Điện áp ngưỡng MOSFET là gì?
Điện áp ngưỡng (\(V_{th}\)) của một MOSFET là giá trị điện áp giữa cực cổng và cực nguồn mà tại đó một kênh dẫn bắt đầu hình thành giữa cực nguồn (source) và cực máng (drain). Khi điện áp thấp hơn ngưỡng này, transistor coi như đang ở trạng thái tắt; khi vượt qua ngưỡng, linh kiện bắt đầu dẫn. \(V_{th}\) là một trong những tham số quan trọng bậc nhất trong thiết kế transistor và mạch tương tự/số, vì nó quyết định điểm phân cực, mức logic và đặc tính dòng rò.
Công thức
Với linh kiện kênh n (NMOS) chế tạo trên đế loại p, điện áp ngưỡng cho kênh dài được tính như sau:
$$V_{th} = V_{fb} + 2\phi_F + \frac{\sqrt{2\,\varepsilon_s\, q\, N_a \cdot 2\phi_F}}{C_{ox}}$$
trong đó \(V_{fb}\) là điện áp dải phẳng (flat-band voltage), \(\phi_F\) là thế Fermi, \(\varepsilon_s = \varepsilon_r \cdot \varepsilon_0\) là hằng số điện môi của silic (\(\varepsilon_0 \approx 8{,}854\times10^{-14}\) F/cm), \(q = 1{,}602\times10^{-19}\) C là điện tích electron, \(N_a\) là nồng độ pha tạp acceptor của đế (cm⁻³), và \(C_{ox}\) là điện dung lớp oxit cổng trên một đơn vị diện tích (F/cm²). Số hạng \(2\phi_F\) xác định thế bề mặt ở chế độ đảo mạnh (strong inversion), còn số hạng căn bậc hai chính là điện áp cần thiết để duy trì điện tích trong vùng nghèo (vùng đế).
Cách sử dụng
Nhập điện áp dải phẳng, thế Fermi, nồng độ pha tạp đế, điện dung oxit và hằng số điện môi tương đối của silic (mặc định là 11,7). Hãy giữ tất cả các đại lượng trong hệ đơn vị tương thích với CGS: nồng độ pha tạp tính bằng cm⁻³ và điện dung/điện môi tính trên cm². Công cụ sẽ trả về \(V_{th}\) cùng với số hạng đảo bề mặt và số hạng điện tích vùng nghèo, giúp bạn thấy rõ mức đóng góp của từng thành phần.
Ví dụ minh họa
Lấy \(V_{fb} = -0{,}9\) V, \(\phi_F = 0{,}3\) V, \(N_a = 1\times10^{16}\) cm⁻³, \(C_{ox} = 3{,}45\times10^{-7}\) F/cm², \(\varepsilon_r = 11{,}7\). Khi đó \(\varepsilon_s = 1{,}036\times10^{-12}\) F/cm. Biểu thức bên trong căn là $$2 \cdot \varepsilon_s \cdot q \cdot N_a \cdot 0{,}6 = 1{,}992\times10^{-15},$$ lấy căn bậc hai được \(\approx 4{,}463\times10^{-8}\) C/cm². Chia cho \(C_{ox}\) ta được \(\approx 0{,}1294\) V. Vậy $$V_{th} = -0{,}9 + 0{,}6 + 0{,}1294 \approx -0{,}171 \text{ V}.$$
Giá trị điển hình của điện áp ngưỡng, nồng độ pha tạp và oxit
Các giá trị dưới đây là điển hình cho linh kiện MOS silic ở khoảng 300 K. Hãy dùng chúng để kiểm tra nhanh tính hợp lý của đầu vào.
| Tham số | Khoảng điển hình | Ghi chú |
|---|---|---|
| Nồng độ pha tạp nền \(N_a\) | khoảng 1e15 đến 1e18 cm-3 | Nhập theo cm-3, ví dụ 1e16. |
| Độ dày oxit cổng \(t_{ox}\) | vài nm đến khoảng 100 nm | Oxit mỏng được dùng trong CMOS hiện đại. Oxit dày được dùng trong thiết bị công suất và điện áp cao. |
| Điện dung oxit \(C_{ox}\) | khoảng 3.45e-8 F/cm² (100 nm) đến 1.7e-6 F/cm² (2 nm) | \(C_{ox} = 3.45\times10^{-13}\,\text{F/cm} / t_{ox}\), với \(t_{ox}\) tính bằng cm. Công thức này dùng SiO2 với \(\varepsilon_r = 3.9\). Ví dụ: 10 nm = 1e-6 cm cho 3.45e-7 F/cm². |
| Thế Fermi \(\phi_F\) | khoảng 0.3 đến 0.45 V | \(\phi_F = (kT/q)\ln(N_a/n_i)\) với \(n_i \approx 1.0\times10^{10}\,\text{cm}^{-3}\). Kết quả khoảng 0.30 V ở 1e15 cm-3, khoảng 0.41 V ở 1e17 và khoảng 0.48 V ở 1e18. |
| Điện áp vùng phẳng \(V_{FB}\) | khoảng -0.5 đến -1.2 V | Phụ thuộc vào vật liệu cổng (công thoát) và điện tích trong oxit. |
| \(V_{th}\) của NMOS kiểu tăng cường | khoảng 0.3 đến 1 V (CMOS hiện đại); khoảng 2 đến 4 V (MOSFET công suất) | Giá trị chính xác phụ thuộc vào quy trình và loại linh kiện. |
Diễn giải kết quả điện áp ngưỡng của bạn
Dấu. \(V_{th}\) dương nghĩa là linh kiện NMOS kiểu tăng cường. Nó tắt khi \(V_{GS}=0\) và cần điện áp cổng dương để hình thành kênh đảo. \(V_{th}\) âm nghĩa là linh kiện kiểu suy giảm, dẫn điện khi không có phân cực cổng (thường ở trạng thái bật).
