Công Cụ Tính Chỉ Số Miller

Công Cụ Tính Chỉ Số Miller

Phổ biến AI Skill PRO

Nhập phép tính

Nhập các giao điểm mà mặt phẳng cắt với các trục tinh thể (theo đơn vị mạng). Dùng một số lớn hoặc 0 cho mặt phẳng song song với trục (giao điểm ở vô cực → chỉ số 0).

Công thức

(hkl)=mgcd⁡(1Giao điểm X,1Giao điểm Y,1Giao điểm Z)(h\,k\,l) = \frac{m}{\gcd}\left(\dfrac{1}{\text{Giao điểm X}}\;,\;\dfrac{1}{\text{Giao điểm Y}}\;,\;\dfrac{1}{\text{Giao điểm Z}}\right)
Thống kê sử dụng

Quảng cáo

Kết quả

Chỉ Số Miller (h k l)
(6 3 2)
nghịch đảo của các giao điểm, đã khử về bộ số nguyên nhỏ nhất
h 6
k 3
l 2

Báo lỗi nội dung trang này

Chỉ Số Miller Là Gì?

Chỉ số Miller là bộ ba số nguyên (h k l) được dùng trong tinh thể học để mô tả hướng của một mặt phẳng trong mạng tinh thể. Đây là cách ký hiệu gọn gàng, không thứ nguyên và độc lập với kích thước thực của ô đơn vị, nhờ vậy chúng đóng vai trò thiết yếu trong phân tích nhiễu xạ tia X, khoa học vật liệu và vật lý chất rắn.

Một ô đơn vị lập phương với mặt tinh thể được tô bóng cắt các trục x, y và z tại các điểm giao đã đánh dấu.
Một mặt tinh thể cắt ba trục tinh thể tại các giao điểm của nó.

Cách Sử Dụng Công Cụ

Hãy nhập các giao điểm mà mặt phẳng cắt với các trục tinh thể x, y và z, tính theo đơn vị các hằng số mạng a, b và c. Với mặt phẳng chạy song song với một trục (giao điểm ở vô cực), bạn nhập 0 — công cụ sẽ hiểu đó là chỉ số bằng 0. Sau đó, công cụ lấy nghịch đảo, khử mẫu số và rút gọn về bộ số nguyên nhỏ nhất.

Giải Thích Công Thức

Quy trình gồm ba bước:

$$(h\,k\,l) = \frac{m}{\gcd}\left(\dfrac{1}{\text{X intercept}}\;,\;\dfrac{1}{\text{Y intercept}}\;,\;\dfrac{1}{\text{Z intercept}}\right)$$

1. Xác định các giao điểm theo đơn vị mạng (ví dụ 1, 2, 3).
2. Lấy nghịch đảo (1/1, 1/2, 1/3).
3. Khử phân số bằng cách nhân với bội chung nhỏ nhất của các mẫu số (×6 → 6, 3, 2) rồi rút gọn theo ước số chung.

Bộ số nguyên thu được (6 3 2) chính là chỉ số Miller, viết trong dấu ngoặc đơn và không có dấu phẩy.

Quảng cáo
Quá trình từ ba giao điểm trục đến nghịch đảo của chúng rồi đến các số nguyên nhỏ nhất trong dấu ngoặc.
Lấy nghịch đảo của các giao điểm, rồi quy về các số nguyên nhỏ nhất (h k l).

Ví Dụ Minh Họa

Một mặt phẳng cắt các trục tại \(x = 1\), \(y = 2\), \(z = 3\). Nghịch đảo lần lượt là \(1\), \(\frac{1}{2}\), \(\frac{1}{3}\). Nhân tất cả với 6 ta được 6, 3, 2. Không có ước số chung nào lớn hơn 1, nên chỉ số Miller là (6 3 2).

Các Mặt Phẳng Kết Tinh Phổ Biến và Chỉ Số Miller của Chúng

Chỉ số Miller được xác định bằng cách lấy nghịch đảo của giao điểm trục được biểu thị bằng đơn vị lạn (bội số của hằng số lạn \(a\), \(b\), \(c\)), sau đó khử phân số và chia cho ước chung lớn nhất. Một giao điểm \(\infty\) có nghĩa là mặt phẳng song song với trục đó, và nghịch đảo của nó \(1/\infty = 0\) cho chỉ số 0. Bảng dưới đây liệt kê các mặt phẳng thường gặp nhất trong tinh thể lập phương.

