Reel Faiz Oranı Nedir?
Reel faiz oranı, enflasyonun etkisi ayıklandıktan sonra paranızın gerçek getirisidir. Nominal oran cebinizdeki paranın ne kadar arttığını söylerken, reel oran o parayla aslında ne kadar daha fazla mal ve hizmet alabileceğinizi gösterir. Bu hesaplama aracı, Fisher denklemini kullanarak nominal faiz oranını ve enflasyon oranını gerçek, yani enflasyona göre düzeltilmiş getiriye dönüştürür.
Nasıl Kullanılır?
Nominal faiz oranını (bankanın ya da tahvilin ilan ettiği görünen oran) ve beklenen veya gerçekleşen enflasyon oranını yüzde olarak girin. Araç hem tam reel oranı hem de yaygın olarak kullanılan kısa yaklaşımı verir; böylece ikisini kolayca karşılaştırabilirsiniz.
Formül Açıklaması
Tam Fisher ilişkisi şöyledir:
$$r = \left( \frac{1 + \dfrac{\text{Nominal Oran (\%)}}{100}}{1 + \dfrac{\text{Enflasyon Oranı (\%)}}{100}} - 1 \right) \times 100$$Burada \(i\) nominal oranı, \(\pi\) ise enflasyonu temsil eder ve her ikisi de ondalık olarak yazılır. Günlük kullanımda daha basit bir hâli yeterince işe yarar:
$$r \approx i - \pi$$Ancak oranlar büyüdükçe bu yaklaşımın sonucu gerçek değerden uzaklaşır; finans dünyasında kesin formülün tercih edilmesinin nedeni de budur.
Örnek Hesaplama
Diyelim ki bir mevduat hesabı nominal %5 getiri sunuyor, enflasyon ise %2 seviyesinde. Tam reel oran
$$(1{,}05 / 1{,}02) - 1 = 0{,}029412$$yani yaklaşık %2,94 olur. Kısa yaklaşım ise \(\%5 - \%2 = \%3\) sonucunu verir. Aradaki 0,06 puanlık fark, rakamlar büyüdükçe kesinliğin neden önem kazandığını gösterir.
Gerçek Faiz Oranınızı Yorumlamak
- Pozitif reel oran: paranız fiyatlardan daha hızlı büyür, dolayısıyla satın alma gücünüz artar. 2,94% reel oran, bir yıl sonra başlangıçtakinden yaklaşık %2,94 daha fazla mal satın alabileceğiniz anlamına gelir.
- Sıfır reel oran: nominal getiri tam olarak enflasyona eşittir, dolayısıyla satın alma gücü korunur ancak artmaz.
- Negatif reel oran: fiyatlar bakiyenizin büyümesinden daha hızlı artar, dolayısıyla satın alma gücü aşınır. Borç veren veya tasarruf eden biri için bu, reel anlamda bir kayıptır. Borçlu için ise borcun reel maliyeti, açıklanan orandan daha düşüktür.
Sonuç, hangi enflasyon rakamını kullandığınıza bağlıdır. Beklenen (tahmini) enflasyon, ex-ante reel oran verir. Gerçekleşen enflasyon, genellikle tüketici fiyat endeksi (TÜFE/CPI) ile ölçülür ve ex-post reel oran verir. Farklı fiyat endeksleri ve farklı zaman dilimleri belirgin biçimde farklı sonuçlar verebilir. Hesaplama ayrıca vergi öncesidir. Faiz geliri ve ücretler üzerindeki vergiler, vergi sonrası reel getirinizi daha da azaltabilir.
Bu bir bilgilendirme amaçlı hesaplamadır ve yalnızca genel bilgi niteliğindedir, finansal tavsiye değildir. Finansal kararlar almadan önce kendi koşullarınızı göz önünde bulundurun veya yetkin bir uzmana danışın.
Temel Terimler: Nominal Oran, Enflasyon, Reel Oran
- Nominal faiz oranı
- Bir kredi, mevduat veya tahvil üzerinde belirtilen oran; fiyat düzeyindeki değişikliklere göre ayarlanmamıştır.
- Reel faiz oranı
- Enflasyona göre düzeltildikten sonraki getiri veya borçlanma maliyeti oranı. Para miktarındaki değişimi değil, satın alma gücündeki değişimi ölçer.
- Enflasyon oranı
- Belirli bir dönemde genel fiyat düzeyindeki yüzdesel artış. Genellikle, temsili bir mal ve hizmet sepetinin maliyetini izleyen tüketici fiyat endeksindeki (TÜFE/CPI) değişim olarak ölçülür.
- Fisher denklemi
- Ekonomist Irving Fisher'ın adını taşıyan ve nominal oran, reel oran ve enflasyonu birbirine bağlayan ilişki. Kesin biçimi \(1 + i = (1 + r)(1 + \pi)\) olup, \(r = \frac{1+i}{1+\pi} - 1\) biçiminde yeniden düzenlenir. Düşük oranlarda \(r \approx i - \pi\) yaklaşımı iyi sonuç verir.
- Ex-ante reel oran
- Dönem sona ermeden bilinen, beklenen (tahmini) enflasyon kullanılarak hesaplanan reel oran.
- Ex-post reel oran
- Gerçekleşen enflasyon kullanılarak hesaplanan reel oran; yalnızca sonradan bilinir.
