Nguy cơ tương đối là gì?
Nguy cơ tương đối (RR), còn gọi là tỷ số nguy cơ, so sánh xác suất xuất hiện một kết cục ở nhóm có phơi nhiễm với xác suất ở nhóm không phơi nhiễm. Đây là một chỉ số nền tảng trong dịch tễ học, thử nghiệm lâm sàng và nghiên cứu thuần tập. RR bằng 1 nghĩa là không có sự khác biệt giữa hai nhóm; RR lớn hơn 1 cho thấy yếu tố phơi nhiễm gắn liền với nguy cơ tăng cao; còn RR nhỏ hơn 1 gợi ý một tác dụng bảo vệ.
Cách sử dụng công cụ này
Hãy điền vào bốn ô của bảng 2×2: (a) số đối tượng có phơi nhiễm và xuất hiện kết cục, (b) số đối tượng có phơi nhiễm nhưng không có kết cục, (c) số đối tượng không phơi nhiễm nhưng vẫn xuất hiện kết cục, và (d) số đối tượng không phơi nhiễm và không có kết cục. Công cụ sẽ trả về giá trị nguy cơ tương đối cùng với tỷ lệ nguy cơ tuyệt đối (theo phần trăm) ở mỗi nhóm.
Giải thích công thức
Nguy cơ ở nhóm có phơi nhiễm là \(\frac{a}{a+b}\). Nguy cơ ở nhóm không phơi nhiễm là \(\frac{c}{c+d}\). Nguy cơ tương đối chính là nguy cơ của nhóm phơi nhiễm chia cho nguy cơ của nhóm không phơi nhiễm:
$$\text{RR} = \frac{\;\dfrac{\text{a}}{\text{a} + \text{b}}\;}{\;\dfrac{\text{c}}{\text{c} + \text{d}}\;}$$
Kết quả là một tỷ số không có đơn vị.
Ví dụ minh họa
Giả sử 30 trong 100 người có phơi nhiễm mắc bệnh (a=30, b=70) và 10 trong 100 người không phơi nhiễm cũng mắc bệnh (c=10, d=90). Nguy cơ ở nhóm phơi nhiễm \(= \frac{30}{100} = 0{,}30\) (30%). Nguy cơ ở nhóm không phơi nhiễm \(= \frac{10}{100} = 0{,}10\) (10%). $$\text{RR} = \frac{0{,}30}{0{,}10} = 3{,}0$$ nghĩa là người có phơi nhiễm có khả năng mắc bệnh cao gấp ba lần.
Câu hỏi thường gặp
Nguy cơ tương đối khác với tỷ số chênh (odds ratio) như thế nào? Nguy cơ tương đối so sánh xác suất (nguy cơ), trong khi tỷ số chênh so sánh số chênh (odds). Hai chỉ số này gần bằng nhau khi kết cục hiếm gặp, nhưng sẽ chênh lệch dần khi kết cục trở nên phổ biến.
RR bằng 0,5 có ý nghĩa gì? Nghĩa là nhóm có phơi nhiễm chỉ chịu một nửa nguy cơ so với nhóm không phơi nhiễm — đây là một mối liên hệ mang tính bảo vệ.
Tôi có thể dùng RR cho nghiên cứu bệnh chứng (case-control) không? Không. Nguy cơ tương đối đòi hỏi dữ liệu từ nghiên cứu thuần tập hoặc thử nghiệm lâm sàng, nơi có thể đo được tỷ lệ mới mắc; với nghiên cứu bệnh chứng, bạn nên dùng tỷ số chênh (odds ratio) thay thế.