Mặt phẳng (h k l) giao điểm x giao điểm y giao điểm z Định hướng / mô tả Ghi chú về sắp xếp chặt, trượt và tán xạ
(1 0 0) 1 ∞ ∞ Mặt lập phương vuông góc với x Thành viên của họ {100} (6 mặt lập phương tương đương); mặt nứt/mặt phẳng của muối ăn và nhiều oxit lập phương khác
(0 1 0) ∞ 1 ∞ Mặt lập phương vuông góc với y Tương đương với (100) theo tối xứng lập phương
(0 0 1) ∞ ∞ 1 Mặt lập phương vuông góc với z Bề mặt sinh trưởng epitaxy phổ biến cho bán dẫn lập phương
(1 1 0) 1 1 ∞ Mặt phẳng đường chéo mặt, song song với trục z Mặt phẳng sắp xếp chặt của kim loại BCC (α-Fe, W, Mo); trượt BCC chính là {110}⟨111⟩, với {112} và {123} cũng hoạt động. Trong BCC, phản xạ yêu cầu \(h+k+l\) chẵn, vì vậy 110 là đỉnh tia X được phép đầu tiên (góc thấp nhất)
(1 0 1) 1 ∞ 1 Mặt phẳng đường chéo mặt, song song với trục y Thành viên của họ {110} (12 mặt phẳng tương đương)
(0 1 1) ∞ 1 1 Mặt phẳng đường chéo mặt, song song với trục x Tương đương với (110) theo tối xứng lập phương
(1 1 1) 1 1 1 Mặt phẳng bát diện cắt cả ba trục một cách đều nhất Mặt phẳng sắp xếp chặt của kim loại FCC (Al, Cu, Ni, γ-Fe); trượt FCC là {111}⟨110⟩, đây là lý do kim loại FCC dễ dẻo. Trong FCC, các phản xạ được phép có \(h,k,l\) đều chẵn hoặc đều lẻ, vì vậy 111 là đỉnh tia X được phép đầu tiên
(1 1 2) 1 1 1/2 Mặt phẳng dốc hơn trong vùng [110] Mặt phẳng trượt BCC thứ cấp; mặt phẳng song sinh {112} trong kim loại BCC
(1 2 3) 1 1/2 1/3 Mặt phẳng tổng quát có ba giao điểm không bằng nhau (bộ ba chỉ số tối xứng thấp nhất trong tập hợp này) Họ lập phương có bội số cao nhất (48 mặt phẳng tương đương); {123} là họ mặt phẳng trượt BCC thứ ba
(1̄ 1 0) −1 1 ∞ Đường chéo mặt khác — cùng họ {110}, quay 90° quanh z tương đối với (110) Hiển thị ký hiệu gạch ngang cho chỉ số âm; (1̄10) và (110) tương đương về kết tinh trong lạn lập phương nhưng là các mặt phẳng riêng biệt

Hai quy ước đáng để phân biệt rõ: dấu ngoặc tròn \((h\,k\,l)\) ký hiệu một mặt phẳng cụ thể, trong khi dấu ngoặc nhọn \(\{h\,k\,l\}\) ký hiệu toàn bộ họ mặt phẳng được tạo tương đương bởi tối xứng của tinh thể. Chỉ đối với tinh thể lập phương, khoảng cách liên mặt phẳng tuân theo quan hệ đơn giản

$$d_{hkl}=\frac{a}{\sqrt{h^2+k^2+l^2}}$$

do đó các mặt phẳng chỉ số cao được sắp xếp chặt hơn và tán xạ ở các góc Bragg lớn hơn. Các mặt phẳng chỉ số thấp, được sắp xếp cách xa nhau như {100}, {110} và {111} có mật độ nguyên tử cao nhất, đây là lý do chúng thống trị cả hành vi trượt và các đỉnh góc thấp mạnh nhất trong mẫu tán xạ tia X.

