PHQ-9 nedir?
Hasta Sağlığı Anketi-9 (Patient Health Questionnaire-9, kısaca PHQ-9), depresyon taraması için dünya genelinde yaygın olarak kullanılan, geçerliliği kanıtlanmış bir öz-bildirim ölçeğidir. Majör depresif bozukluğun dokuz tanı ölçütünü, her biri son iki haftada belirli bir belirtinin sizi ne sıklıkta rahatsız ettiğini soran dokuz soruya dönüştürür. Bu hesaplama aracı verdiğiniz yanıtları 0-27 arası tek bir puana çevirir ve bu puana karşılık gelen şiddet düzeyini gösterir. Unutmayın: bu bir tanı değil, eğitim amaçlı bir tarama aracıdır — depresyon tanısı yalnızca yetkili bir sağlık uzmanı tarafından konulabilir.
Hesaplama aracı nasıl kullanılır?
Dokuz maddenin her biri için, ilgili sorunun son iki haftada sizi ne sıklıkta etkilediğini en iyi tanımlayan seçeneği işaretleyin: 0 = Hiç, 1 = Birkaç gün, 2 = Günlerin yarısından fazlasında, 3 = Neredeyse her gün. Araç dokuz değeri toplar ve sonucu beş şiddet kategorisinden birine yerleştirir.
Formülün açıklaması
PHQ-9 puanı, dokuz maddenin puanlarının toplamından ibarettir: $$\text{Puan} = \sum_{i=1}^{9} Q_i = \text{Q1} + \text{Q2} + \text{Q3} + \text{Q4} + \text{Q5} + \text{Q6} + \text{Q7} + \text{Q8} + \text{Q9}$$ Her madde 0 ile 3 arasında değer aldığından, mümkün olan en düşük puan 0, en yüksek puan ise 27'dir. Standart yorumlama aralıkları şöyledir: 0-4 minimal, 5-9 hafif, 10-14 orta, 15-19 orta-şiddetli ve 20-27 şiddetli. 10 ve üzeri bir puan, depresyon açısından daha ayrıntılı bir klinik değerlendirmenin gerekli olabileceğini düşündüren yaygın kullanılan eşik değerdir.
Örnek hesaplama
Diyelim ki bir kişi şu yanıtları verdi: \(s1=2\), \(s2=3\), \(s3=1\), \(s4=2\), \(s5=1\), \(s6=0\), \(s7=2\), \(s8=0\), \(s9=1\). Toplam: $$2+3+1+2+1+0+2+0+1 = 12$$ 12 puanı 10-14 aralığına denk geldiğinden orta düzey depresyon olarak sınıflandırılır. 9. madde (kendine zarar verme düşünceleri) 0'dan büyük olduğu için, sonuç ayrıca kişinin destek alması gerektiğini de işaret eder.
PHQ-9 Depresyon Şiddet Düzeyleri Özeti
PHQ-9 (Hasta Sağlığı Anketi-9), her biri 0 (hiç), 1 (birkaç gün), 2 (günlerin yarısından fazla) veya 3 (neredeyse her gün) olarak puanlanan dokuz maddeden oluşur. Toplam puan bu nedenle 0 ile 27 arasında değişir. Aşağıdaki şiddet düzeyleri, Kroenke, Spitzer ve Williams (2001) tarafından yapılan özgün geçerlik çalışmasından ve bunu izleyen yayımlanmış puanlama kılavuzundan alınmıştır. Anket uluslararası olarak kullanılmaktadır, ancak aşağıdaki klinik bağlam ifadeleri yayımlanmış kılavuza dayanmaktadır.
| Toplam puan | Şiddet etiketi | Yayımlanmış kılavuzdaki genel klinik bağlam |
|---|---|---|
| 0-4 | Minimal veya yok | Az ya da hiç depresif belirti bildirilmemiştir; puanlama kılavuzu herhangi bir tedavi işlemi önermez. |
| 5-9 | Hafif | Bazı belirtiler mevcuttur; kılavuz dikkatli bekleme yaklaşımını tarif eder ve anket takip görüşmesinde tekrarlanır. |
| 10-14 | Orta | Standart tarama eşiğinde veya üzerindedir; kılavuz, klinik değerlendirmeye dayanarak danışmanlık, takip ve/veya ilaç tedavisini içerebilecek bir tedavi planı geliştirilmesini tarif eder. |
| 15-19 | Orta-ağır | Kılavuz, ilaç ve/veya psikoterapi ile aktif tedaviyi tarif eder. |
| 20-27 | Ağır | Kılavuz, hızlı tedaviyi ve işlevsellik kaybının belirgin olduğu ya da yanıtın zayıf olduğu durumlarda ruh sağlığı uzmanına öncelikli sevk yapılmasını tarif eder. |
Özgün geçerlik çalışmasında, 10 veya daha yüksek toplam puanın majör depresyon için yaklaşık %88 duyarlılık ve %88 özgüllük sağladığı bulunmuştur. Bu oranlar, çalışmadaki birinci basamak ve kadın hastalıkları ve doğum örneklemlerinden elde edilmiştir; performans diğer popülasyonlarda ve ortamlarda farklılık gösterebilir. Şiddet düzeyleri belirti yükünü tanımlar. Tanı değildirler.
