Bu hesaplama aracı ne işe yarar?
Bu, iki sayı üzerinde işlem yapan basit bir aritmetik aracıdır. İlk sayıyı girin, bir işlem seçin (toplama, çıkarma, çarpma veya bölme), ikinci sayıyı girin; sonuç anında karşınızda. Her iki sayı da tam sayı, ondalık, negatif değer ve -3.5e2 ya da 4.7E-9 gibi bilimsel gösterim kabul eder. Dilerseniz sonucu belirli bir ondalık basamağa ya da en yakın ona, yüze veya bine yuvarlayabilirsiniz.
Nasıl kullanılır?
1. Sayıyı yazın, İşlem'i seçin, 2. Sayıyı yazın ve bir Yuvarlama seçeneği belirleyin. Sonucu tam hassasiyetle görmek için Yuvarlama'yı "Yuvarlama Yapma" konumunda bırakın. Sıfıra bölmeye izin verilmez; sonsuzluk yerine "tanımsız" mesajı görüntülenir.
Formül açıklaması
\(a\) = 1. Sayı ve \(b\) = 2. Sayı olsun. Ham sonuç, seçtiğiniz işleme göre \(a + b\), \(a - b\), \(a \times b\) ya da \(a / b\) olur. Bir yuvarlama üssü \(d\) seçilirse sonuç, en yakın değere yuvarlama (yarıyı yukarı yuvarlama) yöntemiyle $$\text{round}(\text{sonuç} \times 10^{d}) / 10^{d}$$ şeklinde hesaplanır. Pozitif bir \(d\), o kadar ondalık basamak bırakır; \(d = 0\) en yakın tam sayıyı verir; negatif \(d\) değerleri (-1, -2, -3) ise en yakın 10, 100 veya 1000'e yuvarlar.
Örnek hesaplama
45.678 sayısını 3 ile çarpıp 2 ondalık basamağa yuvarlayalım. Ham sonuç = 137.034. \(d = 2\) için çarpan 100 olur; dolayısıyla $$\text{round}(137.034 \times 100) / 100 = \text{round}(13703.4) / 100 = 13703 / 100 = \mathbf{137.03}.$$
Daha Fazla Çözümlü Örnek
1. Negatif üslü basamağa yuvarlama ile bölme
1234,5 sayısını 7'ye bölün ve en yakın 10'a yuvarlayın (yuvarlama üssü d = -1).
- Ham bölüm: \(1234.5 \div 7 = 176.357142857\ldots\) (kontrol: \(7 \times 176 = 1232\), kalan \(2.5\) ve \(2.5 \div 7 \approx 0.3571\)).
- En yakın 10'a yuvarlayın: \(176.357\ldots \div 10 = 17.6357\ldots\), bu da 18'e yuvarlanır.
- Geri çarpın: \(18 \times 10 = \)180.
2. Bilimsel gösterim
6.02e23 sayısını 2e-3 ile çarpın.
- Katsayıları çarpın: \(6.02 \times 2 = 12.04\).
- Üsleri toplayın: \(23 + (-3) = 20\), bu da \(12.04 \times 10^{20}\) sonucunu verir.
- Ondalık noktasından önce tek basamak olacak şekilde normalleştirin: \(12.04 \times 10^{20} = 1.204 \times 10^{21}\), yani 1.204e21.
3. Negatif işlenen ile çıkarma
\(-12.5 - (-4.75)\) işlemini hesaplayın.
- Negatif bir sayıyı çıkarmak, onun zıddını toplamakla aynıdır: \(-12.5 + 4.75\).
- İşaretler farklı olduğu için, küçük mutlak değeri büyük olandan çıkarın: \(12.5 - 4.75 = 7.75\).
- Büyük mutlak değerli sayı negatif olduğundan sonuç -7.75 olur.
Bonus: 0.1 + 0.2 kayan noktalı sayı durumu
İkili kayan nokta gösteriminde \(0.1 + 0.2\), \(0.30000000000000004\) olarak saklanır. Virgülden sonra 2 basamağa yuvarlama (d = 2) üçüncü ondalık basamağa, yani 0'a bakar, bu yüzden değer 0.30 olarak kalır. Yuvarlama, bu küçük gösterim hatasını ortadan kaldırır ve beklenen sonucu verir.
