Göreceli Risk Nedir?
Risk oranı olarak da bilinen göreceli risk (RR), bir sonucun maruz kalan grupta ortaya çıkma olasılığını, maruz kalmayan gruptaki olasılıkla karşılaştırır. Epidemiyolojinin, klinik araştırmaların ve kohort çalışmalarının temel ölçütlerinden biridir. RR değerinin 1 olması gruplar arasında fark olmadığını, 1'den büyük olması maruziyetin artan riskle ilişkili olduğunu, 1'den küçük olması ise koruyucu bir etkiyi işaret eder.
Hesaplayıcı Nasıl Kullanılır?
2×2 tablonuzun dört hücresini doldurun: (a) sonucu görülen maruz kalan kişiler, (b) sonucu görülmeyen maruz kalan kişiler, (c) sonucu görülen maruz kalmayan kişiler ve (d) sonucu görülmeyen maruz kalmayan kişiler. Hesaplayıcı, göreceli riskle birlikte her gruptaki mutlak risk yüzdesini de gösterir.
Formülün Açıklaması
Maruz kalan gruptaki risk \(\frac{\text{a}}{\text{a} + \text{b}}\) ile bulunur. Maruz kalmayan gruptaki risk ise \(\frac{\text{c}}{\text{c} + \text{d}}\) şeklindedir. Göreceli risk, maruz kalan grubun riskini maruz kalmayan grubun riskine böler:
$$\text{RR} = \frac{\;\dfrac{\text{a}}{\text{a} + \text{b}}\;}{\;\dfrac{\text{c}}{\text{c} + \text{d}}\;}$$
Sonuç birimsiz bir orandır.
Örnek Hesaplama
Diyelim ki maruz kalan 100 kişiden 30'unda bir hastalık gelişiyor (a=30, b=70) ve maruz kalmayan 100 kişiden 10'unda gelişiyor (c=10, d=90). Maruz kalan gruptaki risk \(= 30/100 = 0{,}30\) (%30). Maruz kalmayan gruptaki risk \(= 10/100 = 0{,}10\) (%10). $$\text{RR} = 0{,}30 / 0{,}10 = 3{,}0$$ yani maruz kalan kişilerde hastalığın gelişme olasılığı üç kat daha yüksektir.
Sıkça Sorulan Sorular
Göreceli risk ile olasılık oranı (odds ratio) arasındaki fark nedir? Göreceli risk olasılıkları (riskleri) karşılaştırır; olasılık oranı ise bahis oranlarını (odds) karşılaştırır. Sonucun nadir görüldüğü durumlarda birbirine yakındırlar, ancak sonuç yaygınlaştıkça aralarında fark açılır.
RR'nin 0,5 olması ne anlama gelir? Maruz kalan grubun riskinin, maruz kalmayan grubun yarısı kadar olduğunu, yani koruyucu bir ilişki bulunduğunu gösterir.
RR'yi vaka-kontrol çalışmaları için kullanabilir miyim? Hayır. Göreceli risk, insidansın ölçülebildiği kohort ya da klinik araştırma verilerine ihtiyaç duyar; vaka-kontrol çalışmalarında bunun yerine olasılık oranı (odds ratio) kullanılmalıdır.
