Asal Sayı Nedir?
Asal sayı, 1'den büyük olan ve yalnızca iki farklı pozitif böleni bulunan tam sayıdır: 1 ve sayının kendisi. Örnek olarak 2, 3, 5, 7, 11 ve 13 verilebilir. 1'den büyük olup asal olmayan sayılara bileşik sayı denir; bunlar daha küçük tam sayıların çarpımı şeklinde yazılabilir. Bu araç, girdiğiniz herhangi bir sayının asal olup olmadığını anında söyler; asal değilse o sayıyı bölen en küçük çarpanı gösterir.
Hesaplama Aracı Nasıl Kullanılır?
Giriş kutusuna herhangi bir tam sayı (0 veya daha büyük) yazıp gönderin. Sonuç kutusunda sayı asalsa EVET, bileşikse HAYIR yazısı görünür. Sayı bileşik olduğunda tablo, 1'den büyük en küçük böleni gösterir; bu da tam çarpanlara ayırma işlemine başlamanız için iyi bir başlangıç noktasıdır.
Formülün Açıklaması
Asallığı verimli bir şekilde kontrol etmek için bölenleri yalnızca n'nin kareköküne kadar denemeniz yeterlidir. Eğer n'nin karekökünden büyük bir çarpanı varsa, ona karşılık gelen ve karekökten küçük olan bir çarpanı da mutlaka vardır; dolayısıyla o noktaya kadar kontrol etmek yeterlidir. Matematiksel olarak \(n\), eğer \(n > 1\) ise ve 2'den \(\lfloor\sqrt{n}\rfloor\)'e kadar her tam sayı \(i\) için \(n \bmod i \neq 0\) koşulu sağlanıyorsa asaldır.
$$n \text{ asaldır} \iff n > 1 \text{ ve } n \bmod i \neq 0 \;\; \forall\, i \in [2, \sqrt{n}]$$
Bu yaklaşım, n'den küçük her sayıyı tek tek denemeye kıyasla iş yükünü çarpıcı biçimde azaltır.
Örnek Çözüm
\(n = 97\) olsun. Karekökü yaklaşık \(9{,}85\) olduğundan 2, 3, 5, 7 ve 9 bölenlerini deneriz. Hiçbiri 97'yi tam bölmez (97 tektir; 3, 5 veya 7'ye bölünmez), dolayısıyla 97 asaldır. Şimdi \(n = 91\) sayısını ele alalım. 2, 3, 5 ve ardından 7'yi denediğimizde $$91 \div 7 = 13$$ olduğunu, yani tam bölündüğünü görürüz; bu durumda 91 bileşik sayıdır ve en küçük böleni 7'dir.
Bir Sayının Asal Olup Olmadığı El ile Nasıl Kontrol Edilir
Asal sayı, 1'den büyük ve yalnızca pozitif bölenleri 1 ile kendisi olan tam sayıdır. Bir \(n\) tam sayısını test etmek için yalnızca \(\lfloor\sqrt{n}\rfloor\) değerine kadar olan bölenlere bakmanız yeterlidir. Eğer \(n\) sayısının karekökünden büyük bir böleni varsa, karekökten küçük eşleşen bir böleni de mutlaka vardır.
- \(n < 2\) olduğunu eleyin. 0, 1 ve negatif sayılar asal değildir.
- 2 ve 3'ü kabul edin. Her ikisi de asaldır. 2, tek çift asal sayıdır.
- Çift sayıları reddedin. Her çift \(n > 2\) sayısı 2 ile bölünür, dolayısıyla bileşiktir.
- \(\lfloor\sqrt{n}\rfloor\) değerini hesaplayın. Karesi \(n\) değerini aşmayan en büyük tam sayıyı bulun. Örneğin, \(14^2 = 196 \le 221 < 225 = 15^2\), dolayısıyla \(\lfloor\sqrt{221}\rfloor = 14\).
