Ay ve Güneş'in Gelgit Kuvveti Hesaplayıcısı

Ay ve Güneş'in Gelgit Kuvveti Hesaplayıcısı

Popüler AI Skill PRO

Hesaplamaya Girin

Sabit değerler: G = 6,67430e-11 m³ kg⁻¹ s⁻², Dünya yarıçapı R = 6,371e6 m.

Formül

Fgelgit=2GMRr3burada{G=6.6743×10−11R=6.371×106mM=Ay kütlesi (kg)r=1000·Ay'a uzaklık (km)F_{\text{gelgit}} = \frac{2\,G\,M\,R}{r^{3}} \\[1.5em] \text{burada}\quad \left\{ \begin{aligned} G &= 6.6743 \times 10^{-11} \\ R &= 6.371 \times 10^{6}\ \text{m} \\ M &= \text{Ay kütlesi (kg)} \\ r &= 1000 \cdot \text{Ay'a uzaklık (km)} \end{aligned} \right.
Hesaplama adımlarını göster (3)
  1. Ay yer-berisinde gelgit kuvveti

    Fyer-beri=2GMRrp3burada{M=Ay kütlesi (kg)rp=1000·Ay'a uzaklık (km)(1−Dış-merkezlilik)F_{\text{yer-beri}} = \frac{2\,G\,M\,R}{r_{p}^{3}} \\[1.5em] \text{burada}\quad \left\{ \begin{aligned} M &= \text{Ay kütlesi (kg)} \\ r_{p} &= 1000 \cdot \text{Ay'a uzaklık (km)}\left(1 - \text{Dış-merkezlilik}\right) \end{aligned} \right.

    Yer-beri uzaklığı r_p = r (1 - e); e = yörünge dış-merkezliliği

  2. Güneş'in gelgit kuvveti

    Fgelgit, Güneş=2GMRr3burada{M=Güneş kütlesi (kg)r=1000·Güneş'e uzaklık (km)F_{\text{gelgit, Güneş}} = \frac{2\,G\,M\,R}{r^{3}} \\[1.5em] \text{burada}\quad \left\{ \begin{aligned} M &= \text{Güneş kütlesi (kg)} \\ r &= 1000 \cdot \text{Güneş'e uzaklık (km)} \end{aligned} \right.

    M = Güneş kütlesi; r = metreye çevrilmiş Güneş uzaklığı

  3. Yüzey çekimine katkı

    g=GMr2burada{MAy=Ay kütlesi (kg),r=1000·Ay'a uzaklık (km)MGüneş=Güneş kütlesi (kg),r=1000·Güneş'e uzaklık (km)g = \frac{G\,M}{r^{2}} \\[1.5em] \text{burada}\quad \left\{ \begin{aligned} M_{\text{Ay}} &= \text{Ay kütlesi (kg)},\ r = 1000 \cdot \text{Ay'a uzaklık (km)} \\ M_{\text{Güneş}} &= \text{Güneş kütlesi (kg)},\ r = 1000 \cdot \text{Güneş'e uzaklık (km)} \end{aligned} \right.

    Her cismin Dünya'dan r uzaklığındaki kütleçekim ivmesi (km metreye çevrilmiştir)

Kullanım istatistikleri

Reklam

Sonuç

Ay gelgit kuvveti (ortalama, birim kütle başına)
1,100136E-6
N/kg (m/s²)
Büyüklük Değer
Ay kütleçekim kuvveti (birim kütle başına) 3,318876E-5 N/kg
Güneş kütleçekim kuvveti (birim kütle başına) 5,932131E-3 N/kg
Güneş gelgit kuvveti (birim kütle başına) 5,052689E-7 N/kg
Ay yer-beri uzaklığı 363.295,49 km
Yer-berideki Ay gelgit kuvveti (birim kütle başına) 1,303206E-6 N/kg
Oran: Ay (ortalama) / Ay (yer-beri) 0,8442
Oran: Güneş / Ay (yer-beri) 0,3877
Oran: Ay (yer-beri) / Ay (yer-beri) 1

Bu sayfadaki bir hatayı bildir

Bu hesaplayıcı ne işe yarar?

Bu araç, Ay ve Güneş'in Dünya üzerinde uyguladığı kütleçekim kuvvetini ve gelgit (fark) kuvvetini birim kütle başına (N/kg, yani m/s² ile aynı) olarak hesaplar. Ayrıca Ay'ın yer-berideki (Dünya'ya en yakın olduğu noktadaki) gelgit kuvvetini de verir ve her bir gelgit kuvvetini bu yer-beri değerine oranlayarak sunar. Tamamen fizik temelli bir araçtır; Newton kütleçekimine ve standart gelgit kuvveti yaklaşımına dayanır, dolayısıyla Dünya'nın her yerinde aynı şekilde geçerlidir.

Ay'a doğru ve ters yönde iki gelgit çıkıntısı olan Dünya
Gelgit kuvveti, Dünya'yı Dünya–Ay hattı boyunca iki çıkıntı halinde gerer.

