Para Çarpanı Nedir?
Para çarpanı, kısmi rezerv esasına dayanan bir bankacılık sistemine eklenen her yeni rezerv birimine karşılık para arzının ne kadar genişleyebileceğini gösterir. Bankaların mevduatın yalnızca bir kısmını rezerv olarak tutması gerektiğinde, geri kalan kısım kredi olarak verilir, yeniden mevduata dönüşür ve tekrar kredi olarak kullandırılır; böylece başlangıçtaki mevduat ekonomi içinde katlanarak çoğalır. Çarpan, bu genişlemenin teorik üst sınırını ifade eder.
Bu Aracı Nasıl Kullanırsınız?
Zorunlu karşılık oranını yüzde olarak girin (örneğin %10'luk bir oran için 10 yazın). İsterseniz bir ilk mevduat tutarı da girerek bankacılık sisteminin bu tutardan toplamda ne kadar para yaratabileceğini görebilirsiniz. Hesaplayıcı; çarpanı, ortaya çıkan toplam para arzını ve ilk mevduatın ötesinde yaratılan yeni parayı gösterir.
Formülün Açıklaması
Para çarpanı, ondalık olarak ifade edilen zorunlu karşılık oranının 1'e bölünmesiyle bulunur: \(m = 1 / rr\). %10'luk bir karşılık oranı (\(rr = 0{,}10\)), çarpanı 10 yapar; yani 1 birim rezerv, 10 birime kadar mevduatı destekleyebilir. \(D\) tutarındaki bir mevduattan yaratılan toplam para \(M = D \times m\) şeklinde hesaplanır ve yaratılan yeni para \(M - D\) kadardır.
$$m = \frac{1}{\dfrac{\text{Reserve Ratio (\%)}}{100}}$$$$\text{Total Money} = \text{Initial Deposit} \times m$$Örnek Hesaplama
Zorunlu karşılık oranının %10 olduğunu ve bir müşterinin 1.000 $ yatırdığını varsayalım. Çarpan \(1 / 0{,}10 = 10\)'dur. Yaratılan toplam para arzı $$1.000\ \$ \times 10 = 10.000\ \$$$ olur; bunun 9.000 $'lık kısmı, bankacılık sistemi genelinde tekrarlanan kredilendirme yoluyla yaratılan yeni paradır.
Sıkça Sorulan Sorular
Çarpana uygulamada her zaman ulaşılır mı? Hayır. Bu yalnızca teorik bir üst sınırdır. Gerçek hayattaki genişleme, bankaların elinde tuttuğu fazla rezervler ve halkın bankacılık sistemi dışında tuttuğu nakit nedeniyle sınırlıdır.
Karşılık oranı %0 olursa ne olur? Matematiksel olarak çarpan tanımsız (sonsuz) hale gelir; bu nedenle hesaplayıcı 0'dan büyük bir oran ister.
Düşük karşılık oranı çarpanı artırır mı? Evet. Daha küçük bir zorunlu karşılık oranı, bankaların daha fazla kredi vermesine olanak tanır; bu da çarpanı ve para arzındaki genişlemeyi yükseltir.
