Phương trình Drake là gì?
Phương trình Drake do nhà thiên văn học Frank Drake đề xuất năm 1961, là một khung tính toán xác suất nhằm ước tính số nền văn minh ngoài Trái Đất đang hoạt động và có khả năng giao tiếp (N) trong dải Ngân Hà. Phương trình này không nhằm đưa ra một con số chính xác — thay vào đó, nó sắp xếp những điều chúng ta chưa biết về sự sống ngoài hành tinh thành bảy yếu tố riêng biệt để bạn có thể suy luận và điều chỉnh.
Cách sử dụng máy tính này
Hãy nhập con số ước tính hợp lý nhất của bạn cho từng yếu tố trong bảy yếu tố. Máy tính sẽ nhân tất cả lại với nhau để cho ra \(N\). Bạn có thể bắt đầu với những giá trị kinh điển trong sách giáo khoa, sau đó thử nghiệm thêm: chỉ cần thay đổi nhỏ ở những yếu tố mang tính suy đoán cao (chẳng hạn \(f_i\) — tỷ lệ sự sống tiến hóa thành trí tuệ) cũng đủ làm kết quả chênh lệch hàng nghìn, thậm chí hàng triệu lần.
Giải thích công thức
$$N = \text{R}_\ast \cdot \text{f}_p \cdot \text{n}_e \cdot \text{f}_l \cdot \text{f}_i \cdot \text{f}_c \cdot \text{L}$$
\(R_\ast\) là tốc độ hình thành sao trung bình mỗi năm; \(f_p\) là tỷ lệ những ngôi sao đó có hành tinh; \(n_e\) là số hành tinh trung bình có thể nuôi dưỡng sự sống quanh mỗi ngôi sao như vậy; \(f_l\) là tỷ lệ những hành tinh đó thực sự xuất hiện sự sống; \(f_i\) là tỷ lệ các thế giới có sự sống phát triển trí tuệ; \(f_c\) là tỷ lệ các loài thông minh phát ra tín hiệu có thể phát hiện được; và \(L\) là khoảng thời gian trung bình (tính bằng năm) mà các nền văn minh đó còn có thể phát hiện được.
Ví dụ minh họa
Sử dụng một bộ giá trị thận trọng kinh điển: \(R_\ast = 1{,}5\); \(f_p = 1\); \(n_e = 0{,}2\); \(f_l = 0{,}13\); \(f_i = 0{,}01\); \(f_c = 0{,}1\); \(L = 10\,000\). Nhân lần lượt: $$1{,}5 \times 1 \times 0{,}2 = 0{,}3$$ $$0{,}3 \times 0{,}13 = 0{,}039$$ $$0{,}039 \times 0{,}01 = 0{,}00039$$ $$0{,}00039 \times 0{,}1 = 0{,}000039$$ $$0{,}000039 \times 10\,000 = \mathbf{0{,}39}$$ Với những giả định bi quan này, kết quả dự đoán là chưa tới một nền văn minh có thể phát hiện được.
Kịch bản Phương trình Drake Bi quan và Lạc quan
Phương trình Drake là \(N = R_\ast \cdot f_p \cdot n_e \cdot f_l \cdot f_i \cdot f_c \cdot L\). Ba kịch bản dưới đây sử dụng các đầu vào minh họa được chọn từ những khoảng giá trị thường được bàn luận. Chúng không phải là giá trị đo đạc. Mỗi N là tích của bảy thừa số.
| Thừa số | Bi quan | Trung bình | Lạc quan |
|---|---|---|---|
| R* (sao/năm) | 1.5 | 2 | 3 |
| fp | 0.5 | 0.5 | 1 |
| ne | 0.5 | 1 | 2 |
| fl | 0.1 | 0.5 | 1 |
| fi | 0.1 | 0.1 | 1 |
| fc | 0.1 | 0.1 | 0.5 |
| L (năm) | 1,000 | 10,000 | 1,000,000 |
| N | 0.375 | 50 | 3,000,000 |
Kiểm tra kịch bản bi quan: \(1.5 \times 0.5 \times 0.5 \times 0.1 \times 0.1 \times 0.1 \times 1000 = 0.375 \approx 0.4\).
Kiểm tra kịch bản trung bình: \(2 \times 0.5 \times 1 \times 0.5 \times 0.1 \times 0.1 \times 10000 = 50\).
Kiểm tra kịch bản lạc quan: \(3 \times 1 \times 2 \times 1 \times 1 \times 0.5 \times 1000000 = 3{,}000{,}000\).
Ba kết quả này trải rộng khoảng bảy bậc độ lớn. Các thừa số thiên văn (R*, fp, ne) chỉ thay đổi vài lần giữa các kịch bản. Các thừa số sinh học và xã hội (fl, fi, fc), và đặc biệt là tuổi thọ L, thay đổi từ 10 đến 10.000 lần hoặc hơn, nên chúng chi phối phần lớn độ trải rộng.
