Công cụ này làm gì
Công cụ này tính độ lớn của từ trường B tại khoảng cách vuông góc r so với một dây dẫn thẳng, dài mang dòng điện không đổi I. Đường sức từ tạo thành những vòng tròn đồng tâm bao quanh dây dẫn, và độ lớn của nó được suy ra trực tiếp từ định luật Ampère. Đây là một phép tính vật lý phổ quát — kết quả được biểu diễn theo đơn vị SI (tesla).
Cách sử dụng
Nhập cường độ dòng điện chạy qua dây dẫn theo ampe (A) và khoảng cách vuông góc tính từ tâm dây dẫn theo mét (m). Công cụ sẽ trả về độ lớn từ trường theo tesla (T) và theo đơn vị thực tế hơn là micrôtesla (µT). Công thức giả định dây dẫn mảnh, dài vô hạn và điểm khảo sát nằm trong chân không hoặc không khí.
Giải thích công thức
Từ trường được xác định bằng công thức:
$$B = \frac{\mu_0 \, \text{Current (A)}}{2\pi \, \text{Distance (m)}}$$
Trong đó \(\mu_0 = 4\pi \times 10^{-7} \approx 1{,}25664 \times 10^{-6}\ \text{T}\cdot\text{m/A}\) là độ từ thẩm của chân không. Từ trường tỉ lệ thuận với cường độ dòng điện và tỉ lệ nghịch với khoảng cách — nếu dòng điện tăng gấp đôi thì từ trường cũng tăng gấp đôi, còn khoảng cách tăng gấp đôi thì từ trường giảm một nửa.
Ví dụ minh họa
Một dây dẫn mang dòng điện \(I = 10\ \text{A}\) và ta đo tại khoảng cách \(r = 0{,}05\ \text{m}\) (5 cm). Khi đó $$B = \frac{1{,}25664 \times 10^{-6} \times 10}{2\pi \times 0{,}05} = \frac{1{,}25664 \times 10^{-5}}{0{,}31416} = 4{,}0 \times 10^{-5}\ \text{T} = 40\ \text{µT}.$$ Giá trị này xấp xỉ độ lớn từ trường của chính Trái Đất.
Từ trường tại các dòng điện và khoảng cách khác nhau
Bảng sử dụng kết quả Biot–Savart cho dây thẳng dài, \(B = \frac{\mu_0 I}{2\pi r}\), với \(\mu_0 = 4\pi \times 10^{-7}\) T·m/A. Công thức này được đơn giản hóa thành \(B = 2\times10^{-7}\,I/r\) tesla, hoặc tương đương \(B = 0.2\,I/r\) µT với r tính bằng mét. Các giá trị được tính bằng microtesla (µT).
| Dòng điện | r = 1 cm | r = 5 cm | r = 10 cm | r = 50 cm | r = 1 m |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 A | 20 µT | 4 µT | 2 µT | 0.4 µT | 0.2 µT |
| 10 A | 200 µT | 40 µT | 20 µT | 4 µT | 2 µT |
| 100 A | 2000 µT | 400 µT | 200 µT | 40 µT | 20 µT |
| 1000 A | 20,000 µT | 4000 µT | 2000 µT | 400 µT | 200 µT |
Quy tắc tỷ lệ: B tỷ lệ thuận với dòng điện và tỷ lệ nghịch với khoảng cách. Tăng gấp đôi r thì B giảm một nửa, và tăng gấp đôi I thì B tăng gấp đôi.
Ví dụ thay số: với I = 10 A và r = 0.05 m, \(B = \frac{4\pi\times10^{-7}\times 10}{2\pi\times 0.05} = 4\times10^{-5}\) T = 40 µT.
Diễn giải kết quả của bạn
Các mốc tham chiếu sau giúp đặt một giá trị từ trường đã tính vào bối cảnh cụ thể:
- Từ trường Trái Đất: khoảng 25–65 µT ở bề mặt, tùy thuộc vị trí.
- Thiết bị gia dụng: thường khoảng 0.01–1 µT ở khoảng cách vài chục centimet, dù từ trường cao hơn nhiều khi ở rất gần thiết bị.
- Mức tham chiếu phơi nhiễm của ICNIRP (từ trường 50/60 Hz, công chúng nói chung): 200 µT theo hướng dẫn năm 2010, và 100 µT (50 Hz) theo hướng dẫn năm 1998.
Giới hạn của công thức:
- Kết quả áp dụng cho dòng điện một chiều hoặc dòng điện tức thời trong một dây dẫn thẳng lý tưởng, dài vô hạn và mỏng. Dây thực tế có chiều dài hữu hạn, có chỗ uốn cong và có dây dẫn hồi về.
- Các dòng hồi gần đó (ví dụ, dây dẫn còn lại của một cặp cáp) triệt tiêu một phần từ trường, nên từ trường thực tế thường nhỏ hơn nhiều so với giá trị của dây đơn này.
- Với dòng xoay chiều, lấy dòng RMS sẽ cho độ lớn RMS của từ trường. Với dòng hình sin, biên độ đỉnh của từ trường lớn hơn khoảng 1.414 lần.
- Công thức chỉ áp dụng ở bên ngoài dây dẫn, nên r phải lớn hơn bán kính dây. Các vật liệu từ tính gần đó cũng có thể làm thay đổi từ trường.
Trang này chỉ cung cấp thông tin vật lý và không phải là lời khuyên về sức khỏe hay an toàn.
Chuyển đổi đơn vị từ trường
Tesla (T) là đơn vị SI của mật độ từ thông. Gauss (G) là đơn vị CGS vẫn phổ biến với các từ trường yếu.
| Đơn vị | Tương đương |
|---|---|
| 1 T | 1000 mT = 106 µT = 109 nT = 10,000 G |
| 1 G | 100 µT = 0.1 mT |
| 1 mG | 0.1 µT |
| 1 µT | 10 mG = 0.01 G |
Các hàng ví dụ
| Tesla | Microtesla | Gauss | Milligauss |
|---|---|---|---|
| 0.00004 T | 40 µT | 0.4 G | 400 mG |
| 0.0002 T | 200 µT | 2 G | 2000 mG |
| 0.0000002 T | 0.2 µT | 0.002 G | 2 mG |
Từ trường Trái Đất khoảng 25–65 µT tương đương khoảng 0.25–0.65 G, nên thường được nêu là khoảng 0.5 G.
Câu hỏi thường gặp
Từ trường có hướng như thế nào? Đường sức từ bao quanh dây dẫn; hãy dùng quy tắc bàn tay phải — ngón cái chỉ theo chiều dòng điện, các ngón còn lại khum lại theo chiều của từ trường.
Công thức này có áp dụng được bên trong dây dẫn không? Không. Công thức này chỉ áp dụng cho vùng bên ngoài dây dẫn. Bên trong một dây dẫn đồng nhất, từ trường tăng tuyến tính theo bán kính.
Tại sao lại dùng tesla và micrôtesla? Từ trường thực tế gần các dây dẫn chỉ là những phần rất nhỏ của một tesla, vì vậy micrôtesla (\(1\ \text{µT} = 10^{-6}\ \text{T}\)) sẽ dễ đọc hơn.