Công cụ này làm gì
Công cụ giúp bạn liệt kê các năm nhuận từ một năm bắt đầu mà bạn chọn trở đi, theo quy tắc chuẩn của lịch Gregory (lịch dương đang dùng phổ biến hiện nay). Bạn chỉ cần nhập năm bắt đầu là 1582 SCN trở về sau (đây là năm lịch Gregory ra đời) và chọn số lượng năm nhuận muốn xem: 10, 100, 500 hoặc 1000. Kết quả là một danh sách các năm được đánh số thứ tự, sắp xếp từ nhỏ đến lớn, bắt đầu từ năm nhuận đầu tiên lớn hơn hoặc bằng năm bạn nhập.
Cách sử dụng
Hãy nhập năm bắt đầu (ví dụ 2020) và chọn số lượng năm muốn liệt kê. Nếu chính năm bắt đầu đã là năm nhuận thì nó sẽ là mục đầu tiên trong danh sách. Công cụ tiếp tục quét từng năm về sau cho đến khi thu thập đủ đúng số năm nhuận bạn yêu cầu, vì vậy con số càng lớn thì danh sách càng kéo dài tới tương lai xa hơn.
Giải thích công thức
Một năm là năm nhuận khi nó chia hết cho 4, với một ngoại lệ: những năm chia hết cho 100 thì KHÔNG phải năm nhuận, trừ khi chúng cũng chia hết cho 400. Như vậy 1600, 2000 và 2400 là năm nhuận, còn 1700, 1800, 1900, 2100, 2200 và 2300 là năm thường. Diễn đạt chính xác:
$$\text{Leap}(Y) \iff \left(Y \bmod 4 = 0\right) \,\wedge\, \left(Y \bmod 100 \neq 0 \,\vee\, Y \bmod 400 = 0\right)$$$$\begin{gathered} \text{Leap}(Y) \iff \left(Y \bmod 4 = 0\right) \,\wedge\, \left(Y \bmod 100 \neq 0 \,\vee\, Y \bmod 400 = 0\right) \\[1.5em] \text{where}\quad \left\{ \begin{aligned} Y &\ge \text{Start year} \ge 1582 \\ N &= \text{Number of entries} \end{aligned} \right. \end{gathered}$$
Ví dụ minh họa
Với năm bắt đầu là 2020 và 10 mục, kết quả sẽ là: 2020, 2024, 2028, 2032, 2036, 2040, 2044, 2048, 2052, 2056. Hãy để ý cách hoạt động của ngoại lệ năm tròn thế kỷ: nếu bắt đầu từ năm 2096, danh sách sẽ là 2096, 2104, 2108, 2112, 2116 — năm 2100 bị bỏ qua vì nó chia hết cho 100 nhưng không chia hết cho 400.
Năm thế kỷ: Nhuận hay Thường?
Theo quy tắc Gregory, một năm chia hết cho 100 chỉ là năm nhuận khi nó cũng chia hết cho 400. Bảng áp dụng quy tắc này cho mọi năm thế kỷ từ 1600 đến 3000.
| Năm | Chia hết cho 100? | Chia hết cho 400? | Kết quả |
|---|---|---|---|
| 1600 | Có | Có | Nhuận |
| 1700 | Có | Không | Thường |
| 1800 | Có | Không | Thường |
| 1900 | Có | Không | Thường |
| 2000 | Có | Có | Nhuận |
| 2100 | Có | Không | Thường |
| 2200 | Có | Không | Thường |
| 2300 | Có | Không | Thường |
| 2400 | Có | Có | Nhuận |
| 2500 | Có | Không | Thường |
| 2600 | Có | Không | Thường |
| 2700 | Có | Không | Thường |
| 2800 | Có | Có | Nhuận |
| 2900 | Có | Không | Thường |
| 3000 | Có | Không | Thường |
Trong khoảng này chỉ có 1600, 2000, 2400 và 2800 là năm nhuận. Tất cả các năm thế kỷ còn lại là năm thường, dù chúng chia hết cho 4. Đây là lý do danh sách do máy tính tạo ra nhảy từ 2096 sang 2104, không có năm nhuận nào trong 2100.
Thuật ngữ chính và định nghĩa
- Năm nhuận
- Năm lịch có 366 ngày, trong đó tháng Hai có 29 ngày.
- Năm thường
- Năm lịch có 365 ngày, trong đó tháng Hai có 28 ngày.