Quảng cáo

Các Thuật Ngữ Kết Tinh Học Quan Trọng

Ô nguyên bộ
Hình hộp song song nhỏ nhất lặp lại của các nguyên tử mà khi xếp chồng bằng phép tịnh tiến thuần, tạo ra toàn bộ lạn tinh thể. Các cạnh của nó xác định các trục kết tinh x, y và z được sử dụng cho các giao điểm.
Hằng số lạn a, b, c
Độ dài các cạnh của ô nguyên bộ dọc theo x, y và z (với các góc liên trục α, β, γ). Chúng thường là vài phần mười của nanômét — ví dụ, hằng số lạn lập phương của nhôm khoảng 0,405 nm. Trong tinh thể lập phương \(a = b = c\) và tất cả các góc đều là 90°.
Giao điểm trục tính theo đơn vị lạn
Nơi mặt phẳng cắt qua mỗi trục, được đo dưới dạng bội số của hằng số lạn của trục đó chứ không phải theo nanômét. Một giao điểm là \(\tfrac{1}{2}\) trên x có nghĩa là mặt phẳng cắt tại \(a/2\). Mặt phẳng song song với một trục có giao điểm \(\infty\) trên trục đó.
Nghịch đảo
Nghịch đảo nhân \(1/n\) của một giao điểm. Nghịch đảo được sử dụng sao cho mặt phẳng song song cho chỉ số hữu hạn: \(1/\infty = 0\) thay vì một vô cực không sử dụng được.
Chỉ số Miller (h k l)
Ba số nguyên nhỏ nhất tỷ lệ với nghịch đảo của giao điểm: \((h\,k\,l) = m\left(\tfrac{1}{x},\tfrac{1}{y},\tfrac{1}{z}\right)/\gcd\). Chúng chỉ xác định định hướng của mặt phẳng — tất cả các mặt phẳng song song có cùng chỉ số. Được viết không có dấu phẩy và không có khoảng cách theo ký hiệu chính thức, ví dụ (111).
Ký hiệu gạch ngang (h̄)
Gạch ngang trên đánh dấu chỉ số âm: \(\bar{1}\) có nghĩa là \(-1\). Nó xuất hiện bất cứ khi nào mặt phẳng cắt cạnh âm của một trục, như trong \((1\,\bar{1}\,0)\).
(h k l) so với {h k l} so với [u v w] so với ⟨u v w⟩
(h k l) — một mặt phẳng cụ thể. {h k l} — họ của tất cả các mặt phẳng được tạo tương đương bởi tối xứng của tinh thể (trong tinh thể lập phương {100} chứa sáu mặt lập phương). [u v w] — một định hướng kết tinh cụ thể, được cho dưới dạng các thành phần vector \(u\mathbf{a}+v\mathbf{b}+w\mathbf{c}\) rút gọn thành các số nguyên nhỏ nhất. ⟨u v w⟩ — họ của các định hướng tương đương tối xứng. Một cách tắt hữu ích: chỉ trong tinh thể lập phương, định hướng [h k l] vuông góc với mặt phẳng (h k l); điều này không thường đúng trong các hệ thống tối xứng thấp hơn.
Khoảng cách liên mặt phẳng d
Khoảng cách vuông góc giữa các mặt phẳng song song liền kề của cùng một họ, được viết \(d_{hkl}\). Đối với tinh thể lập phương \(d_{hkl} = a/\sqrt{h^2+k^2+l^2}\). Nó liên kết các chỉ số với phép đo thông qua định luật Bragg, \(n\lambda = 2d\sin\theta\), đây là cách các đỉnh tán xạ tia X được gán cho các mặt phẳng (h k l) cụ thể.
Ký hiệu 4 chỉ số Miller–Bravais (h k i l)
Được sử dụng cho các tinh thể lục giác và ba lăng, trong đó ba trục đồng phẳng \(a_1, a_2, a_3\) ở 120° cộng với trục c làm cho các mặt phẳng tương đương tối xứng trông giống nhau. Chỉ số thứ ba là dư thừa và được cố định bởi \(i = -(h+k)\), vì vậy \(h+k+i=0\). Mặt phẳng nền lục giác là (0001) và các mặt lăng là {10\(\bar{1}\)0} — ký hiệu quan trọng cho magie, titan, kẽm và các kim loại HCP khác.

Chỉ số Miller bản thân chúng là một quy ước quốc tế, không phụ thuộc vào hệ thống (được chuẩn hóa qua Liên minh Quốc tế về Kết tinh - IUCr); các dạng gạch ngang và Miller–Bravais ở trên tuân theo quy ước đó. Tuy nhiên, hằng số lạn phụ thuộc vào vật liệu và phụ thuộc vào nhiệt độ, do đó hãy trích dẫn chúng cùng với nguồn và nhiệt độ khi độ chính xác quan trọng.

Câu Hỏi Thường Gặp

Chỉ số 0 có ý nghĩa gì? Chỉ số bằng 0 nghĩa là mặt phẳng song song với trục đó — giao điểm nằm ở vô cực, và \(1/\infty = 0\).

Gạch ngang phía trên con số có nghĩa là gì? Trong ký hiệu đầy đủ, chỉ số âm được viết với một gạch ngang phía trên (ví dụ 1̄). Công cụ này trả về dấu trừ cho các mặt phẳng cắt theo chiều âm của trục.

(1 1 1) và (2 2 2) có phải là cùng một mặt phẳng không? Dạng rút gọn (1 1 1) mô tả hướng của mặt phẳng; chỉ số Miller luôn được rút gọn về bộ số nguyên nhỏ nhất.

Cập nhật lần cuối:

Phổ biến nhất trong Toán học và Thống kê

Xem tất cả máy tính Toán học và Thống kê