Nasıl kullanılır?

Ay'ın kütlesini ve ortalama uzaklığını, Ay'ın yörünge dış-merkezliliğini (eksantrikliğini) ve Güneş'in kütlesi ile ortalama uzaklığını girin. Kütleler kilogram, uzaklıklar ise kilometre cinsindendir (hesaplama içinde metreye çevrilir). Kütleçekim sabiti \(G = 6{,}67430 \times 10^{-11}\ \text{m}^3\,\text{kg}^{-1}\,\text{s}^{-2}\) ve ortalama Dünya yarıçapı \(R = 6{,}371 \times 10^{6}\ \text{m}\) sabit değerlerdir ve düzenlenemez.

Formüllerin açıklaması

Dünya'nın merkezinden \(r\) uzaklıkta bulunan \(M\) kütleli bir cismin oluşturduğu kütleçekim ivmesi $$g = \frac{G\,M}{r^{2}}$$ ile verilir. Gelgit kuvveti ise bu çekimin Dünya'nın \(R\) yarıçapı boyunca gösterdiği farktır: birinci dereceden yaklaşımla $$F_{\text{gelgit}} = \frac{2\,G\,M\,R}{r^{3}}$$ olur. Gelgit terimi \(1/r^{2}\) yerine \(1/r^{3}\) ile azaldığı için, yakındaki Ay, çok daha kütleli ama uzaktaki Güneş'e baskın gelebilir. Ay'ın yer-beri uzaklığı, büyük yarı eksen \(a\) ve dış-merkezlilik \(e\) ile \(r_p = a(1 - e)\) şeklinde bulunur.

Reklam
Dünya'nın yakın ve uzak taraflarındaki farklı yerçekimi çekimini gösteren diyagram
Gelgit kuvveti, Ay'ın çekiminin Dünya'nın çapı boyunca farklılaşmasından doğar.

Örnek hesap (varsayılan değerler)

\(M_{\text{ay}} = 7{,}347673 \times 10^{22}\ \text{kg}\) ve \(r = 384\,399\ \text{km}\) için ortalama Ay gelgit kuvveti yaklaşık \(1{,}10 \times 10^{-6}\ \text{N/kg}\) çıkar. Güneş (1 AB uzaklıkta \(1{,}9891 \times 10^{30}\ \text{kg}\)) yaklaşık \(5{,}05 \times 10^{-7}\ \text{N/kg}\) verir. Yer-beride $$r_p = 384\,399 \times (1 - 0{,}0549) = 363\,295\ \text{km}$$ olup Ay'ın gelgit kuvvetini yaklaşık \(1{,}30 \times 10^{-6}\ \text{N/kg}\)'a yükseltir. Oranlar şöyle olur: Ay (ortalama)/Ay (yer-beri) = 0,844 ve Güneş/Ay (yer-beri) = 0,388.

Dünya, Ay ve Güneş için Tipik Gel-git Değerleri

Hesap makinesi, Dünya'nın yarıçapı boyunca Newton gel-git (diferansiyel) ivmesini kullanır: \(F_{\text{tidal}} = \frac{2GMR}{r^{3}}\), burada \(G = 6.6743\times10^{-11}\ \text{m}^3\text{kg}^{-1}\text{s}^{-2}\) ve \(R = 6.371\times10^{6}\) m. Aşağıdaki değerler standart astronomik verilerdir.

Büyüklük Tipik değer
Ay kütlesi 7.342 × 1022 kg
Ay'ın ortalama uzaklığı 384.400 km
Ay'ın perigesi (yaklaşık) 363.300 km
Ay'ın apogesi (yaklaşık) 405.500 km
Ay'ın yörünge dışmerkezliği 0.0549
Güneş kütlesi 1.989 × 1030 kg
Dünya–Güneş uzaklığı (1 AU) 149.6 milyon km
Dünya'nın ortalama yarıçapı 6.371 km
Ay'ın gel-git ivmesi (ortalama uzaklık) ≈ 1.1 × 10-6 m/s²
Güneş'in gel-git ivmesi (1 AU) ≈ 5.1 × 10-7 m/s²
Güneş'in Ay'a gel-git oranı (ortalama uzaklıklar) ≈ 0.46

Gel-git Kuvveti Sonuçlarının Yorumlanması

Sonuçlar, N/kg (m/s² ile aynı) cinsinden ifade edilen diferansiyel ivmelerdir. Bunlar, Dünya'nın yakın veya uzak yüzündeki çekim ile Dünya merkezindeki çekim arasındaki farkı gösterir. Ay için yaklaşık 1.1 × 10-6 m/s² olan bu değer, yüzey yerçekiminin (9.81 m/s²) yaklaşık 10-7 katıdır. Bu kadar küçük bir kuvvet ağırlığınızı fark edilir biçimde değiştiremez, ancak tüm okyanusları aynı anda etkiler ve suyu yavaşça yükseltip alçaltarak gelgitleri oluşturur.

