Công cụ này làm được gì
Đây là máy tính phép toán đơn giản với hai số hạng. Bạn nhập số thứ nhất, chọn phép tính (cộng, trừ, nhân hoặc chia), nhập số thứ hai và nhận ngay kết quả. Cả hai số hạng đều chấp nhận số nguyên, số thập phân, số âm và cả ký hiệu khoa học như -3.5e2 hoặc 4.7E-9. Bạn cũng có thể tùy chọn làm tròn kết quả đến một số chữ số thập phân nhất định, hoặc đến hàng chục, hàng trăm, hàng nghìn gần nhất.
Cách sử dụng
Nhập Số hạng 1, chọn Phép tính, nhập Số hạng 2 rồi chọn kiểu Làm tròn. Hãy để mục Làm tròn ở "Không làm tròn" nếu muốn xem kết quả với độ chính xác đầy đủ. Phép chia cho 0 không được phép thực hiện và sẽ trả về thông báo "không xác định" thay vì vô cực.
Giải thích công thức
Gọi a = Số hạng 1 và b = Số hạng 2. Kết quả ban đầu là \(a + b\), \(a - b\), \(a \times b\) hoặc \(a / b\) tùy theo phép tính bạn chọn. Nếu chọn số mũ làm tròn d, kết quả sẽ trở thành $$\text{round}(\text{kết quả} \times 10^{d}) / 10^{d},$$ theo quy tắc làm tròn lên ở số 5. Giá trị d dương giữ lại bấy nhiêu chữ số thập phân; \(d = 0\) cho ra số nguyên gần nhất; còn giá trị d âm (-1, -2, -3) sẽ làm tròn đến hàng chục, hàng trăm hoặc hàng nghìn gần nhất.
Ví dụ minh họa
Tính 45.678 nhân 3, làm tròn đến 2 chữ số thập phân. Kết quả ban đầu = 137.034. Với \(d = 2\), hệ số = 100, nên $$\text{round}(137.034 \times 100) / 100 = \text{round}(13703.4) / 100 = 13703 / 100 = \mathbf{137.03}.$$
Các ví dụ minh họa thêm
1. Phép chia với làm tròn theo lũy thừa âm
Chia 1234.5 cho 7 và làm tròn đến hàng chục gần nhất (số mũ làm tròn d = -1).
- Thương thô: \(1234.5 \div 7 = 176.357142857\ldots\) (kiểm tra: \(7 \times 176 = 1232\), số dư \(2.5\), và \(2.5 \div 7 \approx 0.3571\)).
- Làm tròn đến hàng chục gần nhất: \(176.357\ldots \div 10 = 17.6357\ldots\), làm tròn thành 18.
- Nhân ngược lại: \(18 \times 10 = \)180.
2. Ký hiệu khoa học
Nhân 6.02e23 với 2e-3.
- Nhân các hệ số: \(6.02 \times 2 = 12.04\).
- Cộng các số mũ: \(23 + (-3) = 20\), được \(12.04 \times 10^{20}\).
- Chuẩn hóa về một chữ số trước dấu thập phân: \(12.04 \times 10^{20} = 1.204 \times 10^{21}\), hay 1.204e21.
3. Phép trừ với số hạng âm
Tính \(-12.5 - (-4.75)\).
- Trừ một số âm giống như cộng với số đối của nó: \(-12.5 + 4.75\).
- Hai dấu khác nhau, nên lấy trị tuyệt đối lớn trừ đi trị tuyệt đối nhỏ: \(12.5 - 4.75 = 7.75\).
- Số có trị tuyệt đối lớn hơn là số âm, nên kết quả là -7.75.
Thêm: trường hợp 0.1 + 0.2 trong số dấu phẩy động
Trong số dấu phẩy động nhị phân, \(0.1 + 0.2\) được lưu là \(0.30000000000000004\). Làm tròn đến 2 chữ số thập phân (d = 2) xét chữ số thập phân thứ ba, là 0, nên giá trị giữ nguyên là 0.30. Việc làm tròn loại bỏ sai số biểu diễn nhỏ và cho ra kết quả như mong đợi.
