PHQ-9 là gì?
PHQ-9 (Patient Health Questionnaire-9) là bộ câu hỏi tự đánh giá dùng để sàng lọc trầm cảm, được sử dụng rộng rãi và đã được kiểm chứng khoa học. Bộ câu hỏi này chuyển chín tiêu chí chẩn đoán rối loạn trầm cảm chủ yếu thành chín câu hỏi, mỗi câu hỏi xem trong hai tuần qua bạn bị một triệu chứng nào đó làm phiền với tần suất ra sao. Công cụ sẽ cộng các câu trả lời của bạn thành một điểm tổng từ 0 đến 27 và cho biết mức độ tương ứng. Đây chỉ là công cụ hỗ trợ sàng lọc mang tính tham khảo, không phải kết quả chẩn đoán — chỉ bác sĩ hoặc chuyên gia y tế đủ chuyên môn mới có thể chẩn đoán trầm cảm.
Cách sử dụng công cụ
Với mỗi câu trong chín câu hỏi, hãy chọn mức phù hợp nhất với tần suất bạn gặp vấn đề đó trong hai tuần gần đây: 0 = Hoàn toàn không, 1 = Vài ngày, 2 = Hơn một nửa số ngày, và 3 = Gần như mỗi ngày. Công cụ sẽ cộng chín giá trị này lại và xếp kết quả vào một trong năm mức độ.
Giải thích công thức
Điểm PHQ-9 đơn giản là tổng điểm của cả chín mục:
$$\text{Điểm} = \sum_{i=1}^{9} Q_i = \text{c1} + \text{c2} + \cdots + \text{c9}$$Vì mỗi mục dao động từ 0 đến 3 nên điểm thấp nhất có thể là 0 và cao nhất là 27. Các ngưỡng phân loại tiêu chuẩn là: 0–4 tối thiểu, 5–9 nhẹ, 10–14 vừa, 15–19 khá nặng, và 20–27 nặng. Điểm từ 10 trở lên là ngưỡng thường được dùng để gợi ý rằng có thể cần đánh giá lâm sàng thêm về trầm cảm.
Ví dụ minh họa
Giả sử một người trả lời: \(c1=2\), \(c2=3\), \(c3=1\), \(c4=2\), \(c5=1\), \(c6=0\), \(c7=2\), \(c8=0\), \(c9=1\). Tổng điểm là
$$2+3+1+2+1+0+2+0+1 = 12$$Điểm 12 nằm trong khoảng 10–14, được xếp vào nhóm trầm cảm mức độ vừa. Vì mục 9 (ý nghĩ tự làm hại bản thân) lớn hơn 0, kết quả cũng cảnh báo rằng người này nên tìm kiếm sự hỗ trợ.
Tổng quan về các mức độ nghiêm trọng của PHQ-9
PHQ-9 (Patient Health Questionnaire-9, Bảng câu hỏi sức khỏe bệnh nhân-9) có chín mục, mỗi mục được chấm điểm 0 (hoàn toàn không), 1 (vài ngày), 2 (hơn một nửa số ngày) hoặc 3 (gần như mỗi ngày). Do đó, tổng điểm dao động từ 0 đến 27. Các mức độ nghiêm trọng dưới đây được lấy từ công trình xác nhận ban đầu của Kroenke, Spitzer và Williams (2001) và hướng dẫn chấm điểm đã công bố sau đó. Bảng câu hỏi được sử dụng trên toàn thế giới, nhưng phần mô tả bối cảnh lâm sàng dưới đây phản ánh hướng dẫn đã công bố đó.
| Tổng điểm | Nhãn mức độ | Bối cảnh lâm sàng chung trong hướng dẫn đã công bố |
|---|---|---|
| 0-4 | Tối thiểu hoặc không có | Ít hoặc không có triệu chứng trầm cảm được báo cáo; hướng dẫn chấm điểm không đề xuất hành động điều trị nào. |
| 5-9 | Nhẹ | Có một số triệu chứng; hướng dẫn mô tả việc theo dõi thận trọng, với bảng câu hỏi được lặp lại trong lần tái khám. |
| 10-14 | Trung bình | Đạt hoặc vượt ngưỡng sàng lọc tiêu chuẩn; hướng dẫn mô tả việc xây dựng kế hoạch điều trị, có thể bao gồm tư vấn, tái khám và/hoặc thuốc, dựa trên đánh giá lâm sàng. |
| 15-19 | Trung bình nặng | Hướng dẫn mô tả điều trị tích cực bằng thuốc và/hoặc liệu pháp tâm lý. |
| 20-27 | Nặng | Hướng dẫn mô tả điều trị kịp thời và, khi suy giảm chức năng rõ rệt hoặc đáp ứng kém, chuyển tuyến nhanh đến chuyên gia sức khỏe tâm thần. |
Trong công trình xác nhận ban đầu, tổng điểm từ 10 trở lên có độ nhạy khoảng 88% và độ đặc hiệu khoảng 88% đối với trầm cảm nặng. Các con số này đến từ nhóm chăm sóc sức khỏe ban đầu và nhóm sản phụ khoa trong nghiên cứu đó; hiệu quả có thể khác ở các nhóm dân số và môi trường khác. Các mức độ mô tả gánh nặng triệu chứng. Chúng không phải là chẩn đoán.
Diễn giải điểm PHQ-9 của bạn
Các mức độ thể hiện điều gì. Các ngưỡng tại 5, 10, 15 và 20 đánh dấu mức độ triệu chứng trầm cảm nhẹ, trung bình, trung bình nặng và nặng. Chúng là các bậc gần như bằng nhau trên thang điểm 0-27. Tổng điểm cao hơn có nghĩa là nhiều triệu chứng hơn và/hoặc triệu chứng xuất hiện thường xuyên hơn. Bản thân điểm số không cho biết nguyên nhân gây ra các triệu chứng đó.
