Harcama Çarpanı Hesaplama Aracı

Harcama Çarpanı Hesaplama Aracı

Lider AI Skill PRO

Hesaplamaya Girin

Ek gelirin harcanan oranı (0 ile 1 arası), örn. 0,8
Başlangıç enjeksiyonu / otonom harcamadaki değişim (örn. 1000000)

Sonuç

Harcama Çarpanı
5
başlangıçtaki harcama değişiminin katı
Marjinal Tasarruf Eğilimi (MPS) 0,2
GSYİH'deki Toplam Değişim 5.000.000

Formül

ΔGDP=k×Harcamadaki Değişimburada{k=11−MPCMPS=1−MPC\begin{gathered} \Delta \text{GDP} = k \times \text{Harcamadaki Değişim} \\[1.5em] \text{burada}\quad \left\{ \begin{aligned} k &= \dfrac{1}{1 - \text{MPC}} \\ \text{MPS} &= 1 - \text{MPC} \end{aligned} \right. \end{gathered}
Kullanım istatistikleri

Reklam

Bu sayfadaki bir hatayı bildir

Harcama Çarpanı Nedir?

Harcama çarpanı (Keynesyen çarpan ya da maliye çarpanı olarak da bilinir), harcamadaki başlangıç değişimine karşılık ekonomik üretimin toplamda ne kadar değiştiğini ölçer. Bir hane, işletme ya da devlet fazladan bir lira harcadığında, o lira bir başkasının geliri hâline gelir; o kişi de bu gelirin bir kısmını yeniden harcar ve ekonomide adeta dalga dalga yayılan bir etki doğar. Çarpan, işte bu dalganın toplam büyüklüğünü gösterir.

İlk harcama enjeksiyonunun giderek küçülen harcama turları oluşturduğunu gösteren düz diyagram
İlk harcama enjeksiyonu, giderek küçülen turlar halinde ekonomiye yayılır.

Bu Aracı Nasıl Kullanırsınız?

Önce Marjinal Tüketim Eğilimi (MPC) değerini girin; bu, ek gelirin her bir liralık kısmından tasarruf edilmek yerine harcanan oranı ifade eder (0 ile 1 arasında bir değer). Ardından harcamadaki değişimi (yani başlangıçtaki enjeksiyonu) yazın. Hesap aracı; çarpanı, buradan türeyen marjinal tasarruf eğilimini (MPS) ve GSYİH'deki tahmini toplam değişimi gösterir.

Formül Açıklaması

Çarpan şöyle hesaplanır: \(k = \dfrac{1}{1 - \text{MPC}}\). MPC + MPS = 1 olduğundan bu eşitlik aynı zamanda \(k = \dfrac{1}{\text{MPS}}\) anlamına gelir. MPC ne kadar yüksekse, her liranın daha büyük bölümü yeniden harcanır ve çarpan da o ölçüde büyür. Üretim üzerindeki toplam etki ise aşağıdaki formülle bulunur.

$$\Delta \text{GSYİH} = k \times \Delta\text{harcama}$$
Reklam
MTE, MTT ve çarpan arasındaki ilişkiyi gösteren çarpan formülünün düz diyagramı
Çarpan, 1 bölü (1 eksi MTE) ya da 1 bölü MTT'ye eşittir.

Örnek Hesaplama

Diyelim ki MPC 0,8 ve devlet harcamalarını 1.000.000 $ artırdı. Bu durumda MPS, \(1 - 0{,}8 = 0{,}2\) olur; dolayısıyla çarpan \(1 / 0{,}2 = 5\)'tir. GSYİH'deki toplam değişim de aşağıdaki gibi olur.

$$5 \times 1.000.000\ \$ = 5.000.000\ \$$$

Başlangıçtaki enjeksiyon, ekonomide dolaşırken beş katına çıkar.

Farklı MPC Değerlerinde Çarpan

Tablo, sabit bir 1.000.000 $ başlangıç harcama değişikliğine basit Keynesçi çarpanı \(k = \frac{1}{1-\text{MPC}}\) uygular. Marjinal tasarruf eğilimi \(\text{MPS} = 1 - \text{MPC}\) şeklindedir.

