Reel faiz oranı nedir?
Reel faiz oranı, bir mevduat veya tasarruf hesabından enflasyonun etkisi çıkarıldıktan sonra gerçekte elde ettiğiniz getiridir. Banka size %5 nominal faiz verdiğini söyleyebilir; ancak aynı dönemde fiyatlar %3 artarsa, paranız yalnızca yaklaşık %2 daha fazla mal ve hizmet satın alabilir. Bu hesaplama aracı, alım gücü cinsinden gerçek getirinizi göstermek için tam Fisher denklemini kullanır.
Hesaplama aracı nasıl kullanılır?
Mevduatınıza sunulan nominal faiz oranını (ilan edilen yıllık faiz) ve aynı dönem için beklenen enflasyon oranını girin. Her ikisi de yüzde olarak girilir. Araç size reel faiz oranını verir; ayrıca iki yöntemi karşılaştırabilmeniz için sık kullanılan hızlı yaklaşımı da (nominal eksi enflasyon) gösterir.
Formülün açıklaması
Tam ilişki şu şekildedir:
$$\text{Reel Oran} = \left( \frac{1 + \dfrac{\text{Nominal Oran (\%)}}{100}}{1 + \dfrac{\text{Enflasyon Oranı (\%)}}{100}} - 1 \right) \times 100$$
Burada oranlar ondalık olarak ifade edilir. Paranızın büyüme katsayısını \((1 + \text{nominal})\) fiyatların büyüme katsayısına \((1 + \text{enflasyon})\) bölmek, alım gücündeki gerçek artışı yalıtır. Basit çıkarma yöntemi olan \(\text{nominal} - \text{enflasyon}\) ise yalnızca her iki oran da küçük olduğunda iyi bir yaklaşım sağlar.
Örnek hesaplama
Diyelim ki mevduatınız %5 nominal faiz kazanırken enflasyon %3 seviyesinde. Tam reel oran $$(1{,}05 / 1{,}03) - 1 = 0{,}019417,$$ yani yaklaşık %1,94'tür. Hızlı yaklaşım ise %5 − %3 = %2 sonucunu verir. Aradaki küçük fark (0,06 puan), oranlar arasındaki bileşik etkinin göz ardı edilmesinden kaynaklanan hatanın tam karşılığıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Reel oran negatif olabilir mi? Evet. Enflasyon nominal faizinizi aşarsa reel getiriniz negatif olur; bu da tasarruflarınızın zamanla alım gücünü kaybettiği anlamına gelir.
Neden enflasyonu nominal faizden çıkarmak yetmiyor? Çıkarma işlemi pratik bir tahmindir, ancak gerçek reel oranı biraz olduğundan yüksek gösterir. Fisher denklemi kesin sonuç verir ve özellikle yüksek oranlarda tercih edilir.
Vergi öncesi mi yoksa vergi sonrası nominal faizi mi kullanmalıyım? Alım gücünüze dair en doğru tabloyu görmek için faiz üzerinden alınan vergi sonrasındaki nominal oranı kullanın; çünkü vergiler elinizde gerçekten kalan tutarı azaltır. (Türkiye'de mevduat faizi gelirleri stopaja tabidir; oranlar vade ve dönem koşullarına göre değişebilir.)