Perigeye oranlar. Her oran, gel-git kuvvetini Ay'ın perigeedeki gel-git kuvvetiyle karşılaştırır. 1'in altındaki bir oran, gel-git kuvvetinin perigeedekinden zayıf olduğu anlamına gelir. Ay ortalama uzaklıktayken yaklaşık 0.84, apogede ise yaklaşık 0.72 verir. Güneş 1 AU'da yaklaşık 0.39 verir; bu nedenle etkisi ortalama uzaklıktaki Ay'ın yaklaşık %46'sıdır.

Dolunay ve yeniay gelgitleri. Yeniay ve dolunayda Güneş ile Ay hizalanır, gel-git kuvvetleri birbirine eklenir ve doğal gelgitler (kuvvetli gelgit) oluşur (birleşik değer, ortalama uzaklıktaki yalnız Ay'ın yaklaşık 1.46 katıdır). Dördün evrelerinde ise dik açıyla etki ederler; Güneş gelgiti Ay gelgitini kısmen iptal eder ve zayıf gelgitler (genlik daha küçük) oluşur.

Perigee etkisi. Gel-git kuvveti 1/r³ ile ölçeklendiği için, perigedeki Ay ortalama uzaklığındakinden yaklaşık %17–20 daha fazla gel-git kuvveti uygular (buradaki değerlerle yaklaşık %18). Bu nedenle perigee kaynaklı kuvvetli gelgit, ortalamadan daha büyüktür.

Sınırlamalar. Bu, idealleştirilmiş bir Newton gel-git ivmesidir; yerel gelgit yüksekliğinin bir tahmini değildir. Gerçek gelgitler okyanus havzasının şekline, kıyı çizgisine, su derinliğine, rezonansa ve hava koşullarına bağlıdır; bu nedenle aynı kuvvet farklı yerlerde çok farklı gelgit genlikleri üretir.

Reklam

Gel-git Kuvveti Senaryoları: Perigee, Ortalama, Apogee ve Diğer Cisimler

Tüm satırlar \(F = \frac{2GMR}{r^{3}}\) formülünü ve \(R = 6.371\times10^{6}\) m değerini kullanır. Ay için \(2GMR = 2(6.6743\times10^{-11})(7.342\times10^{22})(6.371\times10^{6}) \approx 6.244\times10^{19}\). Güneş için \(2GMR \approx 1.692\times10^{27}\). Son sütun, her kuvveti Ay perigedeyken elde edilen 1.302 × 10-6 N/kg değerine böler.

Senaryo Uzaklık Gel-git kuvveti (N/kg) Perigeedeki Ay'a oran
Ay perigeede 363.300 km 1.302 × 10-6 1.000
Ay ortalama uzaklıkta 384.400 km 1.099 × 10-6 0.844
Ay apogeede 405.500 km 9.36 × 10-7 0.719
Güneş 1 AU'da 149.6 milyon km 5.05 × 10-7 0.388
Güneş günberide (perihelion) ≈147.1 milyon km 5.31 × 10-7 0.408
Güneş günöteside (aphelion) ≈152.1 milyon km 4.81 × 10-7 0.369

Çalışılmış kontrol (Ay, ortalama uzaklık): \(r = 3.844\times10^{8}\) m, dolayısıyla \(r^3 = 5.680\times10^{25}\) m³ ve \(F = \frac{6.244\times10^{19}}{5.680\times10^{25}} \approx 1.099\times10^{-6}\) N/kg.

Güneş'in en yakın geçişinde bile gel-git kuvveti, Ay'ın apogedeki kuvvetinden daha azdır; çünkü Güneş'in çok daha büyük kütlesi, uzaklığın küpü olarak girdiği için bu üstünlüğü kaybeder.

Sıkça sorulan sorular

Güneş'in gelgit kuvveti neden Ay'ınkinden küçük? Güneş muazzam ölçüde daha kütleli olsa da gelgit kuvveti \(1/r^{3}\) ile ölçeklenir ve Güneş yaklaşık 390 kat daha uzaktadır. Güneş'in gelgit yaratma etkisi, Ay'ınkinin yalnızca %40-46'sı kadardır.

"Birim kütle başına" ne demek? Sonuçlar ivme cinsindendir (N/kg = m/s²). Belirli bir cisme etkiyen kuvveti bulmak için bu değeri cismin kg cinsinden kütlesiyle çarpın.

Sayılarım ders kitaplarındakinden neden biraz farklı? Kesin değer; seçilen \(G\) ile Dünya yarıçapı \(R\)'ye ve yüksek dereceli gelgit terimlerinin dahil edilip edilmediğine bağlıdır. Bu araç, \(R\)'nin \(r\)'den çok daha küçük olması nedeniyle geçerli olan birinci dereceden yaklaşımı kullanır.

Son güncelleme:

Fizik ve Mühendislik kategorisinde en popüler

Tüm Fizik ve Mühendislik hesap makinelerini gör