Bölüm Çapı Nedir?
Bir dişlinin bölüm çapı (pitch diameter, PD), birbirine geçen iki dişlinin kaymadan birbiri üzerinde yuvarlanmış gibi etkileşime girdiği hayali bölüm dairesinin çapıdır. Dişli tasarımındaki en önemli ölçülerden biridir; çünkü merkez mesafeleri, dişli oranları ve diş profilleri hep bu değere göre belirlenir. Bu araç, bir düz dişlinin (spur gear) bölüm çapını diş sayısı ve diametral pitch değerinden hesaplar.
Bu Aracı Nasıl Kullanırsınız?
Dişlinin diş sayısını (N) ve inç başına diş cinsinden ifade edilen diametral pitch (P) değerini girin. Hesaplayıcı, bölüm çapını inç olarak ve aynı zamanda dairesel adımı (circular pitch) anında verir. Diametral pitch, diş boyutunu ifade etmek için yaygın olarak kullanılan bir imperial (inç tabanlı) ölçüdür; P değeri büyüdükçe dişler daha küçük ve daha ince olur. Not: Bu birim Anglo-Sakson ülkelerde kullanılır; Türkiye'de yaygın olan metrik sistemde dişli boyutu modül (m) ile ifade edilir.
Formülün Açıklaması
İlişki oldukça basittir: $$\text{PD} = \frac{\text{Number of Teeth (N)}}{\text{Diametral Pitch}}$$ Burada D bölüm çapını, N diş sayısını, P ise diametral pitch'i temsil eder. Diametral pitch, bölüm çapının her bir inçine kaç diş düştüğünü tanımladığı için, toplam diş sayısını P'ye bölmek doğrudan dişlerin kapladığı çapı verir.
Örnek Hesaplama
Diyelim ki bir düz dişlinin 40 dişi ve 10 diş/inç'lik bir diametral pitch'i var. Bu durumda $$D = \frac{40}{10} = 4 \text{ inç}$$ olur. Dairesel adım ise $$p = \frac{\pi}{P} = \frac{3{,}14159}{10} \approx 0{,}3142 \text{ inç}$$'tir; bu, bölüm dairesi boyunca ölçülen, komşu iki diş arasındaki yay mesafesidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Diametral pitch nedir? Bölüm çapının her bir inçine düşen diş sayısıdır; dişli diş boyutunu imperial birimlerle ifade etmenin standartlaştırılmış bir yoludur.
Bunun modül ile ilişkisi nedir? Metrik tasarımda modül \(m = D / N\) şeklinde hesaplanır. Diametral pitch ve modül birbirinin tersidir (\(P \approx 25{,}4 / m\)). Türkiye'de dişliler genellikle modül cinsinden tanımlanır.
Bu her dişli tipi için geçerli midir? \(D = N / P\) formülü, diametral pitch yöntemini kullanan standart düz (spur) ve helisel dişliler için geçerlidir.