Yuvarlama Seçeneklerinin Karşılaştırması
Tablo, aynı ham sonuç olan 12345.6789'un yukarı yuvarlama (round-half-up) kuralıyla her yuvarlama seçeneğinde nasıl göründüğünü gösterir.
| Yuvarlama seçeneği | Üs d | Çıktı | Gerekçe |
|---|---|---|---|
| Yok | — | 12345.6789 | Yuvarlama uygulanmadı |
| 3 ondalık | 3 | 12345.679 | 4. ondalık basamak 9, bu yüzden yukarı yuvarla |
| 2 ondalık | 2 | 12345.68 | 3. ondalık basamak 7, bu yüzden yukarı yuvarla |
| 1 ondalık | 1 | 12345.7 | 2. ondalık basamak 6, bu yüzden yukarı yuvarla |
| 0 ondalık (tam sayı) | 0 | 12346 | .6789 en az .5 olduğu için yukarı yuvarla |
| En yakın 10 | -1 | 12350 | 1234.56789, 1235'e yuvarlanır, sonra ×10 |
| En yakın 100 | -2 | 12300 | 123.456789, 123'e yuvarlanır, sonra ×100 |
| En yakın 1000 | -3 | 12000 | 12.345679, 12'ye yuvarlanır, sonra ×1000 |
Tam .5 olan negatif sayılar: yukarı yuvarlama kuralında, tam ortada kalan değer her zaman daha büyük olan değere (pozitif sonsuza doğru) yuvarlanır. Bu nedenle 2.5, 3'e yuvarlanır; ancak -2.5, -3 değil -2'ye yuvarlanır. -2.6 gibi tam ortada olmayan negatif bir değer ise yine -3'e yuvarlanır. Diğer bazı kurallar (sıfırdan uzağa yuvarlama gibi) -2.5 için -3 verir, bu yüzden tam ortadaki değerlerde sonuçlar diğer araçlardan farklı olabilir.
Temel Terimler
- İşlenen (Operand)
- İşlemin üzerinde uygulandığı sayı. Bu hesaplayıcı iki tane alır: İşlenen 1 ve İşlenen 2.
- İşleç (Operator)
- İşlenenlere uygulanan işlem: toplama, çıkarma, çarpma veya bölme.
- Tam sayı ve ondalık sayı
- Tam sayı, kesirli kısmı olmayan bir tam sayıdır (örneğin -3, 0 veya 42). Ondalık sayı ise ondalık noktasından sonra kesirli bir kısma sahiptir (örneğin 3.14 veya -0.5).
- Bilimsel gösterim
- Sayıların \(a \times 10^{n}\) biçiminde yazılmasıdır; burada \(a\) katsayı, \(n\) ise tam sayı üstüdür. e/E gösteriminde 6.02e23, \(6.02 \times 10^{23}\) anlamına gelir; 2e-3 ise \(2 \times 10^{-3} = 0.002\) anlamına gelir.
- Yuvarlama üssü d
- Yuvarlama basamağını belirleyen on üssüdür. Sonuç, \(10^{-d}\) değerinin katına yuvarlanır. Pozitif d, d ondalık basamak tutar (d = 2 yüzdelik basamağa kadar verir). d = 0 bir tam sayı verir. Negatif d ise onlara (-1), yüzlere (-2) veya binlere (-3) yuvarlar.
- Yukarı yuvarlama (round-half-up)
- İki aday değerin tam ortasında kalan bir değerin daha büyük olana yuvarlandığı kuraldır. Yani 2.5, 3 olur; -2.5 ise -2 olur.
- Kayan noktalı gösterim hatası
- Bilgisayarlar çoğu ondalık sayıyı ikili yaklaşımlar olarak saklar, bu nedenle bazı değerler tam olarak saklanamaz. Örneğin \(0.1 + 0.2\), 0.30000000000000004 sonucunu verir. Uygun sayıda basamağa yuvarlamak bu küçük hatayı gizler.
- Tanımsız (sıfıra bölme)
- Herhangi bir sayının 0'a bölünmesinin geçerli bir sayısal sonucu yoktur, bu nedenle hesaplayıcı bir sayı döndürmek yerine sonucu tanımsız olarak bildirir.
Sıkça Sorulan Sorular
Negatif sayı girebilir miyim? Evet, sayının başına bir eksi işareti koymanız yeterli; örneğin -12.5.
Çok büyük ya da çok küçük sayılarda ne olur? 6.02e23 veya 1.6E-19 gibi bilimsel gösterim kullanın; her iki alan da bunu destekler.
Yuvarlama neden gerekir? Kayan nokta aritmetiği küçük gösterim hatalarına yol açabilir (örneğin 0.1 + 0.2). Belirli bir basamağa yuvarlamak, sonucun ekranda temiz görünmesini sağlar.