PHQ-9 Puanınızın Yorumlanması
Düzeyler neyi temsil eder? 5, 10, 15 ve 20 sınır değerleri, sırasıyla hafif, orta, orta-ağır ve ağır düzey depresif belirtileri işaretler. Bunlar 0-27 ölçeğinde yaklaşık eşit aralıklardır. Daha yüksek toplam, daha fazla belirti ve/veya daha sık görülen belirtiler anlamına gelir. Tek başına bu belirtilerin neden kaynaklandığını söylemez.
10 puanlık sınır. 10 veya daha yüksek puan, olası majör depresyonu işaretlemek için en yaygın kullanılan eşiktir. Özgün çalışmada duyarlılık ve özgüllüğü yaklaşık %88 olarak dengeler.
Zaman aralığı. Her madde, kişiyi son 2 hafta içinde bir sorunun ne sıklıkla rahatsız ettiğini sorar. Puan, o dönemin bir anlık görüntüsüdür; yaşam boyu ya da uzun vadeli ruh halinin bir ölçümü değildir ve bir uygulamadan diğerine değişebilir.
Tarama ile tanı. PHQ-9, bir tarama ve şiddet izleme aracıdır. Depresyon tanısı; belirti süresi, etkisi, tıbbi durumlar, ilaçlar, madde kullanımı, yas, bipolar öykü ve diğer faktörleri dikkate alan klinik değerlendirme gerektirir. Özgün makale ayrıca bir tanı algoritması da tarif eder: 9 maddenin en az 5'inde "günlerin yarısından fazla" düzeyinde onaylanma olması (9. madde hiç onaylanırsa sayılır) ve bu maddelerden birinin 1. madde (az ilgi ya da zevk alma) veya 2. madde (kendini çökkün ya da umutsuz hissetme) olması durumunda majör depresif sendrom olduğu öne sürülür. Bu durumda bile sonucun bir klinisyen tarafından doğrulanması gerekir.
9. madde. 9. madde, daha iyi olacağı ya da kendine zarar verme düşünceleri hakkında sorar. Toplam puandan bağımsız olarak, 0'ın üzerindeki her yanıtın bir klinisyen tarafından takip edilmesi önemli kabul edildiği için bu madde ayrıca değerlendirilir. Gelecekteki davranışın güvenilir bir göstergesi değildir ve düşük bir toplam, pozitif 9. maddeyi ortadan kaldırmaz. Acil tehlike altında olan herkes yerel acil servislere ya da bir kriz hattına başvurmalıdır. Amerika Birleşik Devletleri'nde 988 Suicide & Crisis Lifeline, 988'i arayarak ya da bu numaraya mesaj yazarak ulaşılabilir.
İşlevsellik güçlüğü sorusu. Birçok sürüm, sorunların işe, evdeki işlere ya da diğer insanlarla iyi geçinmeye ne kadar zorluk yarattığını soran, puanlanmayan son bir soru ekler. Yanıtlar şunlardır: hiç zorluk yaratmadı, biraz zorluk yarattı, çok zorluk yarattı veya son derece zorluk yarattı. Bu soru 0-27 toplamına eklenmez. Gerçek hayattaki etkiyi yansıtır ve klinisyenler bunu puanla birlikte değerlendirir.
Zaman içindeki değişimi izleme. Aynı kişi benzer koşullar altında PHQ-9'u tekrar tekrar doldurduğunda, toplam puanların seyri belirtilerin zaman içinde nasıl değiştiğini gösterir. Küçük değişimler, normal dalgalanmayı ya da maddelerin belirli bir günde yorumlanma biçimini yansıtabilir.
Bu genel bilgidir, tıbbi tavsiye değildir. Puan bir durumu teşhis edemez ya da hangi bakımın uygun olduğunu belirleyemez. Bir hekim, psikolog veya psikiyatrist gibi yetkili bir klinisyen, sonucu bağlamında yorumlayabilir ve seçenekleri tartışabilir. Belirtiler sıkıntı verici ise, günlük yaşamı etkiliyorsa veya kendine zarar verme düşünceleri içeriyorsa gecikmeden yardım alın.
Sıkça Sorulan Sorular
Yüksek bir puan depresyonum olduğu anlamına mı gelir? Hayır. PHQ-9 bir tarama aracıdır. Yüksek bir puan, belirtilerinizi doğru bir değerlendirme için bir sağlık uzmanıyla konuşmanız gerektiğini gösterir.
9. madde neyi ölçer? 9. madde, ölmenin daha iyi olacağı ya da kendinize zarar verme düşüncelerinizin olup olmadığını sorar. Toplam puandan bağımsız olarak, bu maddedeki 0'ın üzerindeki herhangi bir puan dikkat gerektirir. Bu tür düşünceler yaşıyorsanız lütfen vakit kaybetmeden yardım alın — Türkiye'de psikolojik destek için 182 numaralı Sağlık Bakanlığı hattını arayabilir veya acil durumlarda 112'yi arayabilirsiniz. (Ölçeğin kaynak metni ABD'deki 988 Krizi ve İntiharı Önleme Hattı'na yönlendirir.)
Bu testi ne sıklıkla uygulayabilirim? PHQ-9, belirtilerdeki değişimi ve tedaviye yanıtı izlemek için zaman içinde tekrar tekrar uygulanır; genellikle birkaç haftada bir.