Công cụ này dùng để làm gì
Công cụ Tính Khoảng Cách Theo Vĩ Độ Kinh Độ giúp bạn xác định quãng đường ngắn nhất trên bề mặt Trái Đất giữa hai điểm dựa trên tọa độ địa lý của chúng. Khoảng cách "đường tròn lớn" (great-circle) này được tính bằng công thức Haversine, vốn coi Trái Đất là một hình cầu có bán kính 6.371 km. Đây là phương pháp tiêu chuẩn để đo độ xa giữa hai vị trí GPS, không tính đến đường sá hay địa hình.
Cách sử dụng
Nhập vĩ độ và kinh độ của điểm thứ nhất, sau đó nhập vĩ độ và kinh độ của điểm thứ hai. Hãy dùng đơn vị độ thập phân: giá trị dương cho vĩ độ Bắc và kinh độ Đông, giá trị âm cho vĩ độ Nam và kinh độ Tây. Công cụ sẽ trả về khoảng cách theo kilômét, dặm Anh (statute mile) và hải lý.
Giải thích công thức
Gọi \(\varphi_1, \varphi_2\) là hai vĩ độ và \(\lambda_1, \lambda_2\) là hai kinh độ, tất cả tính theo radian. Đặt \(\Delta\varphi = \varphi_2 - \varphi_1\) và \(\Delta\lambda = \lambda_2 - \lambda_1\), công thức Haversine như sau:
$$a = \sin^{2}\!\frac{\Delta\varphi}{2} + \cos\varphi_1 \cdot \cos\varphi_2 \cdot \sin^{2}\!\frac{\Delta\lambda}{2}$$, rồi $$d = 2R \cdot \arcsin\!\left(\sqrt{a}\right)$$, với \(R = 6371\ \text{km}\). Dạng Haversine cho kết quả ổn định về mặt số học ngay cả với những khoảng cách rất nhỏ.
Ví dụ minh họa
Từ New York (40,7128°, −74,0060°) đến London (51,5074°, −0,1278°): chuyển sang radian rồi áp dụng công thức ta được \(a \approx 0{,}1390\), \(c \approx 0{,}7674\), nên $$d \approx 6371 \times 0{,}7674 \approx 5570\ \text{km}$$ tương đương khoảng 3.461 dặm hoặc 3.008 hải lý — đúng bằng khoảng cách đường chim bay nổi tiếng giữa New York và London.
Hằng số và hệ số chuyển đổi được sử dụng
| Đại lượng | Giá trị |
|---|---|
| Bán kính Trái Đất trung bình (R) dùng trong công thức haversine | 6.371 km = 3.958,8 mi = 3.440,1 nmi |
| Bán kính xích đạo (WGS-84) | 6.378,137 km |
| Bán kính cực (WGS-84) | 6.356,752 km |
| Kilômét sang dặm | 1 km = 0,621371 mi |
| Kilômét sang hải lý | 1 km = 0,539957 nmi |
| Hải lý | 1 nmi = 1,852 km (chính xác, theo định nghĩa quốc tế) |
| Độ sang radian | nhân với \(\pi/180 \approx 0{,}0174533\) |
Máy tính chuyển đổi từng vĩ độ và kinh độ sang radian bằng \(\varphi = \text{degrees}\times\pi/180\). Sau đó, nó tính góc ở tâm giữa hai điểm và nhân với R để có kilômét. Dặm và hải lý được suy ra từ các hệ số ở trên.
Thuật ngữ chính: Vĩ độ, Kinh độ và Đường tròn lớn
- Vĩ độ
- Góc về phía bắc hoặc nam so với xích đạo, đo từ −90° (Nam Cực) đến +90° (Bắc Cực). Xích đạo có vĩ độ 0°.
- Kinh độ
- Góc về phía đông hoặc tây so với kinh tuyến gốc (0°, đi qua Greenwich, Anh), từ −180° đến +180°. Hướng đông mang giá trị dương và hướng tây mang giá trị âm.
- Độ thập phân
- Cách viết tọa độ dưới dạng một số thập phân duy nhất (ví dụ: 48,8566) thay vì độ, phút và giây. Để chuyển đổi, dùng công thức độ + phút/60 + giây/3600, và đặt giá trị phía nam và phía tây là số âm.
- Đường tròn lớn
- Đường tròn trên mặt cầu có tâm trùng với tâm của mặt cầu. Đường ngắn nhất giữa hai điểm trên bề mặt nằm dọc theo một cung của đường tròn lớn.
- Haversine
- Hàm \(\text{hav}(\theta)=\sin^2(\theta/2)\). Công thức haversine dùng hàm này để tính khoảng cách đường tròn lớn. Hàm này giữ được độ ổn định về số học với khoảng cách ngắn.
- Hải lý
- Đơn vị dùng trong hàng không và hàng hải, được định nghĩa chính xác bằng 1.852 m. Xấp xỉ bằng một phút vĩ độ của cung kinh tuyến.
- Khoảng cách trắc địa so với khoảng cách cầu
- Công thức haversine coi Trái Đất là một hình cầu hoàn hảo, nên có thể khác với đường ngắn nhất thực sự trên elipsoid WGS-84 (đường trắc địa) tới khoảng 0,3–0,5%. Các phương pháp như Vincenty hoặc Karney cho khoảng cách trắc địa trên elipsoid khi cần độ chính xác cao hơn.
Câu hỏi thường gặp
Đây có phải khoảng cách đi đường không? Không. Đây là khoảng cách theo đường thẳng trên bề mặt Trái Đất, giống như đường bay của máy bay, chứ không phải lộ trình đường bộ.
Độ chính xác ra sao? Vì Trái Đất hơi dẹt theo hình elip nên kết quả tính theo hình cầu Haversine có thể chênh lệch so với khoảng cách trắc địa thực tế tới khoảng 0,3%. Với hầu hết mục đích, sai số này không đáng kể.
Nên dùng định dạng tọa độ nào? Độ thập phân. Hãy chuyển đổi từ độ-phút-giây trước (ví dụ 40°42′46″N ≈ 40,7128°).