Số nhân chi tiêu là gì?
Số nhân chi tiêu (còn gọi là số nhân Keynes hay số nhân tài khóa) cho biết tổng sản lượng của nền kinh tế thay đổi bao nhiêu khi có một thay đổi ban đầu trong chi tiêu. Khi một hộ gia đình, doanh nghiệp hay chính phủ chi thêm một đồng, đồng tiền đó trở thành thu nhập của người khác, và người này lại tiếp tục chi một phần ra ngoài — tạo nên hiệu ứng lan tỏa khắp nền kinh tế. Số nhân chính là thước đo độ lớn tích lũy của hiệu ứng lan tỏa đó.
Cách sử dụng công cụ
Hãy nhập Khuynh hướng tiêu dùng cận biên (MPC) — tức tỷ lệ phần thu nhập tăng thêm được đem ra chi tiêu thay vì tiết kiệm (giá trị nằm trong khoảng từ 0 đến 1). Tiếp theo, nhập mức thay đổi chi tiêu (khoản bơm vào ban đầu). Công cụ sẽ trả về số nhân, khuynh hướng tiết kiệm cận biên (MPS) tương ứng, cùng với tổng mức thay đổi GDP ước tính.
Giải thích công thức
Số nhân được tính bằng \(k = \frac{1}{1 - \text{MPC}}\). Vì \(\text{MPC} + \text{MPS} = 1\), công thức này cũng tương đương với \(k = \frac{1}{\text{MPS}}\). MPC càng cao nghĩa là phần lớn mỗi đồng được tái chi tiêu, nên số nhân càng lớn. Tổng tác động lên sản lượng khi đó là:
$$\Delta \text{GDP} = k \times \text{Change in Spending}$$
Ví dụ minh họa
Giả sử MPC bằng 0,8 và chính phủ tăng chi tiêu thêm 1.000.000 USD. Khi đó \(\text{MPS} = 1 - 0{,}8 = 0{,}2\), nên số nhân là \(\frac{1}{0{,}2} = 5\). Tổng mức thay đổi GDP sẽ là:
$$5 \times 1.000.000 \text{ USD} = 5.000.000 \text{ USD}$$Khoản bơm ban đầu được nhân lên gấp năm lần khi luân chuyển qua nền kinh tế.
Câu hỏi thường gặp
MPC càng cao thì số nhân càng lớn phải không? Đúng vậy. MPC càng tiến gần đến 1 thì càng nhiều thu nhập được tái chi tiêu ở mỗi vòng, tạo ra số nhân lớn hơn.
Nếu MPC bằng 1 thì sao? Khi đó công thức sẽ chia cho 0, ngụ ý số nhân vô hạn — điều này không thực tế, nên công cụ giới hạn MPC ở mức ngay dưới 1.
Đây có phải là dự báo cho thực tế không? Đây chỉ là một mô hình đơn giản hóa. Số nhân trong thực tế còn chịu ảnh hưởng bởi thuế, nhập khẩu, lãi suất và các giới hạn về năng lực sản xuất — những yếu tố có thể làm giảm tác động.
