Công thức Parkland là gì?
Công thức Parkland (hay công thức Baxter) là hướng dẫn lâm sàng được sử dụng rộng rãi để ước tính thể tích dịch truyền tĩnh mạch mà một bệnh nhân bỏng cần trong 24 giờ đầu sau chấn thương. Việc bù dịch đầy đủ giúp ngăn ngừa sốc giảm thể tích và tổn thương cơ quan do sự dịch chuyển dịch ồ ạt xảy ra sau các vết bỏng nặng. Công cụ này chỉ nhằm mục đích giáo dục và ước tính lâm sàng — nó không thay thế cho phán đoán chuyên môn của bác sĩ, việc theo dõi sát hay các phác đồ điều trị tại cơ sở y tế của bạn.
Cách sử dụng máy tính này
Nhập cân nặng của bệnh nhân tính bằng kilôgam và ước tính phần trăm diện tích bề mặt cơ thể (%TBSA) bị bỏng độ II và độ III. Máy tính sẽ trả về tổng thể tích dịch cần truyền trong 24 giờ cùng cách chia liều: một nửa đầu truyền trong 8 giờ đầu và nửa còn lại truyền trong 16 giờ tiếp theo, kèm theo tốc độ truyền mỗi giờ cho từng giai đoạn.
Giải thích công thức
Phương trình cốt lõi là $$V = 4 \times \text{Weight (kg)} \times \text{TBSA (\%)}$$, sử dụng dung dịch Ringer lactat. Thời điểm truyền cũng quan trọng không kém thể tích: 50% đầu tiên được truyền trong khoảng giờ 0–8 tính từ thời điểm bị bỏng (chứ không phải từ lúc nhập viện), và 50% còn lại trong khoảng giờ 8–24. Cần trừ đi khoảng thời gian đã trôi qua kể từ khi bị bỏng khi tính tốc độ truyền cho giai đoạn đầu.
$$\begin{gathered} \text{Rate}_{0\text{-}8h} = \frac{V/2}{8} \qquad \text{Rate}_{8\text{-}24h} = \frac{V/2}{16} \\[1.5em] \text{where}\quad V = 4 \times \text{Weight (kg)} \times \text{TBSA (\%)} \end{gathered}$$
Ví dụ minh họa
Với một bệnh nhân nặng 80 kg bị bỏng 40% TBSA:
$$4 \times 80 \times 40 = 12{.}800 \text{ mL}$$tổng cộng. Nửa đầu (6.400 mL) được truyền trong 8 giờ với tốc độ 800 mL/giờ, và nửa sau (6.400 mL) truyền trong 16 giờ với tốc độ 400 mL/giờ.
Câu hỏi thường gặp
Dùng loại dịch nào? Dung dịch Ringer lactat là dịch tinh thể tiêu chuẩn dùng để bù dịch theo công thức Parkland.
Đồng hồ 8 giờ có bắt đầu từ lúc nhập viện không? Không — nó bắt đầu từ thời điểm bị bỏng. Hãy trừ đi khoảng thời gian đã trôi qua để xác định tốc độ truyền ban đầu cho đúng.
Sau đó điều chỉnh dịch như thế nào? Thể tích tính được chỉ là ước tính khởi đầu. Tốc độ truyền được điều chỉnh theo lượng nước tiểu (thường 0,5–1 mL/kg/giờ ở người lớn) và các dấu hiệu lâm sàng khác.