Ví dụ minh họa. Lấy \(V_{FB} = -1.2\) V, \(\phi_F = 0.30\) V, \(N_a = 10^{15}\) cm-3, \(t_{ox}=20\) nm nên \(C_{ox} = 1.725\times10^{-7}\) F/cm², và \(\varepsilon_r = 11.7\), do đó \(\varepsilon_S = 1.036\times10^{-12}\) F/cm. Số hạng điện tích thân là
$$\frac{\sqrt{2(1.036\times10^{-12})(1.602\times10^{-19})(10^{15})(0.60)}}{1.725\times10^{-7}} = \frac{1.411\times10^{-8}}{1.725\times10^{-7}} \approx 0.0818\ \text{V}$$
Khi đó \(V_{th} = -1.2 + 0.60 + 0.0818 =\) -0.5182 V. Giá trị này âm nên linh kiện thuộc kiểu suy giảm và thường ở trạng thái bật.
Pha tạp và oxit. Số hạng cuối là số hạng điện tích vùng suy giảm (thân). Nó tăng theo \(\sqrt{N_a}\), nên pha tạp cao hơn làm tăng \(V_{th}\). Số hạng này cũng được chia cho \(C_{ox}\), nên oxit mỏng hơn (\(C_{ox}\) lớn hơn) làm giảm số hạng này và đưa \(V_{th}\) gần về \(V_{FB} + 2\phi_F\). Pha tạp cao hơn cũng làm tăng \(\phi_F\), tạo thêm một độ dịch chuyển đi lên thứ hai.
Rò rỉ và hành vi dưới ngưỡng. \(V_{th}\) thấp hơn cho dòng dẫn mạnh hơn ở cùng một điện áp nguồn. Tuy nhiên, dòng rò dưới ngưỡng tăng gần như theo hàm mũ khi \(V_{th}\) giảm, thường tăng một bậc thập phân cứ mỗi 60 đến 100 mV. Người thiết kế phải cân bằng giữa tốc độ và công suất chờ khi chọn \(V_{th}\).
Giới hạn của mô hình. Đây là công thức kênh dài, pha tạp đồng đều, với phân cực nguồn-thân bằng không. Nó bỏ qua hiệu ứng kênh ngắn, hiệu ứng hạ rào thế do cực máng (DIBL), hiệu ứng thân, pha tạp không đồng đều, hiệu ứng lượng tử trong oxit rất mỏng và sự suy giảm của cổng poly. Hãy coi kết quả là ước lượng bậc nhất. Linh kiện thực cần dữ liệu đo đạc hoặc mô hình riêng của quy trình.
Hằng số và tham số vật liệu được sử dụng
| Đại lượng | Ký hiệu | Giá trị | Đơn vị |
|---|---|---|---|
| Điện tích cơ bản | \(q\) | 1.602e-19 | C |
| Độ điện thẩm chân không | \(\varepsilon_0\) | 8.854e-14 | F/cm |
| Độ điện thẩm tương đối của silic | \(\varepsilon_r\) (Si) | khoảng 11.7 | không thứ nguyên |
| Độ điện thẩm tương đối của SiO2 | \(\varepsilon_r\) (SiO2) | khoảng 3.9 | không thứ nguyên |
| Điện áp nhiệt ở 300 K | \(kT/q\) | khoảng 0.0259 | V |
| Nồng độ hạt tải nội tại của Si ở 300 K | \(n_i\) | khoảng 1.0e10 | cm-3 |
Ghi chú về đơn vị: công thức làm việc theo hệ đơn vị kiểu CGS (cm, F/cm, cm-3). Do đó \(\varepsilon_0\) là 8.854e-14 F/cm, tương đương 8.854e-12 F/m trong hệ SI. Nồng độ pha tạp phải tính bằng cm-3 (1 cm-3 = 106 m-3), và \(C_{ox}\) phải tính bằng F/cm² (1 F/m² = 1e-4 F/cm²). Trộn lẫn giá trị SI và CGS sẽ làm số hạng thân sai lệch hàng bậc độ lớn.
Độ điện thẩm của silic là \(\varepsilon_S = 11.7 \times 8.854\times10^{-14} \approx 1.036\times10^{-12}\) F/cm. Các giá trị như \(n_i\) thay đổi theo nhiệt độ và theo nguồn trích dẫn, vì vậy hãy coi chúng là gần đúng.
Câu hỏi thường gặp
Công cụ này có dùng được cho PMOS không? Cấu trúc công thức là như nhau, nhưng dấu của \(V_{fb}\), \(\phi_F\) và loại pha tạp sẽ đảo ngược; công cụ này mô phỏng cho trường hợp NMOS.
Nên dùng đơn vị nào? Hãy dùng các đơn vị theo cm (cm⁻³ cho nồng độ pha tạp, F/cm² cho điện dung) để các hằng số tích hợp sẵn \(q\) và \(\varepsilon_0\) luôn nhất quán.
Vì sao đôi khi Vth lại âm? Giá trị \(V_{th}\) âm (linh kiện chế độ nghèo - depletion mode) có thể xuất hiện khi điện áp dải phẳng âm mạnh so với các số hạng đảo và số hạng đế.