Lực tổng hợp là gì?
Lực tổng hợp là lực chung tác dụng lên một vật sau khi đã kết hợp tất cả các lực thành phần. Khi các lực cùng nằm trên một đường thẳng, bạn chỉ cần cộng chúng lại theo dấu: dấu dương cho một chiều và dấu âm cho chiều ngược lại. Nếu lực tổng hợp bằng không, vật ở trạng thái cân bằng và chuyển động của nó không thay đổi.
Cách sử dụng máy tính
Nhập tối đa ba lực, đơn vị newton (N). Hãy gán dấu cho từng lực để các lực ngược chiều triệt tiêu đúng cách — ví dụ, một lực đẩy 10 N sang phải và một lực đẩy 4 N sang trái sẽ được nhập là 10 và -4. Máy tính sẽ cộng chúng lại để cho ra lực tổng hợp. Bạn cũng có thể nhập thêm khối lượng của vật (đơn vị kilôgam) để tìm gia tốc mà lực này tạo ra.
Giải thích công thức
Lực tổng hợp là tổng của tất cả các lực tác dụng: $$F_{\text{tổng}} = F_1 + F_2 + F_3.$$ Theo định luật II Newton, \(F = m \cdot a\), nên gia tốc thu được là $$a = \frac{F_{\text{tổng}}}{m}.$$ Lực tổng hợp càng lớn thì gia tốc càng lớn, còn khối lượng càng nặng thì càng cản trở gia tốc.
Ví dụ minh họa
Giả sử có ba lực tác dụng lên một khối vật nặng 2 kg: +10 N, -4 N và 0 N. Lực tổng hợp là $$10 + (-4) + 0 = 6 \text{ N}$$ theo chiều dương. Gia tốc là $$a = 6 \text{ N} \div 2 \text{ kg} = 3 \text{ m/s}^2.$$ Khối vật chuyển động nhanh dần với gia tốc 3 m/s² theo chiều dương.
Diễn giải kết quả lực tổng hợp và gia tốc
Máy tính cộng tối đa ba lực tác dụng cùng trên một đường thẳng, rồi chia tổng cho khối lượng: \(F_{net} = F_1 + F_2 + F_3\) và \(a = F_{net}/m\). Lực tính bằng newton (N), khối lượng tính bằng kilogam (kg), và gia tốc tính bằng mét trên giây bình phương (m/s²).
Ý nghĩa của dấu
Bạn chọn chiều nào là chiều dương, ví dụ sang phải hoặc lên trên. Lực tổng hợp dương hướng theo chiều đó, còn lực tổng hợp âm hướng ngược lại. Dấu chỉ có ý nghĩa so với lựa chọn của bạn, vì vậy hãy nhập các lực có chiều ngược lại dưới dạng số âm.
Lực tổng hợp bằng không
Nếu lực tổng hợp bằng 0 N, vật ở trạng thái cân bằng, như định luật I Newton mô tả. Vật đứng yên hoặc tiếp tục chuyển động với vận tốc không đổi, và gia tốc của nó bằng 0 m/s². Các lực cân bằng không có nghĩa là vật đứng yên, chỉ có nghĩa là vận tốc của nó không thay đổi.
Lực tổng hợp khác không
Lực tổng hợp dương tác dụng lên khối lượng dương sẽ cho gia tốc dương, cùng hướng với lực. Gia tốc tỉ lệ thuận với lực tổng hợp: tăng gấp đôi lực tổng hợp thì gia tốc tăng gấp đôi. Gia tốc tỉ lệ nghịch với khối lượng: tăng gấp đôi khối lượng thì gia tốc giảm còn một nửa.
Vận tốc so với gia tốc
Gia tốc hướng theo lực tổng hợp, nhưng vận tốc có thể hướng về phía khác. Một chiếc xe đang chạy tới trước nhưng đang phanh có vận tốc hướng tới trước và gia tốc hướng về phía sau. Một quả bóng được ném lên vẫn tiếp tục đi lên trong một lúc dù trọng lực tạo cho nó gia tốc hướng xuống.
Giới hạn của công cụ này
Công cụ này giả định tất cả các lực tác dụng trên một đường thẳng duy nhất, nên chỉ dùng phép cộng có dấu đơn giản. Các lực tạo góc cần được phân tích thành thành phần trước. Khối lượng cũng phải lớn hơn 0.
So sánh các tình huống: Khối lượng và lực ảnh hưởng đến gia tốc như thế nào
Bảng cho thấy cùng một lực hoặc các lực khác nhau tạo ra các gia tốc khác nhau như thế nào. Chiều dương được lấy theo hướng của lực thứ nhất.
| Tình huống | F1 (N) | F2 (N) | F3 (N) | Khối lượng (kg) | Lực tổng hợp (N) | Gia tốc (m/s²) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Các lực cân bằng | 10 | -10 | 0 | 5 | 0 | 0 |
| 12 N trên vật nhẹ | 12 | 0 | 0 | 2 | 12 | 6 |
| 12 N trên vật nặng hơn | 12 | 0 | 0 | 6 | 12 | 2 |
| Lực tổng hợp âm | 3 | -9 | 0 | 3 | -6 | -2 |
| Ba lực cùng chiều | 5 | 5 | 5 | 5 | 15 | 3 |
Kiểm tra chi tiết cho trường hợp âm: \(F_{net} = 3 + (-9) + 0 = -6\) N, nên \(a = -6 / 3 = -2\) m/s². Vật có gia tốc 2 m/s² theo chiều âm.
Kiểm tra chi tiết cho trường hợp cùng chiều: \(F_{net} = 5 + 5 + 5 = 15\) N, nên \(a = 15 / 5 = 3\) m/s².
Hai hàng 12 N cho thấy ảnh hưởng của khối lượng: tăng khối lượng từ 2 kg lên 6 kg, tức gấp ba lần, làm gia tốc giảm từ 6 m/s² xuống 2 m/s², tức còn một phần ba.
Câu hỏi thường gặp
Nếu tôi chỉ có một lực thì sao? Bạn chỉ cần nhập Lực 1; để các ô còn lại bằng không. Lực tổng hợp sẽ bằng đúng lực đơn lẻ đó.
Tại sao gia tốc bằng không hoặc để trống? Nếu bạn để trống khối lượng hoặc nhập bằng không, không thể tính được gia tốc (vì chia cho không), nên kết quả hiển thị bằng dấu gạch ngang.
Tôi có dùng được đơn vị pound không? Công cụ này dùng hệ đơn vị SI — newton cho lực và kilôgam cho khối lượng. Hãy quy đổi các đơn vị khác trước khi nhập.