Ngày Julius là gì?
Ngày Julius (Julian Day, viết tắt JD) là cách đếm số ngày liên tục được các nhà thiên văn và niên đại học trên toàn thế giới sử dụng. Hệ thống này bắt đầu từ JD 0,0 vào giữa trưa ngày 1 tháng 1 năm 4713 trước Công nguyên theo lịch Julius ngoại suy (proleptic), nhờ vậy mọi ngày tháng đều có thể biểu diễn bằng một con số duy nhất, không bị ảnh hưởng bởi các lần cải cách lịch. Ngày Julius Sửa đổi (Modified Julian Day, viết tắt MJD) đơn giản là JD trừ đi 2400000,5, đưa điểm gốc về lúc nửa đêm ngày 17 tháng 11 năm 1858 để cho ra những con số nhỏ gọn và dễ dùng hơn với các ngày hiện đại. Đây là một công cụ mang tính phổ quát, không phụ thuộc vào quy tắc của bất kỳ quốc gia nào.
Cách sử dụng
Hãy chọn loại lịch mà ngày của bạn đang dùng (Julius hoặc Gregory), chọn kỷ nguyên (Công nguyên hay Trước Công nguyên), rồi nhập năm, tháng và ngày. Công cụ sẽ tính JD và MJD cho thời điểm 00:00 (lúc bắt đầu ngày dân sự), nên mọi kết quả đều có đuôi ,5 — bởi các mốc JD được tính từ giữa trưa. Lịch Gregory trong lịch sử được áp dụng từ ngày 15 tháng 10 năm 1582; với những ngày trước đó thường nên dùng lịch Julius, nhưng bạn vẫn có thể chọn loại lịch tùy ý.
Giải thích công thức
Trước tiên, năm được quy đổi thành năm thiên văn Y: với Công nguyên, \(Y = \text{năm}\); với Trước Công nguyên, \(Y = 1 - \text{năm}\) (vì trong lịch sử không có năm 0, năm liền sau năm 1 TCN chính là năm 1 CN). Nếu tháng là tháng 1 hoặc tháng 2 thì nó được xem là tháng thứ 13 hoặc 14 của năm liền trước: \(y = Y - 1\), \(mo = \text{tháng} + 12\). Với lịch Gregory, ta áp dụng hiệu chỉnh thế kỷ \(B = 2 - A + \lfloor A/4 \rfloor\) với \(A = \lfloor y/100 \rfloor\); với lịch Julius thì \(B = 0\). Sau đó:
$$JD = \lfloor 365{,}25\,(y+4716) \rfloor + \lfloor 30{,}6001\,(mo+1) \rfloor + d + B - 1524{,}5.$$
Ví dụ minh họa
Với ngày 2000-01-01 theo lịch Gregory (CN): \(Y = 2000\), và vì tháng ≤ 2 nên \(y = 1999\), \(mo = 13\). \(A = 19\), \(B = 2 - 19 + 4 = -13\).
$$JD = \lfloor 365{,}25 \times 6715 \rfloor + \lfloor 30{,}6001 \times 14 \rfloor + 1 - 13 - 1524{,}5 = 2452653 + 428 + 1 - 13 - 1524{,}5 = 2451544{,}5.$$\(MJD = 2451544{,}5 - 2400000{,}5 = 51544\). Kết quả này trùng khớp với giá trị JD chuẩn cho 2000-01-01 lúc 00:00 UT.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao kết quả luôn có đuôi ,5? JD được đếm từ giữa trưa, trong khi công cụ này báo thời điểm bắt đầu ngày dân sự lúc 00:00 — tức là sớm hơn giữa trưa nửa ngày.
Ngày Julius và lịch Julius khác nhau ở điểm nào? Dù có chung tên gọi nhưng hai khái niệm này không liên quan: Ngày Julius là cách đếm số ngày, còn lịch Julius là một quy tắc tính năm nhuận. Lựa chọn loại lịch ở đây chỉ quyết định cách công cụ hiểu ngày bạn nhập vào.
Năm Trước Công nguyên được xử lý ra sao? Công cụ dùng cách đánh số theo lịch sử, nên năm 1 TCN được quy về năm thiên văn \(Y = 0\) thông qua công thức \(Y = 1 - \text{năm}\), cho ra JD 1721057,5 cho ngày 1-01-01 TCN.