- Satın alma gücü
- Belirli bir para miktarıyla satın alınabilecek mal ve hizmetlerin miktarı. Fiyatlar paranın büyümesinden hızlı arttığında düşer.
Merkez bankalarının politika faizleri
Büyük merkez bankalarının en güncel resmi politika faizleri, otomatik güncellenir — banka mevduat ve kredi faizlerinin izlediği referans.
- Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası · Türkiye
- %36,00
- Tarih
- 2026-11-06
- 1 yıllık değişim
- −3,50 puan
Son değişim Azaldı −100 baz puan Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, 2026-10-23 tarihinde faizini değiştirdi: %37,00 → %36,00.
| Merkez bankası | Politika faizi | Tarih | 1 yıllık değişim |
|---|---|---|---|
| Brezilya Merkez Bankası · Brezilya | %13,75 | 2026-11-16 | −1,25 puan |
| Meksika Merkez Bankası · Meksika | %6,25 | 2026-11-10 | −1,00 puan |
| Federal Rezerv · Amerika Birleşik Devletleri | %3,75–4,00 | 2026-11-13 | 0 puan |
| Avrupa Merkez Bankası | %2,50 | 2026-11-16 | +0,50 puan |
| İsveç Merkez Bankası · İsveç | %2,00 | 2026-11-16 | +0,25 puan |
| Suudi Arabistan Merkez Bankası · Suudi Arabistan | %4,50 | 2026-10-29 | 0 puan |
| Avustralya Merkez Bankası · Avustralya | %4,60 | 2026-10-31 | +1,00 puan |
| Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası · Türkiye | %36,00 | 2026-11-06 | −3,50 puan |
| Rusya Merkez Bankası · Rusya | %14,00 | 2026-11-10 | −2,50 puan |
| Çin Halk Bankası · Çin | %3,00 | 2026-11-10 | 0 puan |
| Kanada Merkez Bankası · Kanada | %2,50 | 2026-11-13 | +0,25 puan |
| Hindistan Merkez Bankası · Hindistan | %5,50 | 2026-10-19 | 0 puan |
| İngiltere Merkez Bankası · Birleşik Krallık | %4,00 | 2026-11-16 | 0 puan |
| Japonya Merkez Bankası · Japonya | %1,25 | 2026-11-10 | +0,75 puan |
| Kore Merkez Bankası · Güney Kore | %3,00 | 2026-11-02 | +0,50 puan |
Türkiye için banka faiz oranları
Türkiye ticari bankalarının borç alanlardan ortalama olarak aldığı ve tasarruf sahiplerine ödediği faiz; merkez bankasının Dünya Bankası’na bildirdiği verilere göre (yıllık).
- Mevduat faizi 2025
- %57,60
| Yıl | Kredi faizi | Mevduat faizi |
|---|---|---|
| 2025 | — | %57,60 |
| 2024 | — | %71,04 |
| 2023 | — | %51,33 |
| 2022 | — | %27,04 |
| 2021 | — | %20,70 |
| 2020 | — | %13,36 |
Reel faiz, enflasyona (GSYH deflatörü) göre düzeltilmiş kredi faizidir. Belirli bir bankanın size sunduğu oran farklı olabilir.
En son veri: 2026-11-06 Veriler 2026-11-16 tarihinde güncellendi · güncel
Kaynak: Banco Central do Brasil ODbL; Bank for International Settlements (BIS) BIS istatistiklerinin kullanım koşulları; Board of Governors of the Federal Reserve System Kamu malı (ABD hükümeti eseri); European Central Bank ECB yeniden kullanım politikası; The World Bank Group CC BY 4.0; Sveriges Riksbank Riksbank açık veri koşulları; Reserve Bank of Australia 2026 RBA telif hakkı koşulları (Cash Rate); Bank of Canada Kanada Merkez Bankası kullanım koşulları; Bank of England Open Government Licence v3.0
Bir yıllık değişim bu verilerden CalculatorLib tarafından hesaplanmıştır. Etiketler CalculatorLib tarafından çevrilmiştir: BIS tarafından yapılmış resmî bir çeviri değildir.
Kaynak ayrıntıları ve yöntem
- Banco Central do Brasil
- Bank for International Settlements (BIS) — Central bank policy rates
- Board of Governors of the Federal Reserve System
- European Central Bank
- The World Bank Group — World Development Indicators (FR.INR.DPST)
- Sveriges Riksbank
- Reserve Bank of Australia 2026
- Bank of Canada
- Bank of England
Sıkça Sorulan Sorular
Reel oran negatif olabilir mi? Evet. Enflasyon nominal oranı geçtiğinde alım gücünüz erir ve reel oran negatife döner.
Neden çıkarma yerine tam formülü kullanmalıyım? Basit çıkarma, faiz ile enflasyon arasındaki bileşik etkileşimi göz ardı eder. Bu nedenle özellikle yüksek oranlarda reel getiriyi olduğundan biraz fazla gösterir.
Bu, vergi sonrası getiriyle aynı şey mi? Hayır. Bu sonuç yalnızca enflasyona göre düzeltme yapar. Vergi sonrası reel getiriyi bulmak için önce nominal oranı vergi oranınız kadar düşürmeniz, ardından Fisher denklemini uygulamanız gerekir.