Parkland Formülü Nedir?
Parkland (Baxter) formülü, bir yanık hastasının yaralanmadan sonraki ilk 24 saat içinde ihtiyaç duyacağı damar içi (IV) sıvı hacmini tahmin etmek için yaygın olarak kullanılan klinik bir kılavuzdur. Yeterli sıvı resüsitasyonu, ağır yanıkların ardından gelişen büyük sıvı kayıplarının yol açtığı hipovolemik şoku ve organ hasarını önler. Bu araç yalnızca eğitim amaçlı ve klinik tahmin içindir; profesyonel tıbbi değerlendirmenin, hasta takibinin veya yerel protokollerin yerine geçmez.
Bu Hesaplayıcı Nasıl Kullanılır?
Hastanın vücut ağırlığını kilogram cinsinden ve kısmi ile tam kat yanıkların etkilediği toplam vücut yüzey alanı yüzdesini (%TBSA) girin. Hesaplayıcı, 24 saatlik toplam sıvı hacmini ve bunun nasıl bölüneceğini verir: ilk yarısı ilk 8 saatte, ikinci yarısı ise sonraki 16 saatte uygulanır; her iki dönem için saatlik infüzyon hızları da gösterilir.
Formülün Açıklaması
Temel denklem, laktatlı Ringer solüsyonu kullanılarak şöyle ifade edilir:
$$V = 4 \times \text{Ağırlık (kg)} \times \text{TBSA (\%)}$$Zamanlama da hacim kadar önemlidir: ilk %50, yanığın gerçekleştiği andan (hastaneye varıştan değil) itibaren sayılan 0–8. saatler arasında, kalan %50 ise 8–24. saatler arasında verilir. İlk dönemin hızını planlarken, yaralanmadan bu yana geçen süre düşülmelidir.
$$\begin{gathered} \text{Hız}_{0\text{-}8h} = \frac{V/2}{8} \qquad \text{Hız}_{8\text{-}24h} = \frac{V/2}{16} \\[1.5em] \text{burada}\quad V = 4 \times \text{Ağırlık (kg)} \times \text{TBSA (\%)} \end{gathered}$$
Örnek Hesaplama
%40 TBSA yanığı olan 80 kg ağırlığındaki bir hasta için: \(4 \times 80 \times 40 = 12{,}800\ \text{mL}\) toplam. İlk yarı (6.400 mL) 8 saat boyunca 800 mL/saat hızında, ikinci yarı (6.400 mL) ise 16 saat boyunca 400 mL/saat hızında verilir.
Sık Sorulan Sorular
Hangi sıvı kullanılır? Parkland resüsitasyonunda standart kristaloid olarak laktatlı Ringer solüsyonu kullanılır.
8 saatlik süre hastaneye yatışta mı başlar? Hayır — yanık yaralanmasının gerçekleştiği anda başlar. Doğru başlangıç hızını belirlemek için geçen süreyi çıkarın.
Sıvı miktarı sonradan nasıl ayarlanır? Hesaplanan hacim yalnızca bir başlangıç tahminidir. Hızlar, idrar çıkışına (erişkinlerde tipik olarak 0,5–1 mL/kg/saat) ve diğer klinik bulgulara göre titre edilir.
Temel Terimler ve Tanımlar
- %TBSA (toplam vücut yüzey alanı)
- Yanıklardan etkilenen vücut yüzeyinin yüzdesi. Yalnızca kısmi kalınlıkta (ikinci derece) ve tam kalınlıkta (üçüncü derece) yanıklar sayılır; yalnızca kızarıklığa neden olan ve kabarcık oluşturmayan yüzeysel (birinci derece) yanıklar hariç tutulur. Yetişkinlerde yaygın kullanılan hızlı bir tahmin yöntemi dokuzlar kuralıdır; bu yönteme göre her kol yaklaşık %9, baş ve boyun %9, her bacak %18, gövdenin ön kısmı %18, gövdenin arka kısmı %18 ve perine %1 olarak değerlendirilir. Çocuklar ve daha hassas değerlendirme için Lund-Browder gibi daha ayrıntılı şemalar kullanılır.
- Laktatlı Ringer solüsyonu
- Sodyum, potasyum, kalsiyum, klorür ve laktat içeren, dengeli izotonik bir kristaloid. Yanık sıvı resüsitasyonunun başlangıcında kullanılan standart sıvıdır.
- Kristaloid
- Su ve hücre zarlarından ile kılcal damar duvarlarından serbestçe geçebilen küçük çözünmüş maddelerden (elektrolitler) oluşan damar içi bir sıvı. Örnekler arasında laktatlı Ringer ve normal salin bulunur.
- Resüsitasyon
- Yeterli dolaşım hacmini ve doku perfüzyonunu geri kazandırmayı ve sürdürmeyi amaçlayan tedavi. Yanıklarda bu, hasarlı dokuya kaçak kılcal damarlar yoluyla kaybedilen sıvının yerine konulması anlamına gelir.
- Hipovolemik şok
- Düşük dolaşım hacminin yetersiz organ perfüzyonuna yol açtığı, yaşamı tehdit eden bir durum. Yanık şoku, ilk 24-48 saat içinde önemli bir nedendir.
- İdrar çıkışı hedefi
- Yeterli perfüzyonun yatak başında bir göstergesi olarak kullanılan saatlik idrar hacmi. Yetişkinler için genellikle yaklaşık 0,5 mL/kg/saat (yaklaşık 30-50 mL/saat) olarak kabul edilir; sıvı hızları bu değeri sağlayacak şekilde ayarlanır.
- Baxter formülü
- Parkland formülünün bir başka adı; formülü, Teksas'ın Dallas kentindeki Parkland Memorial Hastanesi'nde meslektaşlarıyla birlikte geliştiren Charles Baxter'in adına göre anılır.