Run testi hesaplayıcısı ne yapar?
Bu hesaplayıcı, sıralı bir sayı dizisine rastgele olmama durumunu tespit eden run testini uygular. Her değer medyanın üstünde (+) veya altında (-) olarak kodlanır, bu desendeki run'lar sayılır ve sayı, rastgele bir sıralamanın vereceği sonuçla karşılaştırılır. Run sayısını, beklenen sayıyı, standart sapmayı, Z istatistiğini, iki yönlü p-değerini ve reddetme veya reddetmeme kararını verir. Artıklarını, süreç ölçümlerini veya zamana bağlı herhangi bir seriyi trend, kümelenme ya da salınım açısından inceleyen analistler için uygundur.
Nasıl kullanılır?
Değerleri veri alanına zaman sırasına göre girin; virgül, noktalı virgül, boşluk veya yeni satır ile ayırın ve ondalık ayırıcı olarak nokta kullanın. Ardından iki yönlü anlamlılık düzeyi alfa'yı seçin (0,10, 0,05, 0,025 veya 0,01). Veriler asla sıralanmadığı için sıra önemlidir. En az iki sayısal değer gerekir ve en az bir değer medyanın üstünde, en az bir değer ise altında olmalıdır.
Formül
Run, aynı işaretli ardışık değerlerden oluşan bir dizidir. \(R\) gözlemlenen run sayısı olmak üzere test istatistiği şöyledir:
$$Z = \frac{R - \bar{R}}{s_R}$$Rastgelelik hipotezi altında beklenen run sayısı ve varyans şöyledir:
$$\bar{R} = \frac{2 n_1 n_2}{n_1 + n_2} + 1$$$$s_R^2 = \frac{2 n_1 n_2(2 n_1 n_2 - n_1 - n_2)}{(n_1+n_2)^2 (n_1+n_2-1)}$$Burada \(n_1\) medyanın üstündeki değerlerin sayısı, \(n_2\) altındakilerin sayısı, \(R\) gözlemlenen run sayısı, \(\bar{R}\) beklenen run sayısı ve \(s_R\) run sayısının standart sapmasıdır. İki yönlü p-değeri \(p = 2(1-\Phi(|Z|))\) ile hesaplanır; burada \(\Phi\) standart normal birikimli dağılım fonksiyonudur. \(|Z| > z_{1-\alpha/2}\) olduğunda rastgelelik reddedilir.
Kurallar ve varsayımlar
- Medyanın üstündeki değerler pozitif, altındakiler negatif kabul edilir; run, aynı işaretli ardışık değerlerden oluşan bir bloktur.
- Kaynak, medyana eşit değerlerin nasıl ele alınacağını belirtmez. Bir tasarım tercihi olarak bunlar çıkarılır, kalanların sırası korunur ve çıkarılan sayı raporlanır. \(n_1\) ve \(n_2\) yalnızca pozitif ve negatif değerleri sayar.
- Medyan, girilen tüm değerlerin standart örnek medyanıdır: tek sayıda değer için ortadaki değer, çift sayıda değer için ortadaki iki değerin ortalamasıdır.
- Süreklilik düzeltmesi uygulanmaz.
- Karar katıdır: \(|Z|\) ile kritik değerin eşitliği reddetmez. %5 kritik değer 1,96'dır.
- Her zaman normal yaklaşım kullanılır. Kesin tablolar uygulanmadığı için \(n_1 \le 10\) veya \(n_2 \le 10\) olduğunda küçük örneklem uyarısı görünür.
- İstatistikler ve p-değeri 4 ondalık basamakla gösterilir; iç değerler yuvarlanmamış olarak kullanılır.
Çalışılmış örnek
Varsayılan 20 değerli dizinin medyanı 3,95'tir ve buna eşit değer yoktur. On değer üstünde, on değer altındadır; dolayısıyla \(n_1 = 10\), \(n_2 = 10\) ve dizinin \(R = 14\) run'ı vardır.
$$\bar{R} = \frac{2 \times 10 \times 10}{20} + 1 = 11$$Run sayısının standart sapması \(s_R = 2,1764\) olduğundan:
$$Z = \frac{14 - 11}{2,1764} = 1,3784$$İki yönlü p-değeri 0,1681'dir ve \(\alpha = 0,05\) için kritik değer 1,9600'dür. \(1,3784 < 1,9600\) olduğundan rastgelelik reddedilmez. \(n_1 \le 10\) olduğu için küçük örneklem uyarısı açıktır.
Sonucu yorumlama ve sınırlılıklar
Çok az run kümelenmeye veya trende, çok fazla run ise değişimli bir yapıya işaret eder. Büyük bir \(|Z|\) ve alfa'dan küçük bir p-değeri rastgele olmama durumuna işaret eder. Reddedememek rastgeleliğin kanıtlandığı anlamına gelmez; yalnızca bu testin aleyhte bir kanıt bulamadığını gösterir. Medyan ayrımı, yayılımdaki yavaş değişimler gibi bazı örüntülere duyarsızdır. Küçük gruplarda normal yaklaşım yanıltıcı olabilir, bu nedenle sınırda kalan sonuçları dikkatle değerlendirin.
Sıkça sorulan sorular
Run testi neyi kontrol eder?
Dizinin medyanın üstü ve altı değerleri arasında ne sıklıkla geçiş yaptığına bakarak, değerlerin sırasının rastgele görünüp görünmediğini kontrol eder.
Medyana eşit değerler nasıl ele alınır?
Bunlar diziden çıkarılır ve çıkarılan sayı raporlanır. Kalan değerler sıralarını korur.
Neden küçük örneklem uyarısı var?
Normal yaklaşım, hem \(n_1\) hem de \(n_2\) 10'u aştığında en iyi sonucu verir. Bunun altında kesin tablolar tercih edilir, ancak bu hesaplayıcıya dahil edilmemiştir.
Verilerin sırası önemli mi?
Evet. Veriler girildiği gibi kullanılır ve yeniden sıralama run sayısını değiştirir.
Rastgelelik ne zaman reddedilir?
Seçilen alfa için \(|Z|\) normal kritik değerden kesinlikle büyük olduğunda; bu, p-değerinin alfa'dan küçük olmasıyla eşdeğerdir.
Kaynaklar
- 1.3.5.13. Runs Test for Detecting Non-randomness, NIST/SEMATECH e-Handbook of Statistical Methods