Ağırlıklı Ortalama Nedir?
Ağırlıklı ortalama (weighted mean), bazı değerlerin sonuca diğerlerinden daha fazla katkı sağladığı bir ortalama türüdür. Basit aritmetik ortalamada her veri eşit kabul edilirken, ağırlıklı ortalamada her değer, göreceli önemini yansıtan bir ağırlıkla çarpılır. Bu hesaplama aracı evrenseldir ve her alanda kullanılabilir: notlar, finans, anketler, fizik ve çok daha fazlası.
Bu Aracı Nasıl Kullanırsınız?
Değerlerinizi virgülle ayırarak girin (örneğin 80, 90, 70) ve karşılık gelen ağırlıkları aynı sırayla yazın (örneğin 2, 3, 1). İlk değer ilk ağırlıkla, ikinci değer ikinci ağırlıkla eşleşir ve bu şekilde devam eder. Araç her değeri kendi ağırlığıyla çarpar, bu çarpımları toplar ve ağırlıkların toplamına böler.
Formülün Açıklaması
Ağırlıklı ortalama şu şekilde tanımlanır:
$$\bar{x}_w = \frac{\sum_{i=1}^{n} w_i \cdot x_i}{\sum_{i=1}^{n} w_i}$$
Burada \(x_i\) her bir değeri, \(w_i\) o değerin ağırlığını, \(\sum(w_i x_i)\) tüm ağırlık-değer çarpımlarının toplamını ve \(\sum w_i\) tüm ağırlıkların toplamını ifade eder. Tüm ağırlıklar eşit olduğunda, ağırlıklı ortalama sıradan aritmetik ortalamaya indirgenir.
Örnek Çözüm
Diyelim ki bir öğrenci, sırasıyla 2, 3 ve 1 kredi değerindeki üç sınavdan 80, 90 ve 70 puan aldı. Ağırlıklı çarpımlar \(80 \times 2 = 160\), \(90 \times 3 = 270\) ve \(70 \times 1 = 70\) olup toplamları 500'dür. Toplam ağırlık ise \(2 + 3 + 1 = 6\)'dır. Buna göre ağırlıklı ortalama \(500 \div 6 \approx 83{,}33\) olur — bu değer, basit ortalamadan daha yüksektir; çünkü en yüksek not en fazla ağırlığı taşımıştır.
Temel Terimler ve Tanımlar
- Değer (\(x_i\))
- Ortalaması alınan tek bir veri noktası; örneğin bir sınav puanı, bir fiyat veya bir ölçüm. Hesap makinesinde değerler values alanına virgülle ayrılmış bir liste olarak girilir (örneğin 80, 90, 70).
- Ağırlık (\(w_i\))
- İlgili değerin sonuç üzerindeki etkisini gösteren sayı. Daha büyük bir ağırlık, o değerin ortalamayı kendisine daha çok yaklaştırdığı anlamına gelir. Ağırlıklar weights alanına, değerlerle aynı sırada ve aynı sayıda olacak şekilde virgülle ayrılmış bir liste olarak girilir. Ağırlıklar negatif olamaz (sıfır veya daha büyük olmalıdır); 0 ağırlığı, o değeri sonuçtan çıkarır.
- Ağırlıklı toplam
- Her değerin kendi ağırlığıyla çarpımlarının toplamı: \(\sum_{i=1}^{n} w_i x_i\). Bu, ağırlıklı ortalama formülünün payıdır.
- Toplam ağırlık
- Tüm ağırlıkların toplamı: \(\sum_{i=1}^{n} w_i\). Bu, formülün paydasıdır. Sıfır olamaz, çünkü sıfıra bölme tanımsızdır; bu nedenle en az bir ağırlığın sıfırdan büyük olması gerekir.
- Normalleştirilmiş ağırlıklar
- Ağırlıkların toplam ağırlığa bölünmesiyle elde edilen, \(w_i^{*} = \frac{w_i}{\sum_j w_j}\) biçimindeki değerler; bu değerler toplamda 1 (yüzde olarak yazıldığında %100) eder. Normalleştirilmiş ağırlıklar kullanıldığında ağırlıklı ortalama basitçe \(\sum_{i=1}^{n} w_i^{*} x_i\) olur. Tüm ağırlıkların aynı pozitif çarpanla ölçeklenmesi sonucu değiştirmez.
- Aritmetik ortalama
- Sıradan ortalama: değerlerin toplamının değer sayısına bölümü, \(\bar{x} = \frac{1}{n}\sum_{i=1}^{n} x_i\). Tüm ağırlıkların eşit olduğu, ağırlıklı ortalamanın özel bir halidir.
- Ağırlıklı ortalama
- Her değerin katkısının ağırlığıyla orantılı olduğu ortalama: $$\bar{x}_w = \frac{\sum_{i=1}^{n} w_i x_i}{\sum_{i=1}^{n} w_i}$$ Ağırlıklar negatif değilse ve toplam ağırlık sıfır değilse, sonuç her zaman pozitif ağırlığa sahip en küçük ve en büyük değer arasında yer alır.
Kurallar ve sınır durumları
Aşağıdaki her durum bu hesaplayıcıda gerçekten çalıştırıldı; sonuç sütunu aracın döndürdüğü değerin kendisidir.
| Durum | Girdi | Sonuç |
|---|---|---|
| Değerler 90, 80, 70; ağırlıklar 3, 2, 1 | 90, 80, 70; 3, 2, 1 | 83,3333 |
| Toplamı 0 olan ağırlıklar | 90, 80; 1, -1 | Ağırlıkların toplamı 0 olduğunda ağırlıklı ortalama tanımsızdır. |
2026-11-08 tarihinde kontrol edildi
Sıkça Sorulan Sorular
Değer ve ağırlık listelerimin uzunlukları farklıysa ne olur? Araç bunları sırayla eşleştirir ve yalnızca daha kısa listenin izin verdiği kadar çift kullanır; fazlalıkları yok sayar.
Ağırlıklar ondalık ya da yüzde olabilir mi? Evet. Ağırlıklar herhangi bir pozitif sayı olabilir: kesirler, yüzdeler veya sayımlar. Önemli olan yalnızca bunların birbirine göre büyüklükleridir.
Bunun basit ortalamadan farkı nedir? Basit ortalama her değere eşit ağırlık verir. Ağırlıklı ortalama ise daha önemli değerleri öne çıkarmanıza olanak tanır; bu yüzden ancak tüm ağırlıklar aynı olduğunda basit ortalamaya eşit olur.