Công Cụ Tính Phân Tần Loa Là Gì?
Mạch phân tần thụ động chia tín hiệu âm thanh để mỗi loa con nhận đúng dải tần phù hợp — tiếng trầm cho loa bass (woofer) và tiếng cao cho loa tép (tweeter). Công cụ này thiết kế mạch phân tần bậc 1 (6 dB/octave), loại đơn giản nhất, dùng một tụ điện mắc nối tiếp cho nhánh thông cao (loa tép) và một cuộn cảm mắc nối tiếp cho nhánh thông thấp (loa bass). Bạn chỉ cần nhập trở kháng loa và tần số cắt mong muốn để có ngay giá trị linh kiện chính xác.
Cách Sử Dụng
Nhập trở kháng của loa con tính bằng ohm — thường là 4 Ω, 6 Ω hoặc 8 Ω, in sẵn trên thân loa. Sau đó nhập tần số cắt tính bằng hertz, tức điểm chuyển giao tín hiệu giữa các loa (thông dụng khoảng 2.000–3.500 Hz cho phần chia giữa loa bass và loa tép). Công cụ sẽ trả về giá trị tụ điện tính bằng microfarad (µF) và giá trị cuộn cảm tính bằng millihenry (mH).
Giải Thích Công Thức
Bộ lọc bậc 1 đạt điểm cắt ở mức −3 dB khi điện kháng của linh kiện bằng với trở kháng tải. Cho điện kháng của tụ bằng R ta có $$C = \frac{1}{2\pi R f_c}$$ và cho điện kháng của cuộn cảm bằng R ta có $$L = \frac{R}{2\pi f_c}$$ Trở kháng càng lớn hoặc tần số càng cao thì tụ càng nhỏ; trở kháng càng lớn hoặc tần số càng thấp thì cuộn cảm càng lớn.
Ví Dụ Cụ Thể
Với loa 8 Ω cắt tại tần số 2.000 Hz: $$C = \frac{1}{2\pi \times 8 \times 2000} = \frac{1}{100.531} \approx 9{,}947 \ \mu\text{F}$$ và $$L = \frac{8}{2\pi \times 2000} = \frac{8}{12.566} \approx 0{,}637 \ \text{mH}$$ Như vậy bạn sẽ dùng tụ khoảng 10 µF cho loa tép và cuộn cảm 0,64 mH cho loa bass.
Câu Hỏi Thường Gặp
Bậc 1 nghĩa là gì? Mỗi bộ lọc chỉ dùng một linh kiện và suy giảm với độ dốc 6 dB mỗi octave — độ dốc thoải, ít gây lệch pha, nhưng khả năng bảo vệ loa con cũng hạn chế.
Nên mua tụ và cuộn cảm loại nào? Hãy dùng tụ không phân cực (tụ film hoặc tụ hóa lưỡng cực) và cuộn cảm lõi không khí (air-core) có công suất phù hợp. Làm tròn về giá trị tiêu chuẩn gần nhất.
Có dùng được cho loa siêu trầm (subwoofer) không? Được, công thức vẫn áp dụng như nhau, nhưng để bảo vệ tốt hơn nhiều người chế tạo thường ưu tiên bộ lọc bậc 2 hoặc bậc 4.