Ngưỡng 10 điểm. Điểm từ 10 trở lên là ngưỡng được sử dụng rộng rãi nhất để đánh dấu khả năng trầm cảm nặng. Ngưỡng này cân bằng độ nhạy và độ đặc hiệu, mỗi chỉ số khoảng 88% trong nghiên cứu ban đầu.
Khoảng thời gian. Mỗi mục hỏi tần suất một vấn đề đã làm phiền người đó trong 2 tuần qua. Điểm số là ảnh chụp của khoảng thời gian đó, không phải thước đo tâm trạng suốt đời hay lâu dài, và có thể thay đổi giữa các lần làm bài.
Sàng lọc và chẩn đoán. PHQ-9 là công cụ sàng lọc và theo dõi mức độ nghiêm trọng. Chẩn đoán trầm cảm đòi hỏi đánh giá lâm sàng, xem xét thời gian triệu chứng, mức độ ảnh hưởng, bệnh lý nội khoa, thuốc đang dùng, sử dụng chất, tang quyến, tiền sử rối loạn lưỡng cực và các yếu tố khác. Bài báo gốc cũng mô tả một thuật toán chẩn đoán, trong đó hội chứng trầm cảm nặng được gợi ý khi có ít nhất 5 trong 9 mục được khẳng định ở mức “hơn một nửa số ngày” (mục 9 được tính nếu có bất kỳ mức khẳng định nào) và một trong số đó là mục 1 (ít hứng thú hoặc niềm vui) hoặc mục 2 (cảm thấy chán nản hoặc vô vọng). Ngay cả khi vậy, kết quả đó vẫn cần được bác sĩ lâm sàng xác nhận.
Mục 9. Mục 9 hỏi về suy nghĩ rằng sẽ tốt hơn nếu đã chết hoặc về việc tự làm hại bản thân. Mục này được xem xét riêng, vì bất kỳ câu trả lời nào trên 0 đều được coi là quan trọng để bác sĩ theo dõi, bất kể tổng điểm là bao nhiêu. Đây không phải là chỉ báo đáng tin cậy cho hành vi trong tương lai, và tổng điểm thấp không loại bỏ mục 9 dương tính. Ai đang gặp nguy hiểm tức thời cần liên hệ dịch vụ cấp cứu địa phương hoặc đường dây hỗ trợ khủng hoảng. Tại Hoa Kỳ, Đường dây Hỗ trợ Khủng hoảng và Ngăn ngừa Tự tử 988 (988 Suicide & Crisis Lifeline) có sẵn qua cuộc gọi hoặc tin nhắn đến số 988.
Câu hỏi về mức độ khó khăn trong chức năng. Nhiều phiên bản thêm một câu hỏi cuối cùng, không được tính điểm, hỏi các vấn đề đã gây khó khăn đến mức nào trong công việc, trong việc chăm sóc nhà cửa hoặc trong các mối quan hệ với người khác. Các lựa chọn trả lời là: hoàn toàn không khó khăn, hơi khó khăn, rất khó khăn hoặc cực kỳ khó khăn. Câu này không được cộng vào tổng điểm 0-27. Nó phản ánh tác động thực tế, và bác sĩ lâm sàng xem xét điều này cùng với điểm số.
Theo dõi thay đổi theo thời gian. Khi cùng một người làm PHQ-9 nhiều lần trong điều kiện tương tự, chuỗi tổng điểm cho thấy triệu chứng thay đổi ra sao theo thời gian. Những thay đổi nhỏ có thể phản ánh dao động bình thường hoặc cách hiểu các mục vào một ngày cụ thể.
Đây là thông tin chung, không phải lời khuyên y tế. Điểm số không thể chẩn đoán bệnh hay quyết định việc chăm sóc nào là phù hợp. Một chuyên gia có trình độ, chẳng hạn bác sĩ đa khoa, nhà tâm lý học hoặc bác sĩ tâm thần, có thể diễn giải kết quả trong bối cảnh cụ thể và thảo luận các lựa chọn. Hãy tìm kiếm sự trợ giúp kịp thời nếu các triệu chứng gây đau khổ, ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày hoặc liên quan đến suy nghĩ tự làm hại bản thân.
Câu hỏi thường gặp
Điểm cao có nghĩa là tôi bị trầm cảm không? Không. PHQ-9 chỉ là công cụ sàng lọc. Điểm cao cho thấy bạn nên trao đổi về các triệu chứng của mình với bác sĩ hoặc chuyên gia y tế để được đánh giá đúng cách.
Mục 9 đo lường điều gì? Mục 9 hỏi về những ý nghĩ rằng thà chết đi còn hơn hoặc muốn tự làm tổn thương bản thân. Bất kỳ điểm nào lớn hơn 0 ở mục này đều cần được quan tâm bất kể điểm tổng là bao nhiêu. Nếu bạn đang có những ý nghĩ này, hãy tìm kiếm sự giúp đỡ ngay lập tức. Tại Việt Nam, bạn có thể gọi tổng đài tư vấn tâm lý Ngày Mai 096 306 1414, hoặc đường dây nóng cấp cứu 115; tại Hoa Kỳ có thể gọi hoặc nhắn tin tới số 988.
Tôi có thể làm bài này bao lâu một lần? PHQ-9 thường được làm lại theo thời gian để theo dõi sự thay đổi của triệu chứng và đáp ứng với điều trị, thường là sau mỗi vài tuần.