Công cụ tính lãi suất thực của tiền gửi sau lạm phát

Nhập phép tính

Lãi suất danh nghĩa (%)

Tỷ lệ lạm phát (%)

Kết quả

Lãi suất thực (sau lạm phát)

1,9417%

lợi suất thực về sức mua

Lãi suất danh nghĩa	5%
Tỷ lệ lạm phát	3%
Ước lượng nhanh (danh nghĩa − lạm phát)	2%

Lãi suất thực là gì?

Lãi suất thực là mức lợi nhuận bạn thực sự nhận được từ khoản tiền gửi hay sổ tiết kiệm sau khi đã loại bỏ tác động của lạm phát. Ngân hàng có thể niêm yết lãi suất danh nghĩa 5%, nhưng nếu giá cả tăng 3% trong cùng kỳ, số tiền của bạn chỉ mua được nhiều hơn khoảng 2% hàng hóa so với trước. Công cụ này sử dụng phương trình Fisher chính xác để cho bạn thấy lợi suất thực về sức mua.

Lợi suất thực là phần còn lại của lãi suất danh nghĩa sau khi lạm phát làm xói mòn sức mua.

Cách dùng công cụ này

Bạn nhập lãi suất danh nghĩa của khoản tiền gửi (mức lãi suất năm được quảng cáo) và tỷ lệ lạm phát dự kiến trong cùng giai đoạn. Cả hai đều nhập dưới dạng phần trăm. Công cụ sẽ trả về lãi suất thực, kèm theo cách tính nhanh thông dụng (lấy lãi suất danh nghĩa trừ lạm phát) để bạn dễ dàng so sánh hai phương pháp.

Giải thích công thức

Mối quan hệ chính xác là:

$$\text{Lãi suất thực} = \left( \frac{1 + \dfrac{\text{Lãi suất danh nghĩa (\%)}}{100}}{1 + \dfrac{\text{Tỷ lệ lạm phát (\%)}}{100}} - 1 \right) \times 100$$

Ở đây các tỷ lệ được biểu diễn dưới dạng số thập phân. Khi lấy hệ số tăng trưởng của tiền \((1 + \text{danh nghĩa})\) chia cho hệ số tăng trưởng của giá cả \((1 + \text{lạm phát})\), ta tách ra được phần lợi nhuận thật sự về sức mua. Phép trừ đơn giản danh nghĩa − lạm phát chỉ là ước lượng gần đúng khi cả hai tỷ lệ đều nhỏ.

Phương trình Fisher chính xác chia tăng trưởng cho lạm phát thay vì chỉ trừ đi.

Ví dụ minh họa

Giả sử khoản tiền gửi của bạn hưởng lãi suất danh nghĩa 5% trong khi lạm phát ở mức 3%. Lãi suất thực chính xác là $$(1{,}05 / 1{,}03) - 1 = 0{,}019417,$$ tức khoảng 1,94%. Cách tính nhanh cho ra \(5\% - 3\% = 2\%\). Chênh lệch nhỏ (0,06 điểm phần trăm) chính là sai số phát sinh khi bỏ qua yếu tố lãi kép giữa hai tỷ lệ.

Câu hỏi thường gặp

Lãi suất thực có thể âm không? Có. Nếu lạm phát cao hơn lãi suất danh nghĩa, lợi suất thực của bạn sẽ âm, nghĩa là khoản tiết kiệm bị mất sức mua theo thời gian.

Sao không cứ lấy lãi suất danh nghĩa trừ thẳng lạm phát? Phép trừ là cách ước lượng tiện lợi nhưng thường cao hơn một chút so với lãi suất thực đúng. Phương trình Fisher cho kết quả chính xác và được ưu tiên dùng khi các tỷ lệ lớn.

Nên dùng lãi suất danh nghĩa trước thuế hay sau thuế? Để có bức tranh chính xác nhất về sức mua, hãy dùng lãi suất danh nghĩa sau khi đã trừ thuế đánh trên tiền lãi (ở Việt Nam, lãi tiền gửi tiết kiệm của cá nhân hiện được miễn thuế thu nhập cá nhân, nhưng quy định ở mỗi nước có thể khác nhau), vì thuế sẽ làm giảm phần bạn thực sự giữ lại.