- Ngày nhuận (ngày chèn thêm)
- Ngày bổ sung được chèn vào lịch để giữ cho lịch khớp với các mùa. Trong lịch Gregory, đó là ngày 29 tháng Hai.
- Lịch Gregory
- Lịch được đưa ra vào tháng 10 năm 1582 dưới thời Giáo hoàng Grêgôriô XIII. Hiện nay đây là lịch dân sự được sử dụng rộng rãi nhất. Các quốc gia áp dụng lịch này vào những thời điểm khác nhau, vì vậy các ngày trước khi một quốc gia áp dụng có thể vẫn theo lịch Julius ở quốc gia đó. Máy tính này áp dụng quy tắc Gregory từ năm 1582 trở đi.
- Lịch Julius
- Lịch La Mã trước đó, do Julius Caesar đưa ra, có năm nhuận cứ mỗi 4 năm và không có ngoại lệ đối với năm thế kỷ. Năm trung bình của nó là 365.25 ngày, hơi dài.
- Năm thế kỷ
- Năm kết thúc bằng 00, chẳng hạn 1900 hoặc 2000. Đây là những năm duy nhất áp dụng ngoại lệ bổ sung của lịch Gregory.
- Tính chia hết / modulo
- Y chia hết cho n khi số dư của Y chia cho n bằng không, viết là \(Y \bmod n = 0\).
- Chu kỳ 400 năm
- Lịch Gregory lặp lại chính xác sau mỗi 400 năm, cả về mẫu năm nhuận lẫn các ngày trong tuần.
Quy tắc máy tính sử dụng là:
$$\text{Nhuận}(Y) \iff \left(Y \bmod 4 = 0\right) \wedge \left(Y \bmod 100 \neq 0 \vee Y \bmod 400 = 0\right)$$
Hằng số lịch Gregory
| Đại lượng | Giá trị |
|---|---|
| Năm thường | 365 ngày |
| Năm nhuận | 366 ngày |
| Số năm nhuận trong mỗi chu kỳ 400 năm | 97 |
| Số năm thường trong mỗi chu kỳ 400 năm | 303 |
| Số ngày trong mỗi chu kỳ 400 năm | 146,097 |
| Năm trung bình theo lịch Gregory | 365.2425 ngày |
| Năm nhiệt đới (xấp xỉ) | 365.2422 ngày |
| Năm Julius | 365.25 ngày |
| Năm bắt đầu áp dụng lịch Gregory trong máy tính | 1582 |
Vì sao mỗi chu kỳ có 97 năm nhuận?
Trong 400 năm có 100 bội số của 4. Loại bỏ 4 năm thế kỷ (bội số của 100), rồi cộng lại 1 năm thế kỷ chia hết cho 400:
$$100 - 4 + 1 = 97$$
Do đó chu kỳ có \(400 - 97 = 303\) năm thường. Độ dài tính bằng ngày là:
$$400 \times 365 + 97 = 146000 + 97 = 146097$$
Độ dài trung bình của năm là:
$$\frac{146097}{400} = 365.2425$$
Con số này dài hơn khoảng 0.0003 ngày so với năm nhiệt đới khoảng 365.2422 ngày. Năm Julius 365.25 ngày dài hơn khoảng 0.0078 ngày, đó là lý do lịch Julius lệch dần so với các mùa và cải cách Gregory được đưa ra. Độ dài chu kỳ 146,097 ngày cũng là bội số chính xác của 7 (20,871 tuần), nên mẫu các ngày trong tuần lặp lại sau mỗi 400 năm.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao năm bắt đầu phải từ 1582 trở đi? Trước cuộc cải cách lịch Gregory vào tháng 10 năm 1582, người ta dùng lịch Julius (Julian), trong đó cứ 4 năm lại có một năm nhuận mà không có ngoại lệ tròn thế kỷ. Do đó nếu áp dụng quy tắc này cho thời điểm sớm hơn sẽ cho kết quả sai về mặt lịch sử.
Năm nhuận có luôn cách nhau đúng 4 năm không? Không. Phần lớn cách nhau 4 năm, nhưng tại những mốc tròn thế kỷ không chia hết cho 400, khoảng cách sẽ giãn ra thành 8 năm.
Công cụ này có dùng được ở mọi nơi không? Có — lịch Gregory là chuẩn dân sự chung trên toàn thế giới, trong đó có Việt Nam, nên quy tắc này áp dụng phổ biến cho các ngày tháng hiện đại.