. Her grupta 2 kalem ve 3 kurşun kalem olur.
- Kare karolar. 48 cm x 180 cm'lik bir alana, kesmeden tam olarak sığan en büyük kare karonun kenarı \(\gcd(48, 180) = 12\) cm'dir. Bu, 4 karo x 15 karo demektir.
- EBOB ile EKOK ilişkisi. İki pozitif tam sayı için \(\gcd(a,b) \cdot \operatorname{lcm}(a,b) = a \cdot b\) geçerlidir. Örnek: \(\gcd(12, 18) = 6\) ve \(\operatorname{lcm}(12, 18) = 36\), dolayısıyla \(6 \cdot 36 = 216 = 12 \cdot 18\). Bu eşitlik yalnızca iki sayı için geçerlidir, üç veya daha fazla sayı için geçerli değildir.
Temel Terimler: Çarpan, Bölen, EBOB, Aralarında Asal
- Çarpan (bölen)
- Bir sayıyı kalansız bölen pozitif tam sayı. 12'nin çarpanları 1, 2, 3, 4, 6 ve 12'dir.
- Kat
- Bir sayının herhangi bir tam sayıyla çarpımı. 4'ün katları arasında 4, 8, 12 ve 16 bulunur. Eğer \(d\), \(n\)'in bir çarpanıysa, o zaman \(n\), \(d\)'nin bir katıdır.
- Ortak çarpan
- Kümedeki her sayının çarpanı olan sayı. 12 ve 18 için ortak çarpanlar 1, 2, 3 ve 6'dır.
- EBOB / GCD / HCF
- En büyük ortak bölen, en büyük ortak çarpan ya da en yüksek ortak bölen olarak da adlandırılır. Ortak çarpanların en büyüğüdür. Üç adın da anlamı aynıdır.
- Aralarında asal (göreli asal)
- Tek ortak çarpanı 1 olan sayılar; dolayısıyla EBOB'ları 1'dir.
- Asal sayı
- 1'den büyük, tek pozitif çarpanları 1 ve kendisi olan tam sayı; örneğin 2, 3, 5, 7, 11, 17 ve 31.
- Öklid algoritması
- Kalan 0 olana kadar bir \((a, b)\) çiftini tekrar tekrar \((b,\; a \bmod b)\) ile değiştiren yöntem. Son sıfır olmayan değer EBOB'tur. Örnek: \(\gcd(180, 48)\): \(180 = 3 \cdot 48 + 36\), sonra \(48 = 1 \cdot 36 + 12\), sonra \(36 = 3 \cdot 12 + 0\), dolayısıyla EBOB 12'dir. İkiden fazla sayı için adım adım uygulayın: \(\gcd(\gcd(n_1, n_2), n_3)\).
Sıkça Sorulan Sorular
EBOB ile OBEB aynı şey mi? Evet. "En büyük ortak bölen" ve "ortak bölenlerin en büyüğü" aynı değerin iki farklı adlandırılışıdır.
Sayıların hiç ortak böleni yoksa ne olur? Her pozitif tam sayı kümesi en azından 1 bölenini paylaşır; dolayısıyla ortak bölenler en az {1} olur ve EBOB en az 1'dir. Tek ortak böleni 1 olan sayılara aralarında asal denir.
Tek bir sayı girebilir miyim? Evet — o sayının bölenleri listelenir ve EBOB değeri sayının kendisine eşit olur.