MPC MPS Çarpan (1/(1−MPC)) 1.000.000 $ için toplam GSYH değişimi
0.50 0.50 2 2.000.000 $
0.60 0.40 2.5 2.500.000 $
0.70 0.30 3.33 3.333.333 $
0.75 0.25 4 4.000.000 $
0.80 0.20 5 $5.000.000
0.90 0.10 10 10.000.000 $
0.95 0.05 20 20.000.000 $

İlişki doğrusal değildir. MPC'yi 0,50'den 0,60'a çıkarmak çarpana yalnızca 0,5 ekler. 0,90'dan 0,95'e çıkarmak ise 10 ekler. MPC 1'e yaklaştıkça \(1-\text{MPC}\) paydası 0'a yaklaşır ve bu basit modelde çarpan sınırsız biçimde büyür.

Temel Terimler ve Tanımlar

  • Marjinal tüketim eğilimi (MPC): ek gelirin her biriminden tüketime harcanan kesir. Değeri 0 ile 1 arasındadır.
  • Marjinal tasarruf eğilimi (MPS): ek gelirin her biriminden tasarruf edilen kesir. Gelir ya tüketilir ya da tasarruf edildiğinden \(\text{MPC} + \text{MPS} = 1\) olur.
  • Harcama (maliye/Keynesçi) çarpanı: toplam çıktı (GSYH) değişiminin başlangıç harcama değişimine oranı. Basit modelde \(\frac{1}{1-\text{MPC}} = \frac{1}{\text{MPS}}\) olur.
  • Özerk harcama: mevcut gelire bağlı olmayan harcama; örneğin bazı kamu alımları, temel yatırım veya asgari düzeyde tüketim.
  • Enjeksiyon: yatırım, kamu harcaması veya ihracat gibi gelir dolaşım akışına eklenen para.
  • Sızıntı (çekiliş): tasarruf, vergi ve ithalat olarak gelir dolaşım akışından çıkarılan para. Sızıntılar her harcama turunun büyüklüğünü azaltır.
  • Gayri safi yurt içi hasıla (GSYH): bir ekonomide belirli bir dönemde, genellikle bir yıl veya bir çeyrekte, üretilen nihai mal ve hizmetlerin toplam piyasa değeri.
Reklam

Çarpan Sonucunun Yorumlanması

\(k\) çarpanı, bu basit modelde her 1 $ başlangıç harcamasının toplam çıktıda \(k\) $ artışa yol açtığı anlamına gelir. Başlangıç harcaması diğerleri için gelir olur. Bunların MPC oranındaki kısmını harcamaları, bu da yine başkaları için gelir olur ve süreç böyle devam eder. Toplam, \(1 + \text{MPC} + \text{MPC}^2 + \dots = \frac{1}{1-\text{MPC}}\) geometrik serisidir.

1 çarpanı MPC = 0 ile eşleşir. Hiçbir şey yeniden harcanmaz, dolayısıyla bir yayılma etkisi olmaz ve GSYH'deki toplam değişim başlangıç harcama değişimine eşit olur.

Bu hesaplayıcı; vergi, ithalat ve fiyat ya da faiz oranı tepkisi olmayan basit kapalı ekonomi modelini kullanır. Gerçek dünyadaki çarpanlar genellikle bu formülün öngördüğünden daha düşüktür; çünkü vergiler, tasarruf, ithalat ve özel harcamaların dışlanması her harcama turunu azaltır. Etkinin büyüklüğü ayrıca ekonomik koşullara bağlıdır.

Yaygın bir genişletme, orantılı bir vergi oranı \(t\) içerir: \(k = \frac{1}{1 - \text{MPC}(1-t)}\). Örneğin MPC = 0,8 ve t = 0,25 için \(\text{MPC}(1-t) = 0.8 \times 0.75 = 0.6\) olur ve dolayısıyla \(k = \frac{1}{1-0.6} = 2.5\) çıkar. Bu, vergisiz çarpan olan 5'in altındadır.

