Phillips Eğrisi Nedir?
Phillips eğrisi, enflasyon ile işsizlik arasındaki kısa dönemli ödünleşmeyi (trade-off) ortaya koyar. Bu hesaplama aracı, eğrinin modern halini, yani beklentilerle genişletilmiş formülü kullanır: $$\pi = \pi_e - \beta(u - u_n)$$ Bu denkleme göre gerçekleşen enflasyon, insanların enflasyona dair beklentilerine ve fiili işsizlik ile doğal işsizlik arasındaki farkın yarattığı baskıya bağlıdır. İşsizlik doğal oranın altına düştüğünde enflasyon beklentilerin üzerine çıkar; doğal oranın üzerine çıktığında ise enflasyon yavaşlar.
Nasıl Kullanılır?
Dört değer girmeniz yeterli: beklenen enflasyon (\(\pi_e\), %), duyarlılık katsayısı \(\beta\) (enflasyonun işsizlik açığına ne kadar güçlü tepki verdiği), fiili işsizlik oranı (\(u\), %) ve doğal işsizlik oranı (\(u_n\), %). Araç, tahmini enflasyon oranını ve sonucu hangi etkenin yönlendirdiğini görebilmeniz için işsizlik açığını birlikte gösterir.
Formülün Açıklaması
$$\pi = \pi_e - \beta(u - u_n)$$ Buradaki \((u - u_n)\) terimi işsizlik açığıdır. Pozitif bir açık (yüksek işsizlik) enflasyonu düşürür; negatif bir açık (kızgın bir işgücü piyasası) ise enflasyonu yukarı çeker. \(\beta\) katsayısı bu etkiyi ölçeklendirir — daha büyük bir \(\beta\), enflasyonun işgücü piyasasındaki gevşekliğe daha duyarlı olduğu anlamına gelir. Fiili işsizlik doğal orana eşit olduğunda enflasyon doğrudan beklentilere eşitlenir.
Örnek Hesaplama
Diyelim ki beklenen enflasyon \(\pi_e = \%3\), \(\beta = 0{,}5\), fiili işsizlik \(u = \%6\) ve doğal işsizlik \(u_n = \%5\) olsun. Açık \(6 - 5 = 1\) yüzde puandır. $$\text{Enflasyon} = 3 - 0{,}5 \times 1 = \%2{,}5$$ olur. İşsizlik doğal oranın üzerinde olduğu için tahmini enflasyon beklentilerin altına düşer.
Sıkça Sorulan Sorular
Doğal işsizlik oranı nedir? İstikrarlı enflasyonla uyumlu olan işsizlik oranıdır; konjonktür dalgalanmalarından çok yapısal ve geçici (friksiyonel) faktörleri yansıtır.
Enflasyon negatif olabilir mi? Evet. İşsizlik açığı büyük ve \(\beta\) yüksekse, formül deflasyon (negatif enflasyon) sonucunu verebilir.
\(\beta\) için tipik bir değer nedir? Tahminler ekonomiye ve döneme göre değişir; ancak ders kitabı örneklerinde 0,2 ile 1,0 arasındaki değerler yaygındır.
