Küresel kapak nedir?
Küresel kapak, bir kürenin bir düzlemle kesilmesi sonucu oluşan parçadır. Kürenin yarıçapı r ile kapağın yüksekliği h (kesen düzlemden kapağın tepe noktasına olan dik mesafe) ile tanımlanır. h değeri r'ye eşit olduğunda kapak tam olarak bir yarımküre olur; h değeri 2r'ye eşit olduğunda ise kürenin tamamını kapsar.
Bu hesaplama aracı nasıl kullanılır?
Küre yarıçapını ve kapak yüksekliğini aynı birimde girin. Hesaplama aracı; kapağın hacmini, eğri (yanal) yüzey alanını, düz taban dairesinin alanını, toplam yüzey alanını ve taban dairesinin yarıçapını verir. Kapak yüksekliği otomatik olarak 0 ile çap 2r arasında sınırlandırılır.
Formüllerin açıklaması
Hacim $$V = \frac{\pi h^{2}}{3}(3r - h)$$ formülüyle bulunur. Eğri yüzey alanı \(A = 2\pi r h\)'dir. Kapağın tabanı, yarıçapı \(a^{2} = h(2r - h)\) eşitliğini sağlayan bir dairedir; dolayısıyla taban alanı \(\pi a^{2}\) olur ve toplam yüzey alanı, eğri yüzey alanı ile taban alanının toplamına eşittir.
Çözümlü örnek
\(r = 5\) ve \(h = 2\) için: $$V = \frac{\pi \cdot 4}{3}(15 - 2) = \frac{4\pi}{3} \cdot 13 \approx 54{,}4543$$ küp birim. Eğri alan \(= 2\pi \cdot 5 \cdot 2 = 20\pi \approx 62{,}8319\). Taban yarıçapı \(a = \sqrt{2 \cdot 8} = 4\) olduğundan taban alanı \(= 16\pi \approx 50{,}2655\) ve toplam alan \(\approx 113{,}0973\) olur.
Farklı Kesit Yükseklikleri için Kesit Hacmi
Tablo küre yarıçapını \(r = 5\) olarak sabitler ve kesit yüksekliği \(h\) değerini değiştirir. Taban yarıçapı \(a=\sqrt{h(2r-h)}\), hacim \(V=\frac{\pi h^{2}(3r-h)}{3}\), eğri yüzey alanı \(2\pi r h\), taban alanı \(\pi a^{2}\) ve toplam alan ise eğri yüzey alanı ile taban alanının toplamıdır. Tam küre hacmi \(\frac{4}{3}\pi r^{3}\approx 523.599\) değerindedir.
| h | Taban yarıçapı a | Hacim V | Eğri yüzey alanı 2πrh | Taban alanı πa² | Toplam alan | Tam küre hacminin %'si |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 3.0000 | 14.661 | 31.416 | 28.274 | 59.690 | 2.80% |
| 2.5 | 4.3301 | 81.812 | 78.540 | 58.905 | 137.445 | 15.63% |
| 5 (yarım küre) | 5.0000 | 261.799 | 157.080 | 78.540 | 235.619 | 50% |
| 7.5 | 4.3301 | 441.786 | 235.619 | 58.905 | 294.524 | 84.38% |
| 10 (tam küre) | 0 | 523.599 | 314.159 | 0 | 314.159 | 100% |
\(h = 2.5\) için örnek kontrol: \(V=\frac{\pi (2.5)^{2}(3\cdot 5-2.5)}{3}=\frac{\pi\cdot 6.25\cdot 12.5}{3}=\frac{78.125\pi}{3}\approx 81.812\). \(h=2.5\) ve \(h=7.5\) aynı taban yarıçapını verir, çünkü iki kesit merkeze aynı uzaklıkta bulunan paralel düzlemlerle kesilir ve hacimleri toplandığında tam kürenin hacmini verir, fazladan bir değer eklenmez: \(81.812+441.786=523.598\), yuvarlama farkı dışında 523.599 ile eşleşir.
Terim ve Değişkenlerin Tanımları
- Küre yarıçapı (r): orijinal kürenin merkezi ile yüzeyindeki herhangi bir nokta arasındaki uzaklık.
- Kesit yüksekliği (h): kesitin kalınlığı; kesme düzlemine dik eksen boyunca, düzlemden kürenin yüzeyindeki en uzak noktaya kadar ölçülür. \(0\) ile \(2r\) arasında değişir.
- Taban yarıçapı (a): kesme ile oluşan dairesel yüzeyin yarıçapı; \(a=\sqrt{h(2r-h)}\) ile verilir.
- Eğri (yanal) yüzey alanı: kesitin küresel kısmının alanı, \(2\pi r h\).
- Taban alanı: düz dairesel yüzeyin alanı, \(\pi a^{2}\).
- Toplam yüzey alanı: eğri yüzey alanı ile taban alanının toplamı, \(2\pi r h+\pi a^{2}=\pi h(4r-h)\).
- Yarım küre: kesme düzleminin merkezden geçtiği özel durum \(h=r\). Bu durumda \(a=r\) ve \(V=\frac{2}{3}\pi r^{3}\).
Hacim, taban yarıçapı ve yükseklik cinsinden de yazılabilir: $$V=\frac{\pi h\,(3a^{2}+h^{2})}{6}$$ Bu ifade, \(a^{2}=h(2r-h)\) olduğundan \(V=\frac{\pi h^{2}(3r-h)}{3}\) ile aynı sonucu verir.
Sıkça Sorulan Sorular
h = r olursa ne olur? Bir yarımküre elde edersiniz: \(r = 3\), \(h = 3\) için $$V = \frac{\pi \cdot 9}{3}(9 - 3) = 3\pi \cdot 6 = 18\pi \approx 56{,}5487.$$
Hangi birimleri kullanır? Tutarlı olduğu sürece herhangi bir birim kullanabilirsiniz — çıktı hacmi küp birim, alanlar ise kare birim cinsindendir.
h çaptan büyük olabilir mi? Hayır. Araç h değerini, kürenin tamamına karşılık gelen en fazla 2r ile sınırlandırır.