Khoảng giá trị thường được trích dẫn cho từng thừa số Drake
Các khoảng giá trị dưới đây là điển hình của những khoảng được dùng trong thảo luận kể từ khi Frank Drake trình bày phương trình tại cuộc họp Green Bank năm 1961. Chúng chỉ là hướng dẫn chung, không phải giới hạn có thẩm quyền. Các ước tính đã công bố khác nhau tùy tác giả và thay đổi khi có dữ liệu mới.
| Thừa số | Ý nghĩa | Khoảng thấp – cao thường gặp | Cơ sở |
|---|---|---|---|
| R* | Tốc độ hình thành sao trong Ngân Hà (sao mỗi năm) | khoảng 1.5 – 3 | Được ràng buộc bởi quan sát (thiên văn học) |
| fp | Tỷ lệ sao có hành tinh | khoảng 0.2 – 1 | Được ràng buộc bởi quan sát (các khảo sát ngoại hành tinh như Kepler) |
| ne | Số hành tinh có khả năng sinh sống trên mỗi sao có hành tinh | khoảng 0.1 – 2 | Được ràng buộc một phần; phụ thuộc vào cách định nghĩa "có khả năng sinh sống" |
| fl | Tỷ lệ hành tinh có khả năng sinh sống nơi sự sống xuất hiện | gần 0 – 1 | Mang tính suy đoán (chúng ta chỉ có một ví dụ) |
| fi | Tỷ lệ hành tinh có sự sống phát triển trí thông minh | gần 0 – 1 | Mang tính suy đoán |
| fc | Tỷ lệ loài có trí thông minh tạo ra tín hiệu có thể phát hiện | gần 0 – 1 | Mang tính suy đoán |
| L | Số năm một nền văn minh vẫn có thể phát hiện được | khoảng 100 – hàng triệu hoặc hàng tỷ | Mang tính suy đoán |
Ba thừa số đầu đến từ thiên văn học, và các khảo sát ngoại hành tinh đã thu hẹp chúng đáng kể. Bốn thừa số còn lại liên quan đến sinh học, tiến hóa và xã hội học, và không có ràng buộc thực nghiệm nào ngoài Trái Đất. Vì vậy, kết quả của phương trình nên được xem là một cách có cấu trúc để nêu rõ các giả định, chứ không phải là một phép đo.
Diễn giải kết quả của bạn
N là số lượng nền văn minh dự kiến trong Ngân Hà có thể phát hiện được hiện tại, dựa trên các đầu vào bạn đã chọn. Nó không tính các nền văn minh đã tồn tại trong quá khứ hoặc có thể xuất hiện trong tương lai, và cũng không tính các nền văn minh ở các thiên hà khác.
- N < 1: Theo các giả định của bạn, có lẽ chúng ta sẽ là nền văn minh duy nhất có thể phát hiện được trong thiên hà vào lúc này. Một giá trị như 0.375 không có nghĩa là 37.5% của một nền văn minh tồn tại. Nó có nghĩa là, tính trung bình trên nhiều thiên hà giả định với các tham số này, kỳ vọng có ít hơn một nền văn minh.
- N ≈ 1: Riêng loài người sẽ đáp ứng đúng số lượng kỳ vọng. Bất kỳ nền văn minh nào khác sẽ là chuyện may rủi.
- N ≫ 1: Nhiều nền văn minh sẽ có thể phát hiện được cùng lúc. Ngay cả khi vậy, thiên hà vẫn rất lớn. Đĩa thiên hà có đường kính khoảng 100.000 năm ánh sáng, nên diện tích của nó xấp xỉ \(\pi \times 50{,}000^2 \approx 7.9 \times 10^9\) năm ánh sáng vuông. Như một hướng dẫn sơ bộ, khoảng cách điển hình là \(d \approx \sqrt{A/N}\). Với N = 50, \(d \approx \sqrt{7.9\times10^9 / 50} \approx 12{,}500\) năm ánh sáng. Một tín hiệu sẽ mất ngần ấy thời gian để đến nơi, nên một cuộc trò chuyện sẽ không khả thi.
Liên hệ với nghịch lý Fermi: Nếu các đầu vào lạc quan cho ra N lớn, thì việc không phát hiện được bất kỳ tín hiệu nào là điều khó hiểu. Đây là nghịch lý Fermi. Các cách giải thích khả dĩ bao gồm fl, fi, fc hoặc L nhỏ, các tín hiệu mà chúng ta chưa thể phát hiện, hoặc các nền văn minh không phát sóng. Một N bi quan nhỏ hơn 1 phù hợp với sự im lặng đó.
Lưu ý: N là một giá trị kỳ vọng dựa trên các giả định đã chọn, không phải là một dự đoán. Vì fl, fi, fc và L có độ bất định rất lớn, kết quả có thể dao động từ thấp hơn 1 rất nhiều đến hàng triệu. Thay đổi một thừa số suy đoán đi 10 lần sẽ làm N thay đổi đúng 10 lần. Hãy thử thay đổi từng đầu vào một để xem giả định nào quan trọng nhất.
Câu hỏi thường gặp
Phương trình Drake có chính xác về mặt khoa học không? Đây là một công cụ tư duy, không phải một phép đo. Một số yếu tố (đặc biệt là \(f_l\), \(f_i\), \(f_c\) và \(L\)) cực kỳ bất định, nên kết quả dao động rất lớn.
Vì sao kết quả lại trải dài từ dưới 1 đến hàng triệu? Vì các yếu tố suy đoán được nhân với nhau, nên ước tính lạc quan và bi quan có thể chênh nhau tới hàng triệu lần.
N nhỏ hơn 1 nghĩa là gì? Điều đó gợi ý rằng có thể chúng ta đơn độc, hoặc các nền văn minh có thể phát hiện được là cực kỳ hiếm trong dải Ngân Hà tại bất kỳ thời điểm nào.