So sánh các tùy chọn làm tròn
Bảng cho thấy cùng một kết quả thô, 12345.6789, dưới từng tùy chọn làm tròn sử dụng quy tắc làm tròn nửa lên (round-half-up).
| Tùy chọn làm tròn | Số mũ d | Kết quả | Lý do |
|---|---|---|---|
| Không làm tròn | — | 12345.6789 | Không áp dụng làm tròn |
| 3 chữ số thập phân | 3 | 12345.679 | Chữ số thập phân thứ 4 là 9, nên làm tròn lên |
| 2 chữ số thập phân | 2 | 12345.68 | Chữ số thập phân thứ 3 là 7, nên làm tròn lên |
| 1 chữ số thập phân | 1 | 12345.7 | Chữ số thập phân thứ 2 là 6, nên làm tròn lên |
| 0 chữ số thập phân (số nguyên) | 0 | 12346 | .6789 lớn hơn hoặc bằng .5, nên làm tròn lên |
| Đến hàng chục gần nhất | -1 | 12350 | 1234.56789 làm tròn thành 1235, rồi ×10 |
| Đến hàng trăm gần nhất | -2 | 12300 | 123.456789 làm tròn thành 123, rồi ×100 |
| Đến hàng nghìn gần nhất | -3 | 12000 | 12.345679 làm tròn thành 12, rồi ×1000 |
Số âm đúng ở .5: làm tròn nửa lên nghĩa là trường hợp đúng giữa luôn hướng về vô cực dương (giá trị lớn hơn). Vì vậy 2.5 làm tròn thành 3, nhưng -2.5 làm tròn thành -2, không phải -3. Một giá trị âm không đúng giữa, chẳng hạn -2.6, vẫn làm tròn thành -3. Một số quy ước khác (như làm tròn nửa ra xa số 0) sẽ cho -3 với -2.5, nên kết quả có thể khác các công cụ khác ở trường hợp đúng giữa.
Thuật ngữ chính
- Toán hạng (Operand)
- Một số mà phép toán thực hiện trên đó. Máy tính này nhận hai toán hạng: Toán hạng 1 và Toán hạng 2.
- Toán tử (Operator)
- Phép toán áp dụng cho các toán hạng: cộng, trừ, nhân hoặc chia.
- Số nguyên và số thập phân
- Số nguyên là số đếm đủ không có phần thập phân (như -3, 0 hoặc 42). Số thập phân có phần lẻ sau dấu thập phân (như 3.14 hoặc -0.5).
- Ký hiệu khoa học
- Cách viết số dưới dạng \(a \times 10^{n}\), trong đó \(a\) là hệ số và \(n\) là số mũ nguyên. Trong ký hiệu e/E, 6.02e23 có nghĩa là \(6.02 \times 10^{23}\) và 2e-3 có nghĩa là \(2 \times 10^{-3} = 0.002\).
- Số mũ làm tròn d
- Lũy thừa của mười xác định vị trí làm tròn. Kết quả được làm tròn đến bội số của \(10^{-d}\). Số d dương giữ d chữ số thập phân (d = 2 là hàng phần trăm). d = 0 cho số nguyên. d âm làm tròn đến hàng chục (-1), hàng trăm (-2) hoặc hàng nghìn (-3).
- Làm tròn nửa lên (round-half-up)
- Quy tắc làm tròn trong đó giá trị nằm đúng giữa hai giá trị ứng viên sẽ được làm tròn về giá trị lớn hơn. Vì vậy 2.5 thành 3 và -2.5 thành -2.
- Sai số biểu diễn dấu phẩy động
- Máy tính lưu hầu hết số thập phân dưới dạng xấp xỉ nhị phân, nên một số giá trị không thể lưu chính xác. Ví dụ, \(0.1 + 0.2\) cho ra 0.30000000000000004. Làm tròn đến số chữ số thập phân hợp lý sẽ che đi sai số nhỏ này.
- Không xác định (chia cho 0)
- Chia bất kỳ số nào cho 0 không có kết quả số hợp lệ, nên máy tính báo là không xác định thay vì trả về một số.
Câu hỏi thường gặp
Tôi có thể nhập số âm không? Có, bạn chỉ cần thêm dấu trừ ở phía trước, ví dụ -12.5.
Còn các số rất lớn hoặc rất nhỏ thì sao? Hãy dùng ký hiệu khoa học như 6.02e23 hoặc 1.6E-19; cả hai số hạng đều hỗ trợ.
Vì sao cần làm tròn? Phép tính dấu phẩy động (floating-point) đôi khi tạo ra sai số biểu diễn rất nhỏ (ví dụ 0.1 + 0.2). Việc làm tròn đến một số chữ số cố định giúp kết quả hiển thị gọn gàng hơn.