- 3'ten \(\lfloor\sqrt{n}\rfloor\) değerine kadar tek bölenleri veya yalnızca asal sayıları test edin. Her aday \(d\) için \(n \bmod d = 0\) olup olmadığını kontrol edin. Süreci hızlandırmak için aşağıdaki bölünebilirlik kısayollarını kullanın.
- Karar verin. Herhangi bir bölen bulunursa \(n\) bileşiktir ve bulunan ilk bölen, 1'den büyük en küçük bölenidir. Hiçbiri \(n\) sayısını bölmezse \(n\) asaldır.
Bölünebilirlik kısayolları
- 3 ile bölünebilme: rakamlarının toplamı 3'e bölünebiliyorsa sayı 3 ile bölünür. Örnek: 51 için 5 + 1 = 6, dolayısıyla 51 = 3 × 17.
- 5 ile bölünebilme: son rakam 0 veya 5 ise sayı 5 ile bölünür.
- 11 ile bölünebilme: rakamların sağdan veya soldan başlayarak işaretleri dönüşümlü olan toplamını alın. Sonuç 0 veya 11'in katı ise sayı 11 ile bölünür. Örnek: 121 için 1 − 2 + 1 = 0, dolayısıyla 121 = 11 × 11.
Çözümlü örnek 1: 221 asal mı?
- 221 ≥ 2, tektir ve 2 ya da 3 değildir.
- \(\lfloor\sqrt{221}\rfloor = 14\) olduğundan 3, 5, 7, 11 ve 13 asallarını test edin.
- 3: rakamların toplamı 2 + 2 + 1 = 5'tir, 3'e bölünmez.
- 5: son rakam 1'dir, bölünmez.
- 7: \(7 \times 31 = 217\) ve \(221 - 217 = 4\) olduğundan kalan vardır, bölünmez.
- 11: işaretli dönüşümlü toplam 1 − 2 + 2 = 1'dir, bölünmez.
- 13: \(13 \times 17 = 221\), dolayısıyla 13, 221'i böler.
221 bileşiktir ve en küçük böleni 13'tür.
Çözümlü örnek 2: 97 asal mı?
- 97 tektir ve 3'ten büyüktür.
- \(9^2 = 81 \le 97 < 100 = 10^2\), dolayısıyla \(\lfloor\sqrt{97}\rfloor = 9\). 3, 5 ve 7'yi test edin.
- 3: rakamların toplamı 9 + 7 = 16'dır, 3'e bölünmez.
- 5: son rakam 7'dir, bölünmez.
- 7: \(7 \times 13 = 91\) ve \(97 - 91 = 6\) olduğundan kalan vardır, bölünmez.
9'a kadar hiçbir bölen 97'yi bölmediğinden, 97 asaldır.
Bu el yöntemi küçük ve orta büyüklükteki sayılar için iyi çalışır. Çok büyük sayılarda deneme bölmesi yavaşlar ve bunun yerine özel asallık testleri kullanılır.
Kurallar ve sınır durumları
Aşağıdaki her durum bu hesaplayıcıda gerçekten çalıştırıldı; sonuç sütunu aracın döndürdüğü değerin kendisidir.
| Durum | Girdi | Sonuç |
|---|---|---|
| 1 asal mı? | 1 | Hayır |
| 2 asal mı? | 2 | Evet |
| 0 asal mı? | 0 | Hayır |
2026-11-08 tarihinde kontrol edildi
Sıkça Sorulan Sorular
1 asal sayı mıdır? Hayır. Tanım gereği asal sayının 1'den büyük olması gerekir; bu nedenle 1 ne asaldır ne de bileşiktir.
2 asal sayı mıdır? Evet. 2, tek çift asal sayıdır; diğer tüm çift sayılar 2'ye bölünür.
Neden yalnızca kareköke kadar denenir? Bölenler, çarpımları n'ye eşit olan çiftler hâlinde gelir. Eğer her ikisi de \(\sqrt{n}\)'den büyük olsaydı, çarpımları n'yi aşardı ki bu imkânsızdır; dolayısıyla her çiftin en az bir böleni \(\sqrt{n}\)'den küçük ya da ona eşittir.