Bu hesaplayıcı ne işe yarar?
Bu araç, sabit bir I akımı taşıyan uzun ve düz bir iletkenden r kadar dik uzaklıktaki manyetik alan şiddetini (B) hesaplar. Manyetik alan, telin çevresinde iç içe geçmiş daireler oluşturur ve büyüklüğü doğrudan Ampère yasasından gelir. Bu, evrensel bir fizik hesabıdır; sonuç SI birimleriyle, yani tesla cinsinden verilir.
Nasıl kullanılır?
Telden geçen akımı amper (A) cinsinden, telin merkezinden olan dik uzaklığı ise metre (m) cinsinden girin. Hesaplayıcı, alanı hem tesla (T) hem de günlük kullanımda daha pratik olan mikrotesla (µT) cinsinden döndürür. Formül; sonsuz uzunlukta, ince bir tel ve boşluk ya da hava içindeki bir nokta varsayımına dayanır.
Formülün açıklaması
Manyetik alan şu bağıntıyla verilir:
$$B = \frac{\mu_0 \, I}{2\pi \, r}$$
Burada \(\mu_0 = 4\pi \times 10^{-7} \approx 1{,}25664 \times 10^{-6} \ \text{T}\cdot\text{m/A}\) boşluğun manyetik geçirgenliğidir. Alan; akımla doğru, uzaklıkla ters orantılıdır. Yani akımı iki katına çıkarırsanız alan da iki katına çıkar; uzaklığı iki katına çıkarırsanız alan yarıya iner.
Örnek hesap
Bir tel \(I = 10 \ \text{A}\) akım taşısın ve ölçümü \(r = 0{,}05 \ \text{m}\) (5 cm) uzaklıkta yapalım. Bu durumda $$B = \frac{1{,}25664 \times 10^{-6} \times 10}{2\pi \times 0{,}05} = \frac{1{,}25664 \times 10^{-5}}{0{,}31416} = 4{,}0 \times 10^{-5} \ \text{T} = 40 \ \mu\text{T}$$ olur. Bu değer, yaklaşık olarak Dünya'nın kendi manyetik alanının şiddetine eşittir.
Farklı Akım ve Mesafelerde Manyetik Alan
Tablo, uzun düz bir tel için Biot–Savart sonucunu kullanır: \(B = \frac{\mu_0 I}{2\pi r}\), burada \(\mu_0 = 4\pi \times 10^{-7}\) T·m/A. Bu, \(B = 2\times10^{-7}\,I/r\) tesla'ya, ya da eşdeğer olarak r metre cinsinden \(B = 0.2\,I/r\) µT'ye sadeleşir. Değerler mikrotesla (µT) cinsindendir.
| Akım | r = 1 cm | r = 5 cm | r = 10 cm | r = 50 cm | r = 1 m |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 A | 20 µT | 4 µT | 2 µT | 0.4 µT | 0.2 µT |
| 10 A | 200 µT | 40 µT | 20 µT | 4 µT | 2 µT |
| 100 A | 2000 µT | 400 µT | 200 µT | 40 µT | 20 µT |
| 1000 A | 20,000 µT | 4000 µT | 2000 µT | 400 µT | 200 µT |
Ölçekleme kuralları: B, akımla doğru orantılı ve mesafeyle ters orantılıdır. r'nin iki katına çıkarılması B'yi yarıya indirir, I'nın iki katına çıkarılması ise B'yi iki katına çıkarır.
Örnek yerine koyma: I = 10 A ve r = 0.05 m için, \(B = \frac{4\pi\times10^{-7}\times 10}{2\pi\times 0.05} = 4\times10^{-5}\) T = 40 µT.
Sonucunuzu Yorumlama
Bu referans noktaları, hesaplanan bir alanı bağlama oturtmaya yardımcı olur:
- Dünya'nın manyetik alanı: konuma bağlı olarak yeryüzünde yaklaşık 25–65 µT.
- Ev aletleri: onlarca santimetre mesafede tipik olarak yaklaşık 0.01–1 µT, ancak cihaza çok yakın mesafelerde alanlar daha yüksektir.
- ICNIRP maruziyet referans seviyeleri (50/60 Hz manyetik alanlar, genel halk): 2010 yönergelerinde 200 µT, 1998 yönergelerinde ise 100 µT (50 Hz).
Formülün sınırları:
- Sonuç, idealleştirilmiş, sonsuz uzunlukta, ince düz bir telde DC veya anlık akım içindir. Gerçek teller sonlu uzunluktadır ve bükülmeleri ile geri dönüş iletkenleri vardır.
- Yakındaki geri dönüş akımları (örneğin bir kablo çiftindeki diğer iletken) alanı kısmen iptal eder; bu nedenle gerçek alan, bu tek tel değerinden genellikle çok daha küçüktür.
- AC için, RMS akımını girmek alanın RMS büyüklüğünü verir. Sinüzoidal akımda tepe alan yaklaşık 1.414 kat daha büyüktür.
- Formül telin dışında geçerlidir, dolayısıyla r, tel yarıçapından büyük olmalıdır. Yakındaki manyetik malzemeler de alanı değiştirebilir.
Bu sayfa yalnızca fizik bilgisi sunar ve sağlık ya da güvenlik tavsiyesi değildir.
Manyetik Alan Birim Dönüşümleri
Tesla (T), manyetik akı yoğunluğunun SI birimidir. Gauss (G), zayıf alanlar için hâlâ yaygın kullanılan bir CGS birimidir.
| Birim | Eşdeğer |
|---|---|
| 1 T | 1000 mT = 106 µT = 109 nT = 10,000 G |
| 1 G | 100 µT = 0.1 mT |
| 1 mG | 0.1 µT |
| 1 µT | 10 mG = 0.01 G |
Örnek satırlar
| Tesla | Mikrotesla | Gauss | Miligauss |
|---|---|---|---|
| 0.00004 T | 40 µT | 0.4 G | 400 mG |
| 0.0002 T | 200 µT | 2 G | 2000 mG |
| 0.0000002 T | 0.2 µT | 0.002 G | 2 mG |
Yaklaşık 25–65 µT olan Dünya alanı, yaklaşık 0.25–0.65 G'ye karşılık gelir; bu nedenle çoğu zaman yaklaşık 0.5 G olarak belirtilir.
Sıkça sorulan sorular
Alan hangi yöne doğrudur? Alan, telin çevresinde döner; sağ el kuralını kullanın: baş parmağınızı akım yönüne çevirin, diğer parmaklarınızın kıvrıldığı yön alanın yönünü gösterir.
Bu formül telin içinde de geçerli mi? Hayır. Bu formül yalnızca telin dışı için geçerlidir. Düzgün bir telin içinde alan, yarıçapla doğru orantılı olarak (doğrusal biçimde) artar.
Neden hem tesla hem mikrotesla? Tellerin yakınındaki gerçek alanlar, teslanın çok küçük kesirleri kadardır; bu yüzden mikrotesla (\(1 \ \mu\text{T} = 10^{-6} \ \text{T}\)) okumayı kolaylaştırır.