Sonuçlar bir ders kitabı modelini tanımlar; tahmin, politika önerisi veya finansal tavsiye niteliğinde değildir.

GSYH ve kişi başına GSYH: Türkiye

Türkiye için resmi GSYH ve nüfus verileri, otomatik güncellenir. Yukarıdaki formülü gerçek sayılarla uygular.

Kişi başına GSYH 2025
18.599 USD
GSYH 2025
1.597 milyar USD
Nüfus 2025
85,88 milyon

Son değişim Arttı +%17,0 2025: 18.599 USD; 2024 döneminde 15.893 USD. Bu değişimi CalculatorLib yayımlanan iki rakamdan hesaplar.

2025 yılında Türkiye GSYH’si 1.597 milyar USD, nüfusu 85,88 milyondu: 1.597 milyar ÷ 85,88 milyon = kişi başına 18.599 USD.

GSYH deflatörü 2025: nominal GSYH 63.021 milyar TRY ÷ reel GSYH 2.421 milyar TRY × 100 = 2.602,68.

Kişi başına GSYH (USD) · Türkiye
YılGSYH (milyar USD)Nüfus (milyon)Kişi başına GSYH (USD)GSYH deflatörü
20251.59785,8818.5992.602,7
20241.35985,5215.8931.907,8
20231.14185,3313.3751.197,7
2022926,1084,9810.898711,8
2021839,9484,159.982364,0
2020733,6383,388.798281,5
2019775,8582,589.395245,4
2018788,3681,419.684214,9
2017863,8780,3110.756184,1
2016870,8279,2810.984165,7

Türkiye ve diğer ülkeler

Kişi başına GSYH, cari ABD doları — her ülkenin yayımlanmış en son yılı.

  1. Amerika Birleşik Devletleri 90.027 USD (2025)
  2. Fransa 48.986 USD (2025)
  3. Güney Kore 36.227 USD (2025)
  4. Japonya 35.951 USD (2025)
  5. Suudi Arabistan 34.537 USD (2025)
  6. Türkiye 18.599 USD (2025)
  7. Rusya 17.547 USD (2025)
  8. Dünya 14.406 USD (2025)
  9. Meksika 13.889 USD (2025)
  10. Çin 13.862 USD (2025)
  11. Vietnam 5.066 USD (2025)
  12. Hindistan 2.702 USD (2025)

Tayvan için henüz yayımlanmış bir rakam yok.

Satırlar arasında yıllar farklı olabilir: her rakam kendi yılıyla gösterilir. Her ülke için aynı Dünya Bankası göstergesi.

En son veri: 2025 Veriler 2026-10-17 tarihinde güncellendi · güncel

Kaynak: The World Bank Group CC BY 4.0; World Bank, World Development Indicators CC BY 4.0

GSYH ÷ nüfus örneği ve nominal ile reel GSYH’den elde edilen GSYH deflatörü bu verilerden CalculatorLib tarafından hesaplanmıştır.

Kaynak ayrıntıları ve yöntem

Türkiye GSYH: tüm rakamlar ve geçmiş

Sıkça Sorulan Sorular

Yüksek MPC daha büyük bir çarpan mı verir? Evet. MPC 1'e ne kadar yaklaşırsa, her turda yeniden harcanan gelir o kadar artar ve çarpan büyür.

MPC tam olarak 1 olursa ne olur? Formül sıfıra bölme durumuna girer ve sonsuz bir çarpan ortaya çıkar; bu gerçekçi olmadığından bu araç MPC'yi 1'in hemen altında sınırlandırır.

Bu, gerçek dünyaya dair bir tahmin midir? Bu basitleştirilmiş bir modeldir. Gerçek çarpanlar; vergiler, ithalat, faiz oranları ve kapasite kısıtları gibi etkenlerden etkilenir ve bunlar sonucu küçültebilir.

Son güncelleme:

Finansal kategorisinde en popüler

Tüm Finansal hesap makinelerini gör