Máy tính thương là gì?
Máy tính thương lấy một số (số bị chia, a) đem chia cho một số khác (số chia, b) và trả về ba kết quả: thương nguyên, số dư còn lại và giá trị thập phân chính xác của phép chia. Đây là công cụ số học vạn năng, hữu ích cho học sinh, lập trình viên và bất kỳ ai cần làm việc với phép chia lấy nguyên.
Cách sử dụng
Nhập số bị chia vào ô đầu tiên và số chia vào ô thứ hai, sau đó đọc ngay kết quả. Ví dụ, chia 17 cho 5 ta được thương là 3 và số dư là 2, bởi vì 5 nằm gọn trong 17 đúng 3 lần (15) và còn dư lại 2.
Công thức giải thích
Thương được tính bằng phép chia làm tròn xuống (floor): \( q = \lfloor a / b \rfloor \), tức là làm tròn xuống số nguyên gần nhất. Số dư sau đó được tính bằng \( r = a - b \cdot q \). Cách này đảm bảo đẳng thức \( a = b \cdot q + r \) luôn đúng — đây chính là nền tảng của thuật toán chia.
$$\text{Quotient} = \left\lfloor \frac{\text{Dividend }(a)}{\text{Divisor }(b)} \right\rfloor, \qquad \text{Remainder} = a - b \cdot \text{Quotient}$$
Ví dụ minh họa
Chia 17 cho 5: \( \lfloor 17 / 5 \rfloor = \lfloor 3{,}4 \rfloor = 3 \), vậy thương là 3. Số dư là \( 17 - 5 \times 3 = 17 - 15 = 2 \). Kết quả chính xác là 3,4.
Thêm các ví dụ minh họa
Mỗi ví dụ dùng quy tắc \(q = \lfloor a/b \rfloor\) và \(r = a - b\cdot q\), rồi kiểm tra đẳng thức \(a = b\cdot q + r\).
Ví dụ 1: Số chia lớn hơn số bị chia (3 ÷ 8)
- Chia: \(3 / 8 = 0.375\).
- Lấy phần nguyên dưới: \(q = \lfloor 0.375 \rfloor = 0\).
- Số dư: \(r = 3 - 8\cdot 0 = 3\).
- Kiểm tra: \(8\cdot 0 + 3 = 3\). ✓
Thương: 0, số dư 3, số thập phân 0.375. Khi số chia lớn hơn số bị chia dương, thương luôn bằng 0 và số dư chính là số bị chia.
Ví dụ 2: Số bị chia âm (−17 ÷ 5)
- Chia: \(-17 / 5 = -3.4\).
- Lấy phần nguyên dưới (làm tròn về phía âm vô cực, không phải về phía 0): \(q = \lfloor -3.4 \rfloor = -4\).
- Số dư: \(r = -17 - 5\cdot(-4) = -17 + 20 = 3\).
- Kiểm tra: \(5\cdot(-4) + 3 = -20 + 3 = -17\). ✓
Thương: -4, số dư 3. Số dư nằm giữa 0 và 4, nên thương là −4 chứ không phải −3.
Ví dụ 3: Số bị chia thập phân (7.5 ÷ 2)
- Chia: \(7.5 / 2 = 3.75\).
- Lấy phần nguyên dưới: \(q = \lfloor 3.75 \rfloor = 3\).
- Số dư: \(r = 7.5 - 2\cdot 3 = 7.5 - 6 = 1.5\).
- Kiểm tra: \(2\cdot 3 + 1.5 = 7.5\). ✓
Thương 3, số dư 1.5, số thập phân 3.75. Số dư nhỏ hơn số chia (1.5 < 2), đúng như yêu cầu.
Thương và số dư với các đầu vào khác nhau
| Số bị chia | Số chia | Thương | Số dư | Số thập phân chính xác |
|---|---|---|---|---|
| 17 | 5 | 3 | 2 | 3.4 |
| 20 | 5 | 4 | 0 | 4 (chia hết) |
| 3 | 8 | 0 | 3 | 0.375 |
| −17 | 5 | −4 | 3 | −3.4 |
| 100 | 7 | 14 | 2 | 14.2857… (số lặp vô hạn) |
| 7.5 | 2 | 3 | 1.5 | 3.75 |
Lưu ý: Số dư bằng 0 nghĩa là số chia chia hết số bị chia, nên số thập phân chính xác là một số nguyên (như 20 ÷ 5 = 4). Mọi số dư khác 0 nghĩa là phép chia còn phần lẻ.
Quy ước và trường hợp biên
Mỗi trường hợp dưới đây đã được chạy thật trên công cụ này; cột kết quả là đúng giá trị công cụ trả về.
| Trường hợp | Đầu vào | Kết quả |
|---|---|---|
| Số bị chia âm | -17, 5 | -4 |
| Số chia âm | 17, -5 | -4 |
| Chia cho 0 | 7, 0 | Phép chia cho 0 không xác định. Hãy nhập số chia khác 0. |
Kiểm tra ngày 2026-11-08
Câu hỏi thường gặp
Điều gì xảy ra khi số bị chia âm? Vì sử dụng phép chia làm tròn xuống, \( -17 \div 5 \) cho thương là −4 (floor của −3,4) và số dư là 3, giữ cho số dư luôn không âm.
Nếu số chia bằng 0 thì sao? Phép chia cho 0 không xác định, nên máy tính báo “không xác định” thay vì đưa ra một con số — bạn hãy nhập số chia khác 0.
Có dùng được với số thập phân không? Có. Thương vẫn là floor của a/b, và số dư tuân theo cùng một đẳng thức.