Công Cụ Tính Tần Số Phân Tần Loa

Công Cụ Tính Tần Số Phân Tần Loa

#4 · Vật lý và Kỹ thuật AI Skill PRO

Nhập phép tính

Công thức

C=12π·Trở kháng (Ω)·Tần số (Hz)C = \frac{1}{2\pi \cdot {{\text{Trở kháng } (\Omega)}} \cdot \text{Tần số (Hz)}}
Xem các bước tính (1)
  1. Cuộn cảm (thông thấp)

    L=Trở kháng (Ω)2π·Tần số (Hz)L = \frac{{{\text{Trở kháng } (\Omega)}}}{2\pi \cdot \text{Tần số (Hz)}}

    Cuộn cảm nối tiếp tính bằng henry; nhân với 1000 để đổi sang millihenry.

Thống kê sử dụng

Quảng cáo

Kết quả

Tụ nối tiếp (thông cao)
9,947
microfarad (µF)
Cuộn cảm nối tiếp (thông thấp) 0,637 mH
Tần số cắt 2.000 Hz
Trở kháng loa 8 Ω
Bậc bộ lọc Bậc 1 (6 dB/octave)

Báo lỗi nội dung trang này

Công Cụ Tính Phân Tần Loa Là Gì?

Mạch phân tần thụ động chia tín hiệu âm thanh để mỗi loa con nhận đúng dải tần phù hợp — tiếng trầm cho loa bass (woofer) và tiếng cao cho loa tép (tweeter). Công cụ này thiết kế mạch phân tần bậc 1 (6 dB/octave), loại đơn giản nhất, dùng một tụ điện mắc nối tiếp cho nhánh thông cao (loa tép) và một cuộn cảm mắc nối tiếp cho nhánh thông thấp (loa bass). Bạn chỉ cần nhập trở kháng loa và tần số cắt mong muốn để có ngay giá trị linh kiện chính xác.

Sơ đồ bộ phân tần thụ động bậc một chia tín hiệu âm thanh thành đường tần số cao đến loa tweeter và đường tần số thấp đến loa woofer
Bộ phân tần bậc một đưa dải cao qua tụ điện đến loa tweeter và dải trầm qua cuộn cảm đến loa woofer.

Cách Sử Dụng

Nhập trở kháng của loa con tính bằng ohm — thường là 4 Ω, 6 Ω hoặc 8 Ω, in sẵn trên thân loa. Sau đó nhập tần số cắt tính bằng hertz, tức điểm chuyển giao tín hiệu giữa các loa (thông dụng khoảng 2.000–3.500 Hz cho phần chia giữa loa bass và loa tép). Công cụ sẽ trả về giá trị tụ điện tính bằng microfarad (µF) và giá trị cuộn cảm tính bằng millihenry (mH).

Giải Thích Công Thức

Bộ lọc bậc 1 đạt điểm cắt ở mức −3 dB khi điện kháng của linh kiện bằng với trở kháng tải. Cho điện kháng của tụ bằng R ta có $$C = \frac{1}{2\pi R f_c}$$ và cho điện kháng của cuộn cảm bằng R ta có $$L = \frac{R}{2\pi f_c}$$ Trở kháng càng lớn hoặc tần số càng cao thì tụ càng nhỏ; trở kháng càng lớn hoặc tần số càng thấp thì cuộn cảm càng lớn.

Quảng cáo
Đồ thị hai đường đáp tuyến tần số có độ dốc 6 dB mỗi octave giao nhau tại tần số cắt
Đường thông cao và thông thấp giao nhau tại tần số cắt f_c với độ dốc thoải 6 dB/octave.

Ví Dụ Cụ Thể

Với loa 8 Ω cắt tại tần số 2.000 Hz: $$C = \frac{1}{2\pi \times 8 \times 2000} = \frac{1}{100.531} \approx 9{,}947 \ \mu\text{F}$$ và $$L = \frac{8}{2\pi \times 2000} = \frac{8}{12.566} \approx 0{,}637 \ \text{mH}$$ Như vậy bạn sẽ dùng tụ khoảng 10 µF cho loa tép và cuộn cảm 0,64 mH cho loa bass.

Giá trị phân tần cho các trở kháng và tần số thông dụng

Bảng sử dụng các công thức bậc nhất \(C = \frac{1}{2\pi R f}\) cho tụ nối tiếp của loa tweeter và \(L = \frac{R}{2\pi f}\) cho cuộn cảm nối tiếp của loa woofer. Trong đó \(R\) là trở kháng danh định của loa tính bằng ôm và \(f\) là tần số phân tần tính bằng hertz. Các giá trị được làm tròn đến 3 chữ số có nghĩa. C tính bằng microfarad (µF) và L tính bằng millihenry (mH).

Tần số 4 Ω: C (µF) 4 Ω: L (mH) 6 Ω: C (µF) 6 Ω: L (mH) 8 Ω: C (µF) 8 Ω: L (mH)
1,000 Hz 39.8 0.637 26.5 0.955 19.9 1.27
2,000 Hz 19.9 0.318 13.3 0.477 9.95 0.637
3,000 Hz 13.3 0.212 8.84 0.318 6.63 0.424
5,000 Hz 7.96 0.127 5.31 0.191 3.98 0.255

Ví dụ: với loa 8 Ω ở 3,000 Hz, \(C = \frac{1}{2\pi \times 8 \times 3000} = \frac{1}{150{,}796} \approx 6.63\ \mu\text{F}\) và \(L = \frac{8}{2\pi \times 3000} = \frac{8}{18{,}850} \approx 0.424\ \text{mH}\).

Tăng gấp đôi trở kháng hoặc tần số đều làm C giảm một nửa. Tăng gấp đôi trở kháng làm L tăng gấp đôi, trong khi tăng gấp đôi tần số làm L giảm một nửa.

Dải tần phân tần thông dụng

Cặp loa Dải phân tần thông dụng
Loa siêu trầm sang loa woofer khoảng 60–120 Hz
Loa woofer sang loa trung khoảng 300–800 Hz
Loa trung/woofer sang loa tweeter khoảng 2,000–3,500 Hz
  • Giới hạn của tweeter: kích thước loa tweeter và tần số cộng hưởng (Fs) của nó quyết định điểm phân tần thấp nhất an toàn. Quy tắc kinh nghiệm phổ biến là phân tần cao hơn Fs ít nhất khoảng một quãng tám, và cao hơn nữa đối với loa chóp nhỏ hoặc có Fs cao. Hãy kiểm tra tần số phân tần tối thiểu được nhà sản xuất khuyến nghị.
  • Độ dốc thoải: bộ lọc bậc nhất chỉ suy giảm 6 dB mỗi quãng tám. Loa tweeter vẫn nhận năng lượng đáng kể ở dưới điểm phân tần, nên nó phải chịu được lượng năng lượng đó mà không bị méo quá mức hoặc hỏng.
  • Loa woofer bị phân rã cộng hưởng: loa woofer vẫn phát âm thanh ở trên điểm phân tần khá xa. Hãy đảm bảo hiện tượng phân rã màng loa và đặc tính ngoài trục ở đó vẫn chấp nhận được.

Các dải tần này chỉ là hướng dẫn chung. Lựa chọn đúng phụ thuộc vào loa cụ thể và thùng loa.

Diễn giải kết quả

  • Điểm phân tần: tại tần số đã tính, đầu ra của mỗi bộ lọc giảm 3 dB (khoảng 0.707 điện áp đầu vào). Phía trên hoặc dưới điểm này, độ dốc là 6 dB mỗi quãng tám (20 dB mỗi decade).
  • Tổng hợp: đầu ra của bộ lọc thông thấp và bộ lọc thông cao lệch pha nhau 90°. Vì các điện áp cộng theo vector, \(H_{LP} + H_{HP} = 1\), nên tổng điện học là phẳng. Hai bộ lọc không mỗi cái giảm 6 dB tại điểm phân tần như các bậc lọc khác có thể làm. Tổng âm học cũng phụ thuộc vào vị trí đặt loa (độ lệch thời gian), pha của loa và đáp tuyến phương hướng, nên kết quả thực tế có thể khác.
  • Giả định điện trở: các công thức coi loa là một điện trở thuần bằng trở kháng danh định. Trở kháng thực tế thay đổi theo tần số. Nó đạt đỉnh tại tần số cộng hưởng của loa và tăng ở tần số cao do điện cảm của cuộn dây tiếng. Vì vậy tần số phân tần và độ dốc đo được sẽ khác với tính toán. Đo đường cong trở kháng thực tế và thêm mạch bù (như mạch Zobel) có thể đưa kết quả gần hơn với mục tiêu.
  • Giá trị tiêu chuẩn: tụ điện và cuộn cảm có các giá trị tiêu chuẩn, nên thường bạn sẽ phải làm tròn đến giá trị gần nhất có sẵn. Ví dụ, 6.63 µF có thể thành 6.8 µF, làm điểm phân tần giảm khoảng 3%. Ghép song song có thể đạt gần hơn.
  • Điện trở một chiều (DCR) của cuộn cảm: dây trong cuộn cảm có điện trở một chiều (DCR). Nó nối tiếp với trở kháng loa woofer, làm mức âm giảm nhẹ và thay đổi độ tắt dần. Hãy chọn cuộn cảm có DCR thấp, thường dưới 0.5 Ω đối với loa woofer, hoặc khoảng 5–10% trở kháng của nó hoặc thấp hơn.

Đây là thông tin thiết kế tổng quát. Các giá trị cuối cùng cần được kiểm tra bằng đo đạc và nghe thử.

Quảng cáo

Mẹo thực tế khi xây dựng bộ phân tần của bạn

Máy tính cho ra các giá trị lý tưởng bậc một: \(C = \frac{1}{2\pi Z f_c}\) cho tụ lọc thông cao của loa tweeter và \(L = \frac{Z}{2\pi f_c}\) cho cuộn cảm lọc thông thấp của loa woofer. Linh kiện thực tế và loa thực tế khác với lý tưởng, vì vậy hãy dùng hướng dẫn chung sau đây.

  • Làm tròn về giá trị tiêu chuẩn. Tụ điện được bán theo dãy giá trị ưu tiên như E12 (ví dụ 4,7 µF, 6,8 µF, 10 µF). Hãy chọn giá trị gần nhất; sai lệch nhỏ chỉ làm điểm phân tần dịch chuyển một chút. Cuộn cảm thường có nhiều giá trị hơn, và bạn cũng có thể quấn hoặc ghép nhiều cuộn để đạt giá trị gần hơn.
  • Dùng tụ màng. Chọn tụ màng không phân cực (polypropylene) thay vì tụ điện phân. Tụ điện phân có cực không phù hợp với tín hiệu âm thanh xoay chiều, và ngay cả tụ điện phân không phân cực thường có dung sai và tổn hao cao hơn.
  • Chọn cuộn cảm cẩn thận. Cuộn cảm lõi không khí không bị bão hòa và là lựa chọn tốt cho các thiết kế công suất thấp. Cuộn lõi sắt hoặc ferrite nhỏ gọn hơn nhưng có thể bão hòa ở dòng điện lớn. Hãy chọn cuộn có DCR (điện trở một chiều) thấp, vì điện trở của cuộn cộng nối tiếp với loa woofer, làm giảm mức âm và giảm chấn.
  • Kiểm tra các thông số định mức. Đảm bảo điện áp định mức của tụ và dòng định mức của cuộn cảm đều cao hơn đáng kể so với những gì amplifier của bạn có thể cung cấp. Ví dụ, một amplifier 100 W tải 8 Ω có thể đạt khoảng \(\sqrt{100 \times 8} \approx 28\) V RMS.
  • Coi kết quả là điểm khởi đầu. Trở kháng của loa không cố định: nó tăng theo tần số do điện cảm cuộn dây thoại và đạt đỉnh tại cộng hưởng. Giá trị danh định 8 Ω chỉ là gần đúng, nên điểm phân tần âm học thực tế sẽ khác. Hãy kiểm chứng bằng cách đo trở kháng và đáp tuyến tần số, rồi điều chỉnh.
  • Bảo vệ loa tweeter. Loa tweeter có thể bị hỏng khi mức tín hiệu cao gần hoặc dưới tần số cộng hưởng của nó. Hãy đặt điểm phân tần cao hơn đáng kể so với tần số cộng hưởng của tweeter (thường ít nhất khoảng 1,5–2 lần), và lưu ý rằng độ dốc 6 dB/quãng tám nhẹ chỉ bảo vệ hạn chế so với các bộ lọc dốc hơn.

Đây là thông tin chung cho thiết kế theo sở thích, không phải tư vấn kỹ thuật chuyên nghiệp. Luôn tuân thủ các biện pháp an toàn khi làm việc với amplifier và loa.

Thuật ngữ và ký hiệu chính

Tần số phân tần (fc, Hz)
Tần số mà tại đó bộ lọc chia tín hiệu giữa loa woofer và tweeter. Tại điểm này, mỗi loa nhận một nửa công suất (−3 dB) trong thiết kế bậc một lý tưởng.
Điểm −3 dB
Tần số mà tại đó đầu ra giảm 3 dB, tương ứng khoảng 70,7% điện áp và 50% công suất so với mức ở dải thông. Bộ lọc bậc một thường được quy định tại điểm này.
Độ dốc 6 dB/quãng tám
Tốc độ mà bộ lọc bậc một suy giảm tín hiệu vượt quá tần số phân tần: mức giảm khoảng 6 dB (một nửa điện áp) mỗi khi tần số tăng gấp đôi (một quãng tám). Tương đương khoảng 20 dB trên mỗi thập phân.
Trở kháng danh định (Z, Ω)
Trở kháng trung bình định mức của loa, chẳng hạn 4 Ω hoặc 8 Ω, tính bằng ohm. Trở kháng thực tế thay đổi theo tần số.
Điện dung (C, µF)
Khả năng tích trữ điện tích, đo bằng farad; bộ phân tần loa thường dùng microfarad (1 µF = 10−6 F).
Điện cảm (L, mH)
Đặc tính của cuộn dây chống lại sự thay đổi dòng điện, đo bằng henry; bộ phân tần thường dùng millihenry (1 mH = 10−3 H).
Điện kháng (XC và XL, Ω)
Sự cản trở dòng điện xoay chiều phụ thuộc vào tần số. Điện kháng dung kháng là \(X_C = \frac{1}{2\pi f C}\) và giảm khi tần số tăng; cảm kháng là \(X_L = 2\pi f L\) và tăng theo tần số. Tại tần số phân tần trong thiết kế này, mỗi giá trị bằng trở kháng Z của loa.
Lọc thông cao so với lọc thông thấp
Bộ lọc thông cao cho các tần số trên fc đi qua và chặn các tần số thấp hơn (dùng cho loa tweeter). Bộ lọc thông thấp cho các tần số dưới fc đi qua và chặn các tần số cao hơn (dùng cho loa woofer).
Bộ phân tần thụ động
Bộ lọc được tạo từ tụ điện, cuộn cảm và điện trở đặt giữa amplifier công suất và các loa. Nó không cần nguồn cấp, khác với bộ phân tần chủ động, hoạt động trên tín hiệu trước khi khuếch đại.
Phần tử nối tiếp so với song song (shunt)
Phần tử nối tiếp được mắc thẳng hàng với loa, chẳng hạn tụ mắc nối tiếp với tweeter hoặc cuộn cảm mắc nối tiếp với woofer trong thiết kế bậc một. Phần tử song song (shunt) được mắc song song với loa, như dùng trong các bộ lọc bậc cao hơn.

Câu Hỏi Thường Gặp

Bậc 1 nghĩa là gì? Mỗi bộ lọc chỉ dùng một linh kiện và suy giảm với độ dốc 6 dB mỗi octave — độ dốc thoải, ít gây lệch pha, nhưng khả năng bảo vệ loa con cũng hạn chế.

Nên mua tụ và cuộn cảm loại nào? Hãy dùng tụ không phân cực (tụ film hoặc tụ hóa lưỡng cực) và cuộn cảm lõi không khí (air-core) có công suất phù hợp. Làm tròn về giá trị tiêu chuẩn gần nhất.

Có dùng được cho loa siêu trầm (subwoofer) không? Được, công thức vẫn áp dụng như nhau, nhưng để bảo vệ tốt hơn nhiều người chế tạo thường ưu tiên bộ lọc bậc 2 hoặc bậc 4.

Cập nhật lần cuối:

Phổ biến nhất trong Vật lý và Kỹ thuật

Xem tất cả máy tính Vật lý